| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
== نقش سیاسی امام جواد == | == نقش سیاسی امام جواد == | ||
در دوران امام جواد، اوضاع سیاسی در خلافت عباسی با چالشهای متعددی همراه بود. خلفای عباسی بهویژه برای کنترل گروههای مختلف، از جمله فرزندان امام علی و پیروان ائمه، سیاستهای سختگیرانهای را اتخاذ کردند.<ref>مقدسی، البدأ و التاریخ (آفرینش و تاریخ)، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۹۷۳.</ref> این سیاستها شامل نظارت دقیق، دستگیری، زندانی شدن و شهادت برخی امامان بود.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۲۷.</ref> | در دوران امام جواد، اوضاع سیاسی در خلافت عباسی با چالشهای متعددی همراه بود. خلفای عباسی بهویژه مأمون برای کنترل گروههای مختلف، از جمله فرزندان امام علی و پیروان ائمه، سیاستهای سختگیرانهای را اتخاذ کردند.<ref>مقدسی، البدأ و التاریخ (آفرینش و تاریخ)، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۹۷۳.</ref> این سیاستها شامل نظارت دقیق، دستگیری، زندانی شدن و شهادت برخی امامان بود.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۲۷.</ref> | ||
مأمون عباسی از طریق دخترش، تلاش کرد تا بر امام جواد نظارت کند. در سال ۲۱۵ق، پس از لشکرکشی مأمون به سرزمین روم، امام جواد از مدینه به بغداد سفر کرد. در موسم حج همراه امّفضل ابتدا به [[مکه]] و سپس به مدینه بازگشتند.<ref>ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۶، ص۴۱۷.</ref> در ۲۸ محرم سال ۲۲۰ق<ref>نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۶۱ش، ص۱۳۳.</ref> والی مدینه به دستور معتصم عباسی امام جواد را مجدداً به بغداد برگرداند.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۸۴.</ref> معتصم که در تخریب شخصیت امام جواد از طریق برگزاری مناظرات، ترویج شایعات و تحریک افکار عمومی، موفق نشد؛ در نهایت تصمیم گرفت که وی را به قتل برساند.<ref>مسعودی، مروجالذهب و معادنالجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref> | مأمون عباسی از طریق دخترش، تلاش کرد تا بر امام جواد نظارت کند. در سال ۲۱۵ق، پس از لشکرکشی مأمون به سرزمین روم، امام جواد از مدینه به بغداد سفر کرد. در موسم حج همراه امّفضل ابتدا به [[مکه]] و سپس به مدینه بازگشتند.<ref>ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۶، ص۴۱۷.</ref> در ۲۸ محرم سال ۲۲۰ق<ref>نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۶۱ش، ص۱۳۳.</ref> والی مدینه به دستور معتصم عباسی امام جواد را مجدداً به بغداد برگرداند.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۸۴.</ref> معتصم که در تخریب شخصیت امام جواد از طریق برگزاری مناظرات، ترویج شایعات و تحریک افکار عمومی، موفق نشد؛ در نهایت تصمیم گرفت که وی را به قتل برساند.<ref>مسعودی، مروجالذهب و معادنالجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref> | ||
امام جواد برای تقویت موقعیت سیاسی شیعه اقداماتی چون تشکیل و تقویت کانونهای شیعی، احیای [[شبکه وکالت]] در سرزمینهای اسلامی، تأکید بر امامت دوازدهگانه و اندیشه [[مهدویت]] جهت زمینهسازی برای [[غیبت امام دوزدهم.|غیبت امام دوزدهم]] انجام داد.<ref>نجاتی، «بررسی ابعاد علمی و فرهنگی مبارزات امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۹۶–۹۳.</ref> | امام جواد برای تقویت موقعیت سیاسی شیعه اقداماتی چون تشکیل و تقویت کانونهای شیعی، احیای [[شبکه وکالت]] در سرزمینهای اسلامی، تأکید بر امامت دوازدهگانه و اندیشه [[مهدویت]] جهت زمینهسازی برای [[غیبت امام دوزدهم.|غیبت امام دوزدهم]] انجام داد.<ref>نجاتی، «بررسی ابعاد علمی و فرهنگی مبارزات امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۹۶–۹۳.</ref> | ||
== نقش فکری-فرهنگی امام جواد == | == نقش فکری-فرهنگی امام جواد == | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۱: | ||
=== اصحاب ایرانی === | === اصحاب ایرانی === | ||
براساس گزارش شیخ طوسی از میان شاگردان جوادالائمه، ۳۷ نفر از آنان ایرانی بودند، اما به گزارش نجاشی، برقی و ابنداود تعداد آنان به ۷۰ نفر میرسد که تنها ۴۸ تن از آنان، آثار چشمگیر حدیثی | براساس گزارش [[شیخ طوسی]] از میان شاگردان جوادالائمه، ۳۷ نفر از آنان ایرانی بودند، اما به گزارش نجاشی، برقی و ابنداود تعداد آنان به ۷۰ نفر میرسد که تنها ۴۸ تن از آنان، آثار چشمگیر حدیثی پدیدآوردند. این اصحاب در شهرهای گونا گون ایران مانند [[اهواز]]، [[ری]]، [[خراسان]]، [[کرمان]]، [[اصفهان]]، [[نهاوند]] و [[همدان]] و بیشترشان در [[قم]] زندگی میکردند.<ref>[https://skh.journals.miu.ac.ir/article_73.html منتظرالقائم و همکاران، «جایگاه اصحاب ایرانی امام جواد(ع) در علم حدیث با تأکید بر کتب اربعه شیعه»، ۱۳۹۵ش، ص۲۸-۲۷.]</ref> براساس کتب رجال، حدود ۱۰۴ صحابی راوی و ناقل احادیث امام جواد بودهاند که در میان آنان، نام پنج زن از جمله زهرا اماحمد بنالحسین، زینب دختر محمد بنیحیی، حکیمه دختر موسی بنجعفر، حکیمه دختر علی بنموسی و حکیمه دختر امام جواد وجود دارد.<ref>مهرجویی، «زنان راوی حدیث از امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۰–۱۰۹.</ref> | ||
براساس کتب رجال، حدود ۱۰۴ صحابی راوی و ناقل احادیث امام جواد بودهاند که در میان آنان، نام پنج زن از جمله زهرا اماحمد بنالحسین، زینب دختر محمد بنیحیی، حکیمه دختر موسی بنجعفر، حکیمه دختر علی بنموسی و حکیمه دختر امام جواد وجود دارد.<ref>مهرجویی، «زنان راوی حدیث از امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۰–۱۰۹.</ref> | |||
== آثار و روایات == | == آثار و روایات == | ||
| خط ۸۵: | خط ۷۹: | ||
بر اساس نقلی که در منابع روایی و تاریخی آمده، امّفضل، دختر مأمون، امام جواد را مسموم کرد<ref>مسعودی، مروجالذهب و معادنالجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref> و در ۲۹ ذیالقعده<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> یا ۵ ذیالحجه<ref>ابنابیالثلج، تاریخ الائمه، ۱۴۰۶ق، ص۱۳.</ref> یا ۶ ذیالحجه<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳.</ref> سال ۲۲۰ق در سن ۲۵ سالگی<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۳۴۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳، ۲۹۵.</ref> در بغداد از دنیا رفت شد. پیکر امام جواد در جانب غربی بغداد در قبرستان قریش پشت قبر جدش، امام موسی بنجعفر، به خاک سپرده شد.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹۰.</ref> | بر اساس نقلی که در منابع روایی و تاریخی آمده، امّفضل، دختر مأمون، امام جواد را مسموم کرد<ref>مسعودی، مروجالذهب و معادنالجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref> و در ۲۹ ذیالقعده<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> یا ۵ ذیالحجه<ref>ابنابیالثلج، تاریخ الائمه، ۱۴۰۶ق، ص۱۳.</ref> یا ۶ ذیالحجه<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳.</ref> سال ۲۲۰ق در سن ۲۵ سالگی<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۳۴۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳، ۲۹۵.</ref> در بغداد از دنیا رفت شد. پیکر امام جواد در جانب غربی بغداد در قبرستان قریش پشت قبر جدش، امام موسی بنجعفر، به خاک سپرده شد.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹۰.</ref> | ||
حرم او در دورههای مختلف تاریخی، از نیمه قرن پنجم تا نیمه قرن هفتم هجری و پس از آن، مورد بازسازی و توسعه معماری قرار گرفته است.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۷–۲۴۶.</ref> حکومتهای مختلفی از جمله [[آلبویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۷۶–۲۷۵.</ref> | حرم او در دورههای مختلف تاریخی، از نیمه قرن پنجم تا نیمه قرن هفتم هجری و پس از آن، مورد بازسازی و توسعه معماری قرار گرفته است.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۷–۲۴۶.</ref> حکومتهای مختلفی از جمله [[آلبویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۷۶–۲۷۵.</ref> دورهٔ سجوقیان تا پایان دوره بنیعباس،<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> [[صفویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۸۴–۲۸۰.</ref> [[قاجاریه]] و پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] طول تاریخ به مرمت و گسترش آن اهتمام داشتهاند.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> | ||
== توسل و زیارت == | == توسل و زیارت == | ||
در کتابهای روایی علاوه بر روایاتی که فضایل زیات معصومین را بیان کرده در خصوص [[زیارت]] امام جواد روایات خاص نیز وجود دارد.<ref>شریفی، «زیارت امام کاظم و امام جواد»، ۱۳۹۰ش، ص۱۰–۹.</ref> طبق روایت امام هادی، زیارت قبر امام جواد پاداش بسیاری دارد<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۸۴–۵۸۳؛ مفید، المزار، ۱۴۱۳ق، ص۲۰۷.</ref> و حرم او یکی از زیارتگاههای مهم نزد شیعیان بهحساب میآید.<ref>[https://tafarojgasht.com/blog/visiting-the-Shrine-of-Imam-Javad «سفر معنوی و زیارت حرم امام جواد (ع) در کاظمین»، وبسایت تفرجگشت.]</ref> علاوه بر این، در میان شیعیان، توسل به امام جواد، با توجه به توصیههای بعضی عالمان شیعی در درخواستهای مختلفی مانند حاجتهای مادی، رفع گرفتاری،<ref>قطب راوندی، دعوات الراوندی، ۱۴۰۷ق، ص۱۹۱، ح۵۳۰.</ref> [[رزق]] و دفع بلا، مورد توجه قرار دارد<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1218308/معجزه-کودکی-در-مسند-امامت-نگاهی-به-زندگی-امام-جواد-ع رباط میلی، «معجزه کودکی در مسند امامت/ نگاهی به زندگی امام جواد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> و [[آداب|آدابی]] بین آنها رواج یافته است از جمله: [[نماز امام جواد]]، ذکر «یا جواد الائمه ادرکنی»، ذکر «یا وهاب» بهتعداد ابجد جواد (۱۴ مرتبه) و [[حرز امام جواد]] شهرت یافته است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1334561/حرز-امام-جواد-ع-آثار-و-برکات-زیادی-دارد حسینی، «حرز امام جواد آثار و برکات زیادی دارد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> در برخی منابع، دعاهای مجربی برای توسل به امام جواد و برآورده شدن حوائج، بهویژه در فروش ملک و امور ازدواج و پرداخت قرض آمده است.<ref>رضوی، التحفة الرضویة فی مجربات الإمامیة، ۱۴۲۱ق، ص۲۱۶.</ref> به نظر برخی کارشناسان دینی، شهرت امام محمدتقی به لقب بابالحوائج و باب المراد به همین جهت است.<ref>[https://khabarfarsi.com/u/236168701 «چرا به امام محمد تقی (ع)، جواد الائمه میگویند؟»، خبرگزاری برنا.]</ref> | در کتابهای روایی علاوه بر روایاتی که فضایل زیات معصومین را بیان کرده در خصوص [[زیارت]] امام جواد روایات خاص نیز وجود دارد.<ref>شریفی، «زیارت امام کاظم و امام جواد»، ۱۳۹۰ش، ص۱۰–۹.</ref> طبق روایت امام هادی، زیارت قبر امام جواد پاداش بسیاری دارد<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۸۴–۵۸۳؛ مفید، المزار، ۱۴۱۳ق، ص۲۰۷.</ref> و حرم او یکی از زیارتگاههای مهم نزد شیعیان بهحساب میآید.<ref>[https://tafarojgasht.com/blog/visiting-the-Shrine-of-Imam-Javad «سفر معنوی و زیارت حرم امام جواد (ع) در کاظمین»، وبسایت تفرجگشت.]</ref> علاوه بر این، در میان شیعیان، توسل به امام جواد، با توجه به توصیههای بعضی عالمان شیعی در درخواستهای مختلفی مانند حاجتهای مادی، رفع گرفتاری،<ref>قطب راوندی، دعوات الراوندی، ۱۴۰۷ق، ص۱۹۱، ح۵۳۰.</ref> [[رزق]] و دفع بلا، مورد توجه قرار دارد<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1218308/معجزه-کودکی-در-مسند-امامت-نگاهی-به-زندگی-امام-جواد-ع رباط میلی، «معجزه کودکی در مسند امامت/ نگاهی به زندگی امام جواد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> و [[آداب|آدابی]] بین آنها رواج یافته است از جمله: [[نماز امام جواد]]، ذکر «یا جواد الائمه ادرکنی»، ذکر «یا وهاب» بهتعداد ابجد جواد (۱۴ مرتبه) و [[حرز امام جواد]] شهرت یافته است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1334561/حرز-امام-جواد-ع-آثار-و-برکات-زیادی-دارد حسینی، «حرز امام جواد آثار و برکات زیادی دارد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> در برخی منابع، دعاهای مجربی برای توسل به امام جواد و برآورده شدن حوائج، بهویژه در فروش ملک و امور ازدواج و پرداخت قرض آمده است.<ref>رضوی، التحفة الرضویة فی مجربات الإمامیة، ۱۴۲۱ق، ص۲۱۶.</ref> به نظر برخی کارشناسان دینی، شهرت امام محمدتقی به لقب بابالحوائج و باب المراد به همین جهت است.<ref>[https://khabarfarsi.com/u/236168701 «چرا به امام محمد تقی (ع)، جواد الائمه میگویند؟»، خبرگزاری برنا.]</ref> | ||
=== ارتباط امام جواد با ایرانیان === | |||
ارتباط محمدتقی با شیعیان ساکن در منطقهٔ جبال ایران، با وجود محدودیتهای سیاسی دورهٔ عباسی، از طریق سازمان وکالت و در مراکز مهم شیعی مانند قم، همدان، ری، [[قزوین]]، اصفهان، [[کاشان]]، آوه و دینور ادامه یافت. این ارتباط شامل دریافت و ارسال وجوه شرعی مانند [[خمس]]، مکاتبات مرتبط با مسائل دینی و اجتماعی و ارتباط با جوامع محلی بود و به حفظ و ساماندهی پیوند میان امام جواد و شیعیان در مناطق مختلف ایران در آن دوره کمک میکرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/95493/مناسبات_امام_جواد__ع__با_شیعیان_ساکن_منطقه_جبال_ایران «مناسبات امام جواد(ع) با شیعیان ساکن منطقه جبال ایران»، وبسایت اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
== جایگاه امام جواد در فرهنگ ایرانیان == | == جایگاه امام جواد در فرهنگ ایرانیان == | ||
=== آیینهای ولادت و شهادت === | === آیینهای ولادت و شهادت === | ||
سالروز ولادت امام جواد در ایران با برگزاری آیینهای مذهبی و | سالروز ولادت امام جواد در ایران با برگزاری آیینهای مذهبی و فرهنگی مانند [[آذینبندی]] و چراغانی مساجد، [[تکیه|تکایا]]، [[حسینیه|حسینیهها]]، [[بقاع متبرکه]] و حرمها و نیز برگزاری مراسمی شامل [[شعرخوانی]]، [[مولودیخوانی]] و توزیع شیرینی، شربت و [[نذر|نذورات]] مردمی اشاره کرد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6868892/آیینهای-جشن-میلاد-امام-جواد-ع-برپا-میشود «آیینهای جشن میلاد امام جواد(ع) برپا میشود»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> همچنین بنا بر گزارشها، نهاد امور مساجد از طریق اطلاعرسانی به امامان جماعت، در مساجدی که به نام امام جواد نامگذاری شدهاند، مراسمی با شعار «یا جواد بنالرضا» برگزار میکند. [[آستان قدس رضوی]] نیز در این روز، برنامهای با حضور گروهی از پسران در حرم امام رضا یا اماکن وابسته به این نهاد و برخی مدارس برگزار میکند که شامل اجرای برنامههای جمعی است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404100704485/آزادی-زندانیان-و-اجرای-برنامه-های-مردمی-در-سالروز-ولادت-امام «آزادی زندانیان و اجرای برنامههای مردمی در سالروز ولادت امام جواد(ع) در مشهد»، وبسایت ایسنا.]</ref> | ||
سالروز شهادت امام جواد نیز با برگزاری مراسم سوگواری در اماکن مذهبی؛ از جمله حرم امام | سالروز شهادت امام جواد نیز با برگزاری مراسم [[سوگواری]] در اماکن مذهبی؛ از جمله [[حرم امام رضا]]، [[حرم فاطمه معصومه]]، [[حرم موسی مبرقع]] و دیگر بقاع، مساجد و حسینیهها همراه است. این مراسم معمولاً شامل سخنرانی مذهبی، [[مرثیهخوانی]]، [[سینهزنی]] و توزیع نذورات میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401040603919/برپایی-دسته-عزای-خادمان-حرم-حضرت-معصومه-س-در-سالروز-شهادت-امام «برپایی دسته عزای خادمان حرم حضرت معصومه در سالروز شهادت امام جواد»، وبسایت ایسنا.]</ref> | ||
==== پویش و فعالیتهای مردمی ==== | ==== پویش و فعالیتهای مردمی ==== | ||
بر پایه گزارش رسانههای مختلف، هر ساله در ایام ولادت یا شهادت امام جواد، پویشهای مردمی مختلفی با رویکرد فرهنگی ـ اجتماعی برگزار میشود؛ از جمله: پویش «یا جوادالائمه» در حرم رضوی در سال ۱۴۰۳ش،<ref>[https://3raj.ir/28108/برگزیدگان-پویش-یا-جوادالائمه-ع/ «برگزیدگان پویش یا جوادالائمه(ع)»، وبسایت هیئت و کانون فرهنگی جوادالائمه.]</ref> پویش اهدا جایزه به «همنامان» امام جواد در اینترنت،<ref>[https://hawzah.net/fa/News/View/79666/اهدا_جایزه_به_هم_نامان_امام_جواد__ع__در_اینترنت «اهدا جایزه به هم نامان امام جواد(ع) در اینترنت»، وبسایت اطلاعرسانی حوزه.]</ref> پویش مولود با برکت، مسابقه راه روشن خدمت، طرح پسران آسمانی، طرح بینالمللی سلام بر امام، راهاندازی شبکه ملی خدام الجواد، نذر نُهُم و گلباران نور،<ref>«بچههای مسجد به نام امام جواد (ع) نذر نُهُم را اجرا و زندانیان را آزاد میکنند»، وبسایت خبرگزاری شبستان.</ref> همچنین پویش ملی «جوانترین امام» با احیاء سوگواریهای | بر پایه گزارش رسانههای مختلف، هر ساله در ایام ولادت یا شهادت امام جواد، پویشهای مردمی مختلفی با رویکرد فرهنگی ـ اجتماعی برگزار میشود؛ از جمله: پویش «یا جوادالائمه» در حرم رضوی در سال ۱۴۰۳ش،<ref>[https://3raj.ir/28108/برگزیدگان-پویش-یا-جوادالائمه-ع/ «برگزیدگان پویش یا جوادالائمه(ع)»، وبسایت هیئت و کانون فرهنگی جوادالائمه.]</ref> پویش اهدا جایزه به «همنامان» امام جواد در اینترنت،<ref>[https://hawzah.net/fa/News/View/79666/اهدا_جایزه_به_هم_نامان_امام_جواد__ع__در_اینترنت «اهدا جایزه به هم نامان امام جواد(ع) در اینترنت»، وبسایت اطلاعرسانی حوزه.]</ref> پویش مولود با برکت، مسابقه راه روشن خدمت، طرح پسران آسمانی، طرح بینالمللی سلام بر امام، راهاندازی شبکه ملی خدام الجواد، نذر نُهُم و گلباران نور،<ref>«بچههای مسجد به نام امام جواد (ع) نذر نُهُم را اجرا و زندانیان را آزاد میکنند»، وبسایت خبرگزاری شبستان.</ref> همچنین پویش ملی «جوانترین امام» با احیاء سوگواریهای «[[چهارپایه خوانی]]».<ref>«برگزاری پویش ملی «جوانترین امام» با احیاء سوگواریهای «چهارپایه خوانی»»، وبسایت خبرگزاری شبستان</ref> | ||
در برخی شهرها، همزمان با این مناسبت، برنامههایی با مشارکت مردمی مانند توزیع غذا میان افراد بیخانمان، کمک به زندانیان و اجرای فعالیتهایی با هدف افزایش مشارکت جوانان و خانوادهها برگزار میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404100704485/آزادی-زندانیان-و-اجرای-برنامه-های-مردمی-در-سالروز-ولادت-امام «آزادی زندانیان و اجرای برنامههای مردمی در سالروز ولادت امام جواد(ع) در مشهد»، وبسایت ایسنا.]</ref> همچنین در برخی مناطق، برگزاری مراسم عقد و ازدواج بهصورت نمادین یا جمعی در این مناسبت گزارش شده است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6868892/آیینهای-جشن-میلاد-امام-جواد-ع-برپا-میشود «آیینهای جشن میلاد امام جواد(ع) برپا میشود»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | در برخی شهرها، همزمان با این مناسبت، برنامههایی با مشارکت مردمی مانند توزیع غذا میان افراد بیخانمان، کمک به زندانیان و اجرای فعالیتهایی با هدف افزایش مشارکت جوانان و خانوادهها برگزار میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404100704485/آزادی-زندانیان-و-اجرای-برنامه-های-مردمی-در-سالروز-ولادت-امام «آزادی زندانیان و اجرای برنامههای مردمی در سالروز ولادت امام جواد(ع) در مشهد»، وبسایت ایسنا.]</ref> همچنین در برخی مناطق، برگزاری مراسم عقد و ازدواج بهصورت نمادین یا جمعی در این مناسبت گزارش شده است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6868892/آیینهای-جشن-میلاد-امام-جواد-ع-برپا-میشود «آیینهای جشن میلاد امام جواد(ع) برپا میشود»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | ||
=== نامگذاری فرزندان === | === نامگذاری فرزندان === | ||
نامگذاری فرزندان با نامها و القاب امام جواد از جمله الگوهای نامگذاری رایج در میان خانوادههای شیعه در ایران گزارش شده است. بهعنوان | نامگذاری فرزندان با نامها و القاب امام جواد از جمله الگوهای نامگذاری رایج در میان خانوادههای شیعه در ایران گزارش شده است. بهعنوان نمونه در سال ۱۴۰۲ش نام جواد برای ۷۰۷ نوزاد در استان خراسان جنوبی ثبت شده است.<ref>«مزین شدن نام ۶۸هزار نفر در خراسان جنوبی به علی (ع) و جواد (ع)»، وبسایت خبرگزاری شبستان.</ref> | ||
=== نامگذاری فضاهای شهری === | === نامگذاری فضاهای شهری === | ||
نامگذاری فضاهای شهری به نام امامان شیعه از شیوههای رایج بازتاب هویت مذهبی در ساختار فرهنگی شهرهای ایران بهشمار میرود. از جمله نمونههای مرتبط با امام جواد میتوان به خیابان امام جواد در مشهد،<ref>[https://www.isna.ir/news/1402101107624/تغییر-نام-بخشی-از-بولوار-طبرسی-مشهد-به-نام-امام-جواد-ع «تغییر نام بخشی از بولوار طبرسی مشهد به نام امام جواد(ع)»، وبسایت ایسنا.]</ref> بابُالجواد یکی از ورودیهای حرم امام رضا در مشهد،<ref>[https://www.irna.ir/news/84260029/صحن-جامع-رضوی-حرم-مطهر-امام-رضا-ع-به-نام-پیامبر-ص-تغییر-نام «صحن جامع رضوی حرم مطهر امام رضا(ع) به نام پیامبر(ص) تغییر نام یافت»، وبسایت خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> بازارچه و خیابان جوادالائمه در منطقه تاریخی ری تهران،<ref>[https://neshan.org/maps/municipal/37ea2b6e64d14c13ac432edd7f45619a «خیابان جوادالائمه تهران»، نقشه و مسیریاب نشان.]</ref> بوستان جوادالائمه در محله ابنبابویه تهران<ref>[https://balad.ir/p/بوستان-جواد-الائمه-tehran-nei-ebn-babevayh_park-11tIqtWMJ1mnrC#15/35.6049/51.44445 «بوستان جواد الائمه»، مسیریاب بلد.]</ref> و نیز چندین مسجد در استان تهران با نام یا لقب امام جواد اشاره کرد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1030032/۳۰-مسجد-استان-تهران-مزین-به-نام-امام-جواد-ع-نشانی «۳۰ مسجد استان تهران مزین به نام امام جواد(ع)»، وبسایت خبرگزاری شبستان.]</ref> | نامگذاری فضاهای شهری به نام امامان شیعه از شیوههای رایج بازتاب هویت مذهبی در ساختار فرهنگی شهرهای ایران بهشمار میرود. از جمله نمونههای مرتبط با امام جواد میتوان به خیابان امام جواد در مشهد،<ref>[https://www.isna.ir/news/1402101107624/تغییر-نام-بخشی-از-بولوار-طبرسی-مشهد-به-نام-امام-جواد-ع «تغییر نام بخشی از بولوار طبرسی مشهد به نام امام جواد(ع)»، وبسایت ایسنا.]</ref> بابُالجواد یکی از ورودیهای حرم امام رضا در مشهد،<ref>[https://www.irna.ir/news/84260029/صحن-جامع-رضوی-حرم-مطهر-امام-رضا-ع-به-نام-پیامبر-ص-تغییر-نام «صحن جامع رضوی حرم مطهر امام رضا(ع) به نام پیامبر(ص) تغییر نام یافت»، وبسایت خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> بازارچه و خیابان جوادالائمه در منطقه تاریخی ری تهران،<ref>[https://neshan.org/maps/municipal/37ea2b6e64d14c13ac432edd7f45619a «خیابان جوادالائمه تهران»، نقشه و مسیریاب نشان.]</ref> بوستان جوادالائمه در محله ابنبابویه تهران<ref>[https://balad.ir/p/بوستان-جواد-الائمه-tehran-nei-ebn-babevayh_park-11tIqtWMJ1mnrC#15/35.6049/51.44445 «بوستان جواد الائمه»، مسیریاب بلد.]</ref> و نیز چندین مسجد در استان تهران با نام یا لقب امام جواد اشاره کرد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1030032/۳۰-مسجد-استان-تهران-مزین-به-نام-امام-جواد-ع-نشانی «۳۰ مسجد استان تهران مزین به نام امام جواد(ع)»، وبسایت خبرگزاری شبستان.]</ref> در مجموع در سطح کشور ۱۸۹ مسجد و ۱۳۰ کانون فرهنگیـهنری با نام یا القاب امام محمدتقی فعالیت دارند. از این تعداد، ۱۰۴ مورد بهصورت مشترک شامل مساجد یا کانونهایی است که این نام یا عناوین منتسب به او را دارند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1147714/گزارش-آماری-از-مساجد-و-کانون-های-فرهنگی-هنری-منتسب-به-نام-و-القاب «گزارش آماری از مساجد و کانونهای فرهنگی هنری منتسب به نام و القاب امام جواد(ع)»، وبسایت خبرگزاری شیستان.]</ref> | ||
=== آثار هنری دربارهٔ امام جواد === | === آثار هنری دربارهٔ امام جواد === | ||
برخی شاعران شیعه و فارسیزبان در آثار خود به امام جواد پرداختهاند. در این سرودهها، ویژگیهایی که در منابع دینی به امام محمدتقی نسبت داده | برخی شاعران شیعه و [[فارسیزبان]] در آثار خود به امام جواد پرداختهاند. در این سرودهها، ویژگیهایی که در منابع دینی به امام محمدتقی نسبت داده شده، از جمله «جود»، بازتاب یافته است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/254036/سروده-هایی-تقدیم-به-ساحت-جواد-الائمه-ع «سرودههایی تقدیم به ساحت جوادالائمه(ع)»، وبسایت مشرق.]</ref> نمونههایی از این اشعار در منابع ادبی معاصر نقل شده است؛<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/79648/مجموعه-اشعار-توسل-به-امام-جواد%22ع%22 «مجموعه اشعار توسل به امام جواد(ع)»، خبرگزاری حوزه.]</ref> از جمله:<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1218448/اشعار-آیت-الله-صافی-گلپایگانی-در-مدح-امام-جواد-علیه-السلام «اشعار آیتالله صافی گلپایگانی در مدح امام جواد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> | ||
{{شعر جدید | {{شعر جدید | ||
| خط ۱۱۴: | خط ۱۱۱: | ||
امامی که با سن اندک که داشت \\درِ علم بر روی مردم گشاد | امامی که با سن اندک که داشت \\درِ علم بر روی مردم گشاد | ||
امامی که در مجلس واحدی \\ز دانش جهانی ز علمش نهاد}}در حوزه آثار نمایشی نیز | امامی که در مجلس واحدی \\ز دانش جهانی ز علمش نهاد}}در حوزه آثار نمایشی نیز مجموعۀ تلویزیونی [[بابالمراد]] که در سال ۲۰۱۴ میلادی با مشارکت سوریه، لبنان، عراق، ایران و کویت تولید شد که بخشهای از از زندگی امام جواد را روایت میکند. این مجموعه به کارگردانی [[فهد میری]] و تهیهکنندگی [[کمال بحرانی]] ساخته شده و وقایعی از تولد امام در مدینه تا شهادت او در دورۀ خلافت معتصم عباسی را در بر میگیرد. نسخه دوبله فارسی این مجموعه نیز در اسفند ۱۴۰۳ش از شبکه ۴ تلویزیون ایران همزمان با ماه مبارک رمضان منتشر شده است.<ref>[https://tv4.ir/Default «سریال تلویزیونی بابالمراد»، وبسایت شبکه ۴]</ref> | ||
== کتابشناسی == | == کتابشناسی == | ||
