پیش‌نویس:قوم پشتون: تفاوت میان نسخه‌ها

[[عید فطر]] و [[عید قربان]] به عنوان دو عید بزرگ اسلامی، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ و سبک زندگی قوم پشتون دارند. پشتون‌ها با [[خانه‌تکانی]]، خرید لباس نو و تهیه شیرینی‌جات به استقبال عید فطر می‌روند. در روز عید، [[نماز]] با شکوهی برگزار می‌شود و مردم به [[زیارت]] اهل قبور می‌روند. [[دید و بازدید]] اقوام و [[صله رحم|صله‌رحم]] از سنت‌های مهم این ایام است که معمولاً سه روز ادامه دارد. عید قربان نیز با مراسم [[قربانی کردن|قربانی]] و تقسیم گوشت بین فقرا همراه است و نشان‌دهنده روحیه سخاوت و همبستگی در جامعه پشتون است. این اعیاد فرصتی برای تجدید پیوندهای خانوادگی و اجتماعی است و با وجود چالش‌های اقتصادی و امنیتی، پشتون‌ها همواره با شکوه این مناسبات را گرامی می‌دارند.<ref>[[«عید فطر، بزرگ‌ترین عید در افغانستان + عکس»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۳۹۸ش.|«عید فطر، بزرگ‌ترین عید در افغانستان + عکس»، خبرگزاری تسنیم.]]</ref> برخی از قبایل پشتون، [[نوروز]] را هم مانند سایر مردم افغانستان گرامی می‌دارند.<ref>[https://www.middleeasteye.net/discover/what-nowruz-explained-persian-new-year-celebrated "What is Nowruz? The Persian New Year explained."]</ref>

موسیقی محلی پشتو به عنوان گنجینه‌ای غنی از فرهنگ و هنر این قوم، در مناطق قبیله‌ای پاکستان و جوامع پشتون‌نشین افغانستان رواج دارد و با تنوع سبک‌های منحصر به فردی مانند تپا (قدیمی‌ترین فرم شعری با اوزان نامتقارن)، چاربیتا (سرودهای حماسی پرشور با اجرای گروهی)، نیمکای (ترانه‌های زنانه با مضامین زندگی روزمره)، لوبا (داستان‌سرایی‌های عاشقانه به شیوه گفتگوی نمایشی)، شان (آهنگ‌های شاد و رقص‌آور مناسب مراسم [[جشن]]) و بادالا (قطعات حماسی با همراهی سازهای سنتی مانند هارمونیم و طبلا) شناخته می‌شود که هر کدام بازتابی از جنبه‌های مختلف زندگی، عواطف و باورهای جامعه پشتون هستند و در بستر تاریخی و جغرافیایی خاص این منطقه شکل گرفته‌اند.<ref>[https://farhangemelal.icro.ir/news/22483/موسیقی-محلی-و-سازهای-موسیقی-پاکستان «موسیقی محلی و سازهای موسیقی پاکستان»، پایگاه تخصصی- جامعه و فرهنگ ملل.]</ref>

[[موسیقی]] پشتون با مجموعه‌ای غنی از سازهای سنتی شناخته می‌شود که هر کدام نقش منحصر به فردی در اجرای ترانه‌های محلی این قوم ایفا می‌کنند. در میان این سازها، رباب به عنوان نماد موسیقی افغانستان جایگاه ویژه‌ای دارد و با صدای گرم و دلنشینش در اجرای قطعات مختلف به کار می‌رود. سازهای زهی مانند [[تنبور]]، [[چنگ]]، [[دوتار]] و شش‌تار با نوای ملودیک خود پایه اصلی بسیاری از آهنگ‌های پشتو را تشکیل می‌دهند. در بخش کوبه‌ای، دایره و [[دهل|دُهل]] ضرب‌آهنگ شاد و انرژی‌بخشی به موسیقی می‌دهند، در حالی که سازهای بادی مانند سورنا و نَی با صدای رسای خود در مراسم [[شادی]] و جشن‌ها نواخته می‌شوند. هارمونیه نیز به عنوان ساز نسبتاً جدیدتر، جای خود را در اجرای برخی قطعات محلی باز کرده است. این تنوع سازها نشان‌دهنده عمق و غنای موسیقی پشتون است که طی قرن‌ها توسعه یافته و به بخش جدایی‌ناپذیر فرهنگ این قوم تبدیل شده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-فرهنگ-هنر-16/323211-موسیقی-افغانستان-را-بهتر-بشناس «موسیقی افغانستان را بهتر بشناسیم»، اعتماد آنلاین.]</ref>

استفاده از انگشترهای ظریف و آویزهای بینی که در گذشته در ایران رواج داشته و امروزه در برخی مناطق [[هرات]] و هند نیز دیده می‌شود، از دیگر ویژگی‌های زیورآلات سنتی پشتون‌ها است. این تزئینات نه تنها جنبه زیبایی‌شناختی دارد، بلکه بیانگر هویت فرهنگی و موقعیت اجتماعی زنان در جامعه پشتون است. هر قطعه از این زیورآلات با دقت انتخاب شده و در جایگاه خاص خود قرار می‌گیرد تا ترکیبی هماهنگ و معنادار ایجاد کند که بازتابی از ارزش‌ها و سنت‌های دیرینه این قوم است.<ref>الفنستون، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1388ش، ص۲۳۱.</ref>

با بازگشت طالبان (که متعلق به قوم پشتون است) به قدرت در ۱۳۷۵ش و سپس ۱۴۰۰ش، سیاست‌های سختگیرانه‌ای در مورد پوشش اعمال شد که زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داد. برای زنان، پوشش تمام‌بدن ([[برقع]]) که از سر تا پا را می‌پوشاند اجباری شد و استفاده از هرگونه لباس غربی مانند شلوار جین ممنوع گردید. حتی جزئیاتی مانند رنگ کفش (سفید) نیز مورد توجه قرار گرفت. مردان نیز ملزم به رعایت ظاهری خاص شامل ریش بلند و عمامه شدند. این محدودیت‌ها به حوزه ورزش نیز کشیده شد، به‌طوری که حتی بازیکنان شنا مجبور به استفاده از شلوارهای بلند در استخرها شدند.

در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۸۰ش تا ۱۴۰۰ش، با وجود دولت جمهوری اسلامی افغانستان، تنوع پوششی قابل توجهی در جامعه به وجود آمده بود. انواع لباس‌های محلی افغانی با طرح‌های ساده تا چرم‌دوزی‌های ظریف و لباس‌های مدرن در بازارها یافت می‌شد. اما با تسلط دوباره طالبان، این آزادی نسبی جای خود را به مقررات سختگیرانه داد. این تغییرات نه تنها بر سبک زندگی مردم تأثیر گذاشته، بلکه بر فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با صنعت پوشاک و حتی روابط اجتماعی نیز اثرات عمیقی داشته است. بازارهای محلی که زمانی مملو از تنوع پارچه و طراحی بودند، اکنون به‌طور عمده به فروش لباس‌های یکشکل و سنتی محدود شده است.<ref>[https://fa2.ifilmtv.ir/Iran/Content/50968/لباس‌های%20محلی%20هویت%20فرهنگی%20جامعه%20افغانستان «لباس‌های محلی؛ هویت فرهنگی جامعه افغانستان»، وب‌سایت آی فیلم ۲.]</ref>

سکونتگاه‌های سنتی در میان قوم پشتون به‌طور معمول با استفاده از خشت خام و به‌صورت تک‌طبقه احداث می‌شود. این بناها که از مصالح بومی ساخته می‌شوند، دارای سقف‌های مسطح یا گنبدی بوده که با همان مواد اولیه دیوارها پوشش داده شده است. فضای داخلی این خانه‌ها به‌صورت ساده و بی‌آلایش طراحی شده و فاقد اثاثیه مدرن است. ساکنان این خانه‌ها به‌طور عمده از فرش‌های پشتی خشن یا قطعات نمد برای نشستن استفاده می‌کنند.

در مناطق مختلف افغانستان، شیوه‌های مختلفی برای نشستن مرسوم است. قبایل بردرانی از تشک‌های جسری یا نمدی بهره می‌برند، در حالی که شهرنشینان معمولاً از نیمکت‌های پهن موسوم به «عَلَهُ» که دورتادور فضای داخلی [[خانه]] تعبیه شده‌اند، استفاده می‌کنند. با این حال، نشستن بر روی زمین همچنان در میان تمام اقشار جامعه رواج دارد. آداب نشستن در میان مردم پشتون از انعطاف‌پذیری قابل توجهی برخوردار است. در محافل خودمانی، افراد به راحتی و با دراز کردن پاها می‌نشینند، اما در مجالس رسمی، شیوه‌های نشستن منظم‌تری مانند چهارزانو نشستن یا حالت «مریم» (جمع کردن پاها زیر لباس) مرسوم است. مردم پشتون به‌دلیل انعطاف‌پذیری مفاصل، قادرند ساعت‌ها در این وضعیت‌های نشستن سخت، بدون احساس ناراحتی باقی بمانند - ویژگی‌ای که نشان‌دهنده سازگاری طولانی‌مدت با سبک زندگی سنتی و تفاوت آشکار با عادات نشستن در فرهنگ‌های اروپایی است. این ویژگی‌های فیزیکی و فرهنگی، بازتابی از شیوه زندگی ساده و هماهنگ با محیط طبیعی در جامعه سنتی افغانستان محسوب می‌شود.<ref>الفنستون، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1388ش، ص۲۲۶.</ref>