چشمه‌علی: تفاوت میان نسخه‌ها

در گویش محلی چشمه‌علی را «چشملی» می‌گویند. چشمه‌علی در دامنه‌های جنوبی ارتفاعات البرز در جنوب شرق [[تهران]] و شمال شهرِری قرار دارد.<ref>ابن‌حوقل، صورة الارض، ۱۹۳۹م، ج2، ص378[http://bmtehran.ir/1796/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87%E2%80%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86/ «همه چیز درباره چشمه‌ علی (شهر ری)»، وب‌سایت بام تهران.]</ref>  بسیاری از جهانگردان به این چشمه اشاره کرده‌ و تصویری از آن ارائه داده‌اند. چشمه‌علی در کنار اِبنِ‌بابِوَیه (381ق)، دژ رَشَکان، برج طغرل و در زیر دیوار شهرِری قرار گرفته است. این چشمه‌ از تفریحگاه‌های مردم تهران بوده است. آب این چشمه که از گواراترین آب‌های [[ایران]] است، از قیطریه و جاجرود نشأت گرفته و بعد از اینکه از راه‌های زیرزمینی از درون صخره‌ای بزرگ جوشید وارد جنوب شرقی شهر می‌شود.<ref>«[https://tamas.wiki/iran-articles/%DA%A9%D8%AA%DB%8C%D8%A8%D9%87-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%9B-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D8%A7-32943/ کتیبه چشمه‌علی؛ سنگ نگاره تاریخی راگا»، و‌ب‌سایت ویکی تماس.]</ref>  شهرت اصلی این مکان به‌سبب لایه‌های پیش از تاریخی آن است. این چشمه سرمنشأ شکل‌گیری تمدن در منطقه باستانی شهرِری شده است. بخشی از این آثار در موزة [[ایران باستان]] قرار دارد.<ref>[https://pinorest.com/mag/cheshmeh-ali/ «چشمه‌علی تهران کجاست و چه تفریحاتی دارد؟»، و‌ب‌سایت مجله پینورست.]</ref>  ساکنان منطقه چشمه‌علی در قدیم این آب را مقدس می‌دانستند و روزهای نزدیک سال نو فرش‌های خود را به این نیت که ناپاکی را از زندگی خود دور می‌کنند، در آن شستشو می‌دادند.<ref>«[https://www.isna.ir/news/1400092116365/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D9%87-%D8%A2%D8%A8-%D8%AE%D9%88%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87 بیست سالی است که آب خوش از گلوی «چشمه‌علی» پایین نرفته»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>  چشمه‌علی در ۱۳۱3ش در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت و به‌عنوانِ سومین اثر طبیعی استان تهران در فهرست آثار طبیعی کشور ثبت شده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400092116365/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D9%87-%D8%A2%D8%A8-%D8%AE%D9%88%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87 «بیست سالی است که آب خوش از گلوی «چشمه‌علی» پایین نرفته»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

نام قدیمی این چشمه «سورین» است که برخی احتمال داده‌اند، به خاندان بزرگی به نام سورنا، در عصر [[اشکانیان]] و [[ساسانیان]] منسوب باشد.<ref>ابن‌حوقل، صورة الارض، ۱۹۳۹م، ج2، ص 378اسفندیاری، «جایگاه فرهنگ چشمه‌علی در فلات مرکزی ایران»، ۱۳۷۸ش، ص15.</ref>  همچنین چشمه در نزدیکی معبد آناهیتا قرار داشت که امروزه با نام آرامگاه بی‌بی شهربانو شناخته می‌شود و شاید نام سورنا از اینجا آمده است.<ref>[https://pinorest.com/mag/cheshmeh-ali/ «چشمه‌علی تهران کجاست و چه تفریحاتی دارد؟»، مجله پینورست.]</ref>  این چشمه، با ورود [[اسلام]] به [[ایران]] و به مناسبت نام [[امام علی|امام اول]] [[شیعیان]]، به چشمه‌علی معروف شد<ref>[https://www.isna.ir/news/1400092116365/%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D9%87-%D8%A2%D8%A8-%D8%AE%D9%88%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87 «بیست سالی است که آب خوش از گلوی «چشمه‌علی» پایین نرفته»، خبرگزاری ایسنا]؛ [https://rch.ac.ir/article/Details/8115 «چشمه‌علی»، دانشنامه جهان اسلام]</ref>  و داستان‌هایی از حضور امام علی در این مکان، بر سر زبان‌ها افتاد.<ref>ماسه، «معتقدات و آداب ایرانی»، 1355ش، ص 229.</ref>

از جاذبه‌های دیگر این چشمه، فضای باستانی با قدمت هفت هزار ساله، حرم [[عبدالعظیم حسنی]]، بازاری از دوره [[صفویه]]، دو قبرستان تاریخی اِبنِ‌بابِویه و امامزاده عبدالله است که تعداد زیادی از اشخاص مطرح [[ایران]] در آن به خاک سپرده‌ شده‌اند. از آثار دوران پیش از [[اسلام]] می‌توان برج طغرل، دژ رشکان و تپه میل را نام برد. همچنین ده‌ها اثر دیگر مثل کوه و بقعة [[بی‌بی شهربانو]]، برج و باروی باستانی که شهرری را از نظر میراث فرهنگی و آثار ملی در جایگاه ویژه‌ای قرار داده و مسیر گردشگری جذاب و متنوعی را به وجود آورده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/115669/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%B7%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C ستوده، «چشمه‌علی، ظرفیت معطل گردشگری»، وب‌سایت مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

لابراتوار مستند‌سازی کاخ گلستان با همکاری [[ایران]] و [[ژاپن]]، راه‌اندازی شده است و نگاتیو‌های شیشه‌ای مخزن اسناد چشمه‌علی به‌عنوان مکان تاریخی توسط کار‌شناسان ایرانی مستند نگاری می‌شوند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/115669/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%B7%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C ستوده، «چشمه‌علی، ظرفیت معطل گردشگری»، وب‌سایت مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

در سال‌های اخیر، چشمه‌علی خشک شده است. عده‌ای از کارشناسان نظرشان این است که جریان ساخت خط شش متروی تهران و عبور از شریان‌های آبی در مرداد سال ۱۳۹۶ش، سبب قطعی آب این چشمه شده است.<ref>[https://www.titrebartar.com/fa/news/169600/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B1%DB%8C «آشنایی با چشمه‌علی شهر ری»، مجله تیتر برتر]؛ [https://www.tabnak.ir/fa/news/837673/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%85%DA%86%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B4%DA%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «چشمه باستانی ایران همچنان خشک است»، خبرگزاری تابناک.]</ref>  بعضی دیگر، کاهش سطح آب‌های زیرزمینی را عامل خشک شدن چشمه‌علی دانسته‌اند.<ref>[https://www.kojaro.com/2017/9/21/128030/%D8%AF%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%B4%DA%A9-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C/ «دلایل خشکی چشمه‌علی»، وب‌سایت کجارو.]</ref>  

برای رفتن به چشمه‌علی باید از بزرگراه شهید غیوری‌راد شهرِ‌ری، وارد خیابان 22 بهمن شد که این مسیر را با خودروی شخصی و یا [[مترو]] می‌توان طی کرد. سفر به این چشمه، هرچند در تمامی فصول امکان‌پذیر است؛ اما بهترین زمان مسافرت به چشمه‌علی، تابستان است که می‌توان از خنکی چشمه استفاده کرد.<ref>[https://pinorest.com/mag/cheshmeh-ali/ «چشمه‌علی تهران کجاست و چه تفریحاتی دارد؟»، مجله پینورست.]</ref>

در مناطق مختلف [[ایران]]، چشمه‌هایی هستند که به امام علی منسوب شده و به چشمه‌علی معروف‌اند. در باور مردم، بعضی از این چشمه‌ها مانند چشمه‌علی روستای آستانه، در جای پای ایشان<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، 1355ش، ص410.</ref>  به‌ وجود آمده‌اند. در برخی از آنها نیز مانند چشمه‌علی [[دامغان]]، معتقدند که جای سُم اسب او مانده است.<ref>اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، 1368ش، ج4، ص۲۲۱۲.</ref>  مردم این چشمه‌ها را مقدس و نظرکردۀ [[امام علی]] می‌دانند، پیدایش آنها را به کرامات او نسبت می‌دهند و ازاین‌رو، در حفظ آنها می‌کوشند. در مناطق دیگری از ایران، ازجمله قم<ref>اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، 1368ش، ج۴، ص۲۲۱۷- ۲۲۱۸.</ref>  و قزوین<ref>گلریز، «مینودر یا باب‌الجنة قزوین»، 1337ش، ص817.</ref>  نیز چشمه‌هایی با نام چشمه‌علی وجود دارد.