فحشا

فحشا؛ رفتار یا گفتاری که زشتی آن آشکار است.

فحشا به رفتار یا گفتاری گفته می‌شود که بر پایه هنجارهای اخلاقی، عرفی، دینی یا حقوقی ناپسند یا نامشروع تلقی می‌شوند. این واژه در قرآن مفهومی عام دارد و هرچند بر هر عمل آشکارا زشت اطلاق شده، در برخی آیات به مصادیقی مانند زنا، لواط و برخی رفتارهای جنسی اشاره دارد. در کاربردهای معاصر، فحشا بیشتر برای اشاره به جرایم و روابط جنسی نامشروع، روسپی‌گری و تجارت جنسی به‌کار می‌رود و در نظام حقوقی ایران نیز در جرم‌انگاری برخی رفتارها و مراکز مرتبط با فساد و فحشا مجازات قانونی دارد.

مفهوم‌شناسی

«فَحْشاء» از مادّه‌ «فحش» به معناى هر كارى است كه از حد اعتدال خارج گردد و صورت «فاحش» به‌خود بگيرد، بنابراين شامل تمامى منكرات وقبائح واضح وآشكار مى‌گردد. و به معناى هر كار زشت و بسيار قبيح است، و در آيه 268 سوره‌ «بقره» به تناسب بحث، به معناى بخل و ترك انفاق، كه در بسيارى از موارد، نوعى معصيت و گناه است آمده (هر چند واژه فحشاء در مواردى به معناى گناه بى‌عفتى آمده)، حتى بعضى از مفسران تصريح كرده‌اند كه: عرب به شخص بخيل، فاحش مى‌گويد. فرق ميان «فحشاء» و «منكر» در يك عبارت كوتاه مى‌توان گفت: «فحشاء» اشاره به گناهان بزرگ پنهانى، و «منكر» گناهان بزرگ آشكار است، و يا «فحشاء» گناهانى است كه بر اثر غلبه قواى شهويه، و «منكر» بر اثر غلبه قوه غضبيه صورت مى‌گيرد.

فحشا در لغت به رفتار یا گفتاری گفته می‌شود که زشتی آن آشکار و بسیار شدید باشد. بیشتر مفسران و پژوهشگران، این واژه را در قرآن دارای مفهومی عام دانسته‌اند که هرگونه کردار یا گفتار بسیار ناپسند را دربر می‌گیرد و به زنا محدود نمی‌شود. با این حال، در برخی آیات، با توجه به لحن و قرینه‌های موجود در آیه، فحشا بر مصادیق خاصی مانند زنا، لواط، ازدواج با همسر پدر و طواف برهنه اطلاق شده است. کاربرد غالب این واژه در قرآن ناظر به انحرافات جنسی، به‌ویژه زنا و لواط است، در زبان عربی و فارسی، فاحشه نیز به زنی که مرتکب زنا شود اطلاق شده است.

در اصطلاح رایج زبان فارسی، فحشا به رفتارها یا روابط جنسی‌ای گفته می‌شود که بر اساس هنجارهای اخلاقی، دینی یا حقوقی نامشروع یا ناپسند تلقی می‌شوند و رفتارهایی مانند زنا، قوادی و دیگر جرایم جنسی را دربر می‌گیرد. این واژه در ادبیات حقوقی و اجتماعی معاصر، گاه برای اشاره به روسپی‌گری، تجارت جنسی و در برخی منابع، صنعت سکس نیز به‌کار رفته است.

مجازات قانونی

در حقوق ایران، مفهوم فحشا در مقررات کیفری، به‌ویژه در جرم‌انگاری برخی روابط جنسی خارج از چارچوب قانونی و نیز ایجاد، اداره یا تشویق به مراکز فساد و فحشا به‌کار رفته است. بر اساس ماده ۶۳۹ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، دایر یا اداره کردن مرکز فساد یا فحشا و نیز تشویق یا فراهم کردن موجبات آن جرم است و برای مرتکبان مجازات تعیین شده است. همچنین اگر رفتار ارتکابی مشمول عنوان قوادی باشد، مرتکب علاوه بر مجازات مقرر، به حد قوادی نیز محکوم می‌شود.

منابع

• برهانی، محسن، «سیاست کیفری ایران در قبال روسپیگری»، فصلنامه شورای فرهنگی-اجتماعی زنان، شماره 45، 1388ش.
• پناهی، محمد، «نقش رسانه‌‏های جمعی در گسترش فحشا و پیامدهای فحشا»، دوفصلنامه یافته‌های جزا و جرم‌شناسی، شماره 2، 1400ش.
• «تفاوت فحشا و صیغه»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: 30 تیر 1389ش.
• حاجی‏ده‌‏آبادی، محمدعلی، «بررسی تحلیلی عوامل تربیتی-فرهنگی روسپی‏‌گری با چشم‏‌انداز متون دینی»، در کتاب نظام اسلامی و مسئله روسپیگری، قم؛ مرکز مدیریت حوزه‌‏های علمیه خواهران، 1385ش
• راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، دمشق-بیروت، دارالقلم، 1412ق.
• ریموند، جنیس جی.، «توسعه صنعت سکس در اتحادیه اروپا»، نشریه سیاحت غرب، شماره 27، 1384ش.
• زیبایی‌‏نژاد، حسین، «نگاهی دیگر به مسئله روسپیگری؛ علل، پیامدها و رویکردها»، در کتاب نظام اسلامی و مسئله روسپیگری، قم، مرکز مدیریت حوزه‏‌های علمیه خواهران، 1385ش.
• شعاع کاظمی، مهرانگیز و مؤمنی جاوید، مهرآور، آسیب‌های اجتماعی نوپدید: با تاکید بر تئوری‌های زیربنایی و راهکارهای مقابله‌ای، تهران، آوای نور، 1392ش.
• شفیعی سروستانی، ابراهیم، «نظام اسلامی و ناهنجاری در روابط جنسی»، در کتاب نظام اسلامی و مسئله روسپیگری، قم، مرکز مدیریت حوزه‌‏های علمیه خواهران، 1385ش.
• صفاری‌نیا، مجید، آسیب‏‌شناسی اجتماعی، تهران، ارسباران، 1399ش.
• عابدی ‏تهرانی، طاهره و افشاری، فاطمه، «تاثیر رسانه در گسترش مصادیق بی‌‏بندوباری و راه‌‏حل‌های آن»، دوفصلنامه فقه‌‏وحقوق، شماره 55، 1390ش.
• «قانون جرایم ‏رایانه‌‏ای»، وب‌سایت مرکز‏ پژوهش‌های مجلس ‏شورای ‏اسلامی، تاریخ درج مطلب: 3 تیر 1388ش.
• «قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)»، سامانه ملی قوانین و مقررات، تاریخ بازدید: 28 اسفند 1402ش.
• قنبری، حسین و همکاران، «نگاهی به ابعاد اجتماعی و ناهنجاری‌های ناشی از فحشا در نظام کیفری ایران»، نشریه پژوهش‌های اخلاقی، شماره 3، 1401ش.
• مدنی ‏قهفرخی، سعید، بررسی ‏آسیب‏‌های اجتماعی روسپی‏گری، تهران، یادآوران، 1392ش.
• مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368ش.
• مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، چاپ هشتم، 1377ش.
• مکنون، ثریا و عطایی آشتیانی، زهره، «فمینیسم و روسپیگری»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 28، 1384ش.
• هوگز، دونا. م.، «گردشگری جنسی در اینترنت»، نشریه سیاحت غرب، شماره 27، 1384ش.