| خط ۷۳: | خط ۷۳: | ||
هجرت به نجف، اگرچه بازگشت به یک محیط حوزوی آشنا بود، اما در مقیاسی متفاوت و جهانی رقم خورد. حضور در کنار مراجع بزرگ و طلاب مختلفالمللیه، وی را در کانون شبکۀ جهانی شیعه قرار داد. امامخمینی در این مرحله، با حفظ پایگاه علمی و تدوین نظریۀ ولایت فقیه، به تدریج نجف را به کانون سیاسی مبارزه تبدیل کرد. اقدامات اصلاحی مانند پرداخت یکسان شهریه، نه تنها بر فضای نجف تأثیر گذاشت، بلکه الگویی از مدیریت عادلانه و فراقومیتی را به نمایش گذاشت. این دوره، زمان پیوند خوردن جنبش داخلی ایران با پایگاههای مبارزاتی منطقهای و بینالمللی بود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n148563/%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%AA_%D8%A8%D8%B1_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D9%88_%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D9%80_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3_ «تأثیر هجرت بر آراء و اندیشههای اجتماعی ـ سیاسی امام خمینی»، پرتال جامع امامخمینی.]</ref> | هجرت به نجف، اگرچه بازگشت به یک محیط حوزوی آشنا بود، اما در مقیاسی متفاوت و جهانی رقم خورد. حضور در کنار مراجع بزرگ و طلاب مختلفالمللیه، وی را در کانون شبکۀ جهانی شیعه قرار داد. امامخمینی در این مرحله، با حفظ پایگاه علمی و تدوین نظریۀ ولایت فقیه، به تدریج نجف را به کانون سیاسی مبارزه تبدیل کرد. اقدامات اصلاحی مانند پرداخت یکسان شهریه، نه تنها بر فضای نجف تأثیر گذاشت، بلکه الگویی از مدیریت عادلانه و فراقومیتی را به نمایش گذاشت. این دوره، زمان پیوند خوردن جنبش داخلی ایران با پایگاههای مبارزاتی منطقهای و بینالمللی بود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n148563/%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%AA_%D8%A8%D8%B1_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D9%88_%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D9%80_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3_ «تأثیر هجرت بر آراء و اندیشههای اجتماعی ـ سیاسی امام خمینی»، پرتال جامع امامخمینی.]</ref> | ||
اما نقطۀ اوج این تحول، هجرت وی به پاریس بود. انتقال به قلب غرب، محدودیتی که رژیم پهلوی به دنبال آن بود را به بزرگترین فرصت تبدیل کرد. دسترسی آسان و مستقیم رسانههای جهانی به امام، | اما نقطۀ اوج این تحول، هجرت وی به پاریس بود. انتقال به قلب غرب، محدودیتی که رژیم پهلوی به دنبال آن بود را به بزرگترین فرصت تبدیل کرد. دسترسی آسان و مستقیم رسانههای جهانی به امام، اندیشۀ انقلاب اسلامی را در مرکز توجه جهان قرار داد. محققان این مرحله را عرصۀ تکمیل بلوغ رهبری امامخمینی میدانند؛ زیرا در این مرحله بود که مفاهیم مردمسالاری دینی، نقش تعیینکنندۀ مردم و استقلال در قالبی جهانی عرضه شد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n148563/%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%AA_%D8%A8%D8%B1_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D9%88_%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D9%80_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3_ «تأثیر هجرت بر آراء و اندیشههای اجتماعی ـ سیاسی امام خمینی»، پرتال جامع امامخمینی.]</ref> | ||
نتیجۀ این سیر هجرت، خلق الگویی جدید از مرجعیت دینی بود که در آن فقاهت، با بینش سیاسی جهانی، مهارت ارتباطات فراملی و درکی عمیق از تحولات جهان معاصر ترکیب شده بود. این هجرتها، امامخمینی را از یک عالم سنتی به رهبری تبدیل کرد که توانست نهضتی محلی را به انقلابی با پیام جهانی بدل کند. همانگونه که هجرت امام رضا جغرافیای شیعه را متمرکز و تمدنساز کرد، هجرتهای امام خمینی نیز الگوی حکمرانی دینی را از حوزۀ نظر به عرصه عمل جهانی کشاند و اثبات کرد که تبعید میتواند به عاملی برای تعمیق نفوذ و گسترش گفتمان تبدیل شود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n148563/%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%AA_%D8%A8%D8%B1_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D9%88_%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D9%80_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3_ «تأثیر هجرت بر آراء و اندیشههای اجتماعی ـ سیاسی امام خمینی»، پرتال جامع امامخمینی.]</ref> | نتیجۀ این سیر هجرت، خلق الگویی جدید از مرجعیت دینی بود که در آن فقاهت، با بینش سیاسی جهانی، مهارت ارتباطات فراملی و درکی عمیق از تحولات جهان معاصر ترکیب شده بود. این هجرتها، امامخمینی را از یک عالم سنتی به رهبری تبدیل کرد که توانست نهضتی محلی را به انقلابی با پیام جهانی بدل کند. همانگونه که هجرت امام رضا جغرافیای شیعه را متمرکز و تمدنساز کرد، هجرتهای امام خمینی نیز الگوی حکمرانی دینی را از حوزۀ نظر به عرصه عمل جهانی کشاند و اثبات کرد که تبعید میتواند به عاملی برای تعمیق نفوذ و گسترش گفتمان تبدیل شود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n148563/%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%AA_%D8%A8%D8%B1_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D9%88_%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D9%80_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3_ «تأثیر هجرت بر آراء و اندیشههای اجتماعی ـ سیاسی امام خمینی»، پرتال جامع امامخمینی.]</ref> | ||
| خط ۸۲: | خط ۸۲: | ||
=== هجرت به کشورهای غیراسلامی === | === هجرت به کشورهای غیراسلامی === | ||
محققان مهاجرت به کشورهای غیراسلامی در دنیای امروز را دارای تصویری دوگانه میدانند: از یک طرف، فرصتی برای تعامل فرهنگی، توسعۀ علمی و اقتصادی، و نقشآفرینی بهعنوان سفیران اسلام محسوب میشود. از طرف دیگر، مواجهه با گفتمانهای اسلامهراسانه، چالشهای هویتی برای نسل دوم و سوم و محدودیتهای اعمال سیاستهای یکپارچهسازی از جمله موانع پیشروی مهاجران است. با این حال، حضور فعال مسلمانان در این جوامع میتواند به تقویت درک متقابل و کاهش کلیشهها بین جهان اسلام و غرب بینجامد.<ref>رعد جباره، هادی، الاقلیات المسلمة فیالعالم، تهران، الهدی، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۲۴۵-۲۴۸.</ref> | محققان مهاجرت به کشورهای غیراسلامی در دنیای امروز را دارای تصویری دوگانه میدانند: از یک طرف، فرصتی برای تعامل فرهنگی، توسعۀ علمی و اقتصادی، و نقشآفرینی بهعنوان سفیران اسلام محسوب میشود. از طرف دیگر، مواجهه با گفتمانهای اسلامهراسانه، چالشهای هویتی برای نسل دوم و سوم و محدودیتهای اعمال سیاستهای یکپارچهسازی از جمله موانع پیشروی مهاجران است. با این حال، حضور فعال مسلمانان در این جوامع میتواند به تقویت درک متقابل و کاهش کلیشهها بین جهان اسلام و غرب بینجامد.<ref>رعد جباره، هادی، الاقلیات المسلمة فیالعالم، تهران، الهدی، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۲۴۵-۲۴۸.</ref> | ||
برخی از محققان اسلامی در پارهای از شرایط، مهاجرت به کشورهای غیراسلامی را بهعنوان یک «فریضه شرعی» میدانند. تقویت هویت دینی اقلیتهای مسلمان، ارائۀ کمکهای مالی به آنان، مشارکت سازنده در گفتوگوی بینادیانی با عالمان و پیروان سایر ادیان الهی، احداث مساجد و مراکز خیریه و نیز بهرهگیری از فرصتهای جهانیشدن در جوامع غربی در راستای تأمین مصالح امت اسلامی، از جمله وظایفی است که در محیطهای اقلیتی قابل پیگیری است. | |||
تحقق این اهداف که نقش بسزایی در گسترش و تعمیق فرهنگ اسلامی در عرصۀ جهانی ایفا میکند، میتواند وجوب شرعی هجرت را برای افراد دارای توانمندیهای لازم و شرایط مؤثر، بهعنوان یک واجب کفایی یا حتی در مواردی واجب عینی ثابت کند. این امر بهویژه در مواردی که حضور آگاهانۀ مسلمانان در فضای بینفرهنگی، به حفظ مصالح کلان امت اسلامی بینجامد، از جایگاه ویژهای در فقه اجتماعی اسلام برخوردار است.<ref>مبلغی، «فقه هجرت»، 1485ش، ص 15-18.</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| خط ۹۲: | خط ۹۶: | ||
* «جوامع مسلمانان مهاجر و سیاست خارجی در اروپای غربی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش. | * «جوامع مسلمانان مهاجر و سیاست خارجی در اروپای غربی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش. | ||
* حسینی، سیدجواد، «جایگاه هجرت در مکتب اسلام»، مجلۀ مبلغان، شمارۀ 53، 1383ش. | * حسینی، سیدجواد، «جایگاه هجرت در مکتب اسلام»، مجلۀ مبلغان، شمارۀ 53، 1383ش. | ||
* | * حسینی، غلامعباس و دیگران، «رویکردی نظری به سیاستهای مهاجرتی دولت های مهاجرپذیر»، مجلۀ پژوهش سیاست نظری، شمارۀ 35، 1403ش. | ||
* رعد جباره، هادی، الاقلیات المسلمة فیالعالم، تهران، الهدی، ۱۳۷۸ش، | * رعد جباره، هادی، الاقلیات المسلمة فیالعالم، تهران، الهدی، ۱۳۷۸ش، | ||
* «سامانههاارتباط با مدیرثبت نام پذیرش»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه علمیه خراسان، تاریخ درج مطلب: 19 آبان 1404ش. | * «سامانههاارتباط با مدیرثبت نام پذیرش»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه علمیه خراسان، تاریخ درج مطلب: 19 آبان 1404ش. | ||
| خط ۹۹: | خط ۱۰۳: | ||
* غضنفری، علی، ره رستگاری، قم، لاهیجی، 1382ش. | * غضنفری، علی، ره رستگاری، قم، لاهیجی، 1382ش. | ||
* فجری، محمدمهدی، «فوائد، عوامل و موانع هجرت»، مبلغان، شماره ۱۳۰، تیر و مرداد ۱۳۸۹ش. | * فجری، محمدمهدی، «فوائد، عوامل و موانع هجرت»، مبلغان، شماره ۱۳۰، تیر و مرداد ۱۳۸۹ش. | ||
* مبلغی، احمد، «فقه هجرت»، مجلۀ فقه، شمارۀ 48، 1485ش | |||
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ۱۳۸۹ش. | * مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ۱۳۸۹ش. | ||
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالكتب الإسلامية، ۱۳۷۱ش. | * مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالكتب الإسلامية، ۱۳۷۱ش. | ||
