پیش‌نویس:زولپیدم

زولپیدم؛ دارویی برای رفع اختلالات خواب با عوارض جبران‌ناپذیر در صورت مصرف خودسرانه یا سوءمصرف.

زولپیدم دارویی است که در اصل برای مصرف کوتاه‌مدت و به‌منظور رفع اختلالات خواب تجویز می‌شود که خواب‎‌آور، آرام‌بخش و تاحدودی گیج‌کننده است؛ اما مصرف زولپیدم با اضطراب، رفتارهای عجیب و غریب، توهم شنیداری و بصری و اعتیاد نیز همراه است. بروز رفتارهای پیچیده در خواب از جدی‌ترین خطرات مصرف این دارو است. برخی پس از مصرف و در حالت خواب‌آلودگی اقدام به رفتارهای شبه‌خودکار مانند رانندگی، آشپزی، برقراری تماس تلفنی یا حتی رابطه جنسی می‌کنند؛ در حالی که پس از بیدار شدن، هیچ خاطره‌ای از آن لحظات ندارند. اثر این دارو مانند سایر مسکّن‌ها به‌مرور زمان کاهش پیدا کرده و فرد مجبور است دوز مصرف را بالاتر ببرد و همین اثرات زیان‌بار جسمی و روانی را شدیدتر می‌کند.

معرفی داروی زولپیدِم

زولپیدم با نام‌های تجاری زولیوِر، آمبین و دریمکس از داروهای روانپزشکی و یک داروی خواب‌آور است که برای درمان بی‌خوابی و سخت به خواب رفتن معمولاً برای ۲ تا ۴ هفته تجویز می‌شود. زولپیدم کمک می‌کند فرد سریع‌تر به خواب رود و مدت و کیفیت خواب شبانه بیشتر شود. این دارو به‌شکل قرص خوراکی، قرص زیر زبانی یا اسپری بینی توسط سازمان غذا و داروی آمریکا اولین بار در سال ۱۹۹۲م تائید شد. زولپیدم به بیمارانی که در شروع خواب مشکل دارند، کمک می‌کند تا راحت‌تر به خواب بروند و خواب با کیفیت‌تری داشته باشند و با افزایش مدت زمان خواب باعث می‌شود تا اضطرابی که به‌دلیل بی‌خوابی موقتی ایجاد شده‌، برطرف شود. برخی از این جهت که زولپیدم باعث خواب‌آلودگی شده و زمینه ایجاد اضطراب ناشی از بی‌خوابی را از بین می‌برد، آن را به اشتباه با داروی آلپرازولام یکی می‌دانند؛ در حالی که این دو دارو برای بیماری‌های متفاوتی تجویز می‌شوند. زولپیدم به‌صورت قرص‌های روکش‌دار 5 و 10 میلی‌گرم تجویز می‌شود. این دارو باید طبق نظر روانپزشک تجویز و مصرف شود.

شیوع مصرف زولپیدم

طبق برخی گزارش‌های جهانی، تجویز و مصرف این دارو در دو دهۀ گذشته روند افزایشی داشته است. نرخ سوءمصرف زولپیدم میان معتادان دارویی سیر صعودی داشته و از کمتر از ۱درصد در سال ۱۹۹۸م به حدود ۲درصد در سال ۱۹۹۹م و ۴درصد در سال ۲۰۰۱م رسید؛ اما از سال ۲۰۰۱م شیوۀ تأمین دارو برای ۱۵ تا ۲۰درصد از این افراد به خرید از بازار سیاه تغییر یافت. در مطالعه‌ای دلایل ذکر شده برای مصرف زولپیدم در اکثر مصرف‌کنندگان، تنظیم خواب، تجربۀ توهم، سرخوشی و لذت بود که اغلب به‌صورت خودسرانه مصرف شده بود. از میان پنج داروی پرکاربرد در سوءمصرف، زولپیدم رتبۀ پنجم را به خود اختصاص داده است.

عوارض مصرف زولپیدم

عوارض این دارو را می‌توان در دو دسته عوارض عمومی و عوارض سوءمصرف دسته‌بندی کرد:

عوارض عمومی زولپیدم؛ از عوارض عمومی این دارو می‌توان به گیجی، احساس سردرگمی، عدم تعادل، ضعف و احساس خستگی، افسردگی و اختلال در حافظه اشاره کرد. متخصصان توصیه می کنند پس از مصرف این داور حتی با تجویز پزشک تا 8 ساعت نباید کارهایی را که نیاز به سطح هوشیاری بالا مانند رانندگی دارد، انجام داد.

عوارض سوءمصرف زولپیدم؛ مصرف بیش از اندازه، خودسرانه یا به‌همراه الکل زولپیدم، اثرات شدیدتری از خود به‌جای می‌گذارد. تجویز پزشک برای این دارو روزانه 5 تا 10 میلی‌گرم است؛ اما وابستگی به این دارو می‌تواند مصرف آن را تا 100 تا 200 میلی‌گرم افزایش دهد که بسیار خطرناک است. احتمال ایست دستگاه تنفسی در صورت مصرف زولپیدم و الکل به‌شدت افزایش می‌یابد. باتوجه به کاهش هوشیاری فرد ممکن است رفتاری از خود نشان دهد که در حالت عادی آن را انجام نمی‌دهد؛ به‌طور مثال رانندگی پرخطر داشته باشد، در درگیری شرکت کند یا اقدام به روابط پرخطر جنسی داشته باشد. شب‌راه‌روی از دیگر عوارض خطرناک مصرف این دارو است؛ به‌نحوی که احتمال دارد فرد با مصرف این دارو در خواب راه برود، سوار ماشین شود یا به خیابان برود؛ در حالی که صبح هیچ‌کدام از این کارها و رفتارها را به یاد ندارد. متخصصان توصیه می کنند افرادی که این دارو را مصرف می‌کنند، شب‌ها نباید در خانه تنها باشند و خانواده‌ها باید مراقب باشند؛ چون مصرف زولپیدم سطح هوشیاری را به‌شدت کاهش می‌دهد.

اعتیاد به زولپیدم

ابتدا گمان می‌شد که زولپیدم اعتیادآور نیست یا حداقل وابستگی کمتری در مقایسه با داروهای مشابه ایجاد می‌کند؛ اما بعد از گذشت مدتی متخصصان به این نتیجه رسیدند که دوز این دارو مدتی پس از مصرف باید کمتر شده و کم‌کم قطع شود تا وابستگی به آن پیش نیاید. به اعتقاد برخی متخصصین، ژن ایرانی نسبت به دیگران، استعداد بیشتری به اعتیاد به زولپیدم دارد.

ترک اعتیاد به زولپیدم

این قرص باید به‌تدریج و زیر نظر پزشک قطع شود؛ زیرا قطع ناگهانی آن می‌تواند باعث بروز علائم ترک مانند حالت تهوع، استفراغ، گرگرفتگی، اسپاسم معده، لرزش، تحریک‌پذیری و عصبانیت شود. برای جلوگیری از این عوارض، پزشک ابتدا دوز دارو را در طول چند روز کاهش داده، سپس آن را به‌طور کامل قطع می‌کند.

منابع

• «چه بر سر جوانان ایران آمده؟ از زول‌پارتی تا بازی خون!»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: 5 خرداد 1404ش.

• «زول‌پارتی؛ پارتی عجیب و فوق خطرناک در میان بعضی دختران و پسران ایرانی»، وب‌سایت میگنا، تاریخ درج مطلب: 4 شهریور 1401ش.

• «زول‌پارتی چیست؟! پارتی غیراخلاقی بین دختران و پسران ایرانی»، وب‌سایت رکنا، تاریخ درج مطلب: 13 آبان 1403ش.
• «زولپیدم چیست و برای چه مواردی استفاده می شود؟»، وب‌سایت دارویاب، تاریخ بازدید: 25 دی 1404ش.
• «قرص زولپیدم: درمان اختلال خواب اما اعتیادآور»، وب‌سایت درمانکده، تاریخ بازدید: 24 دی 1404ش.
• صالحی، ساناز، «نکاتی که باید درباره قرص زولپیدم بدانید»، وب‌سایت دکترتو، تاریخ درج مطلب: 24 دی 1404ش.
• Afshoon, Mohammad Amin et al, “Zolpidem Use Among Dormitory Students in Yazd, Iran”, international Journal of High Risk Behaviors and Addiction 9.