فرهنگ مطالعه در ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''فرهنگ مطالعه در ایران'''</big>؛ جایگاه مطالعه کتاب در سبک زندگی ایرانیان.<br>

براساس پژوهش‌های صورت‌گرفته، کتابخوان کردن مردم نیاز به راهکارهایی اصولی دارد، از جمله:

#معرفی کتاب‌های خوب به یکدیگر: معرفی و امانت دادن کتاب‌های خوب به یکدیگر به‌جای اصرار بر خرید کتاب و ایجاد شبکه‌های متعددی از افراد کتابخوان می‌تواند در توسعۀ فرهنگ مطالعه مؤثر باشد.

#آموزش مهارت‌های کتابخوانی: کتابخوانی، مهارت‌های بسیاری دارد که باید آنها را در [[مدرسه]] و دانشگاه آموخت. با آموزش این مهارت‌ها می‌توان فرهنگ کتابخوانی و عادت به مطالعه و نه دور‌ه‌های تندخوانی را در جامعه فراگیر کرد.<ref>[https://mertaa.ir/blog/reading-culture/ «3 ایده برای جا انداختن فرهنگ کتابخوانی در ایران»، وب‌سایت مرکز رشد و تعالی ایرانیان.]</ref>

فرهنگ مطالعه در ایران، تحت تأثیر نهادهای مختلفی است، از جمله: [[خانواده]]، مدارس، [[مهد کودک|مهدهای کودک]]، دانشگاه‌ها، برنامه‌ریزان فرهنگی و رسانه‌های گروهی. امروزه، نهادها و گروه‌های مختلف مردمی همچون بسیج، دانش‌آموزان، روحانیون، دانشجویان، مدیران مدارس و روابط عمومی ادارات و تمامی گروه‌های اجتماعی می‌توانند در این امر فرهنگی شریک شده و فرهنگ مطالعه در ایران را توسعه دهند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/152899/fa بیچرانلو و دیگران، «نقش تلویزیون در ترویج مطالعه و کتابخوانی در ایران»، 1396ش، ص108.]</ref>  همچنین در شرایطی که مردم، زمان زیادی را در فضای مجازی می‌گذرانند، می‌توان با قرار دادن تکه‌های مناسبی از کتب مختلف در این فضا، افراد را به خوانش کتاب علاقه‌مند کرده و از این طریق، آثار متنوع و فاخر ادبی و فرهنگی را به جامعه معرفی کرد.<ref> [https://www.irna.ir/news/84938720/%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1 «ترویج فرهنگ مطالعه، ضرورتی انکارناپذیر»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>   

==چالش‌های فرهنگ مطالعه در ایران==

عدم احساس نیاز به کتابخوانی، گرانی کتاب و دغدغۀ معاش، گسترش فضای مجازی، نوع جهان‌بینی افراد، باور نداشتن به ارزش کتاب و مطالعه، کمبود الگوهای فرهنگی، نبود الگوی مطالعه برای کودکان، عادت نداشتن به مطالعه به‌خصوص از دوران کودکی (ضعف در نظام آموشی و نداشتن ساعت کتابخوانی در مدارس)، ناآشنایی جامعه با فواید مطالعه و کتابخوانی، درست نبودن شبکۀ توزیع آثار تولید شده و کیفیت پایین آثار چاپی، از چالش‌های فرهنگ مطالعه در ایران است.<ref> [https://www.irna.ir/news/84938720/%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1 «ترویج فرهنگ مطالعه، ضرورتی انکارناپذیر»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>  از دیگر موانع کتابخوانی در ایران، کتابخوان نبودن کارگزاران و مدیران فرهنگی است؛ گماشتن افرادی که خود به مطالعه اهمیت نمی‌دهند، سبب می‌شود تا سیاست‌های آنها نیز در این راستا سوق داده نشود. ضعف در ارزش‌گذاری و جایگاه مطالعه در کشور، نبود تعریف و تعیین رابطۀ معنادار بین مطالعه و موفقیت، رشد و پیشرفت و نیز مطالعه و زندگی بهتر و غلبۀ فرهنگ شفاهی جامعه بر فرهنگ مکتوب<ref>ارتباطات فرهنگی و اجتماعی در ایران مبتنی بر سنت فرهنگ شفاهی یعنی شنیدن و گفتن بوده و هنوز هم در جامعۀ ایرانی، اعتبار شنیده‌ها و اطلاعات ردوبدل شده در ارتباطات گفتاری میان‌فردی بیشتر از ارتباطات مکتوب و مطالعۀ منابع اطلاعاتی است.</ref>  نیز از موانع گسترش فرهنگ مطالعه در ایران به‌شمار می‌روند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/152899/fa بیچرانلو و دیگران، «نقش تلویزیون در ترویج مطالعه و کتابخوانی در ایران»، 1396ش، ص104-107.]</ref>  

==کتاب صوتی و فرهنگ مطالعه در ایران==

فناوری‌های جدید اطلاعاتی و ارتباطی، در دنیای امروزی، قدرت دسترسی به انواع اطلاعات را در هر زمان، هر مکان و به هر فردی، میسر ساخته‌اند. در سال‌های اخیر، توزیع محتوا در پلتفورم‌های متفاوتی انجام گرفته و به مخاطبان فرصت می‌دهد تا از هر نوع محتوای رسانه‌ای و در هر زمانی‌که تمایل دارند، بهره‌مند شوند.<ref>خجسته، الگوهای هنجاری تولید محتوای رسانه‌ای، 1400ش، ص32.</ref>  امروزه، تولید کتاب‌های صوتی به‌عنوان رسانه‌ای نوین در افزایش مطالعۀ انسان‌ها و ترویج فرهنگ مطالعه تأثیری چشمگیر داشته است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1121819/fa همراز و الفت، «مطالعۀ نقش رسانه نوین کتاب صوتی در ترویج فرهنگ کتابخوانی»، 1402ش، چکیده.]</ref>  رسانۀ شنیداری [[کتاب صوتی]] در این سال‌ها، توسط مردم با استقبال فراوانی مواجه شده و طیف‌های گوناگونی از مخاطبان را به‌خود جذب کرده است. در این میان، برخی اپلیکیشن‌های ایرانی، همچون «اپلیکیشن کتابخوانی طاقچه» در زمینۀ توسعۀ فرهنگ مطالعه در ایران و تولید کتاب‌های صوتی پیشتاز بوده است. همچنین، «اپلیکیشن کتابخوانی فیدیبو» گزارش داده که برخی از مخاطبان، هنوز هم ترجیح می‌دهند تا عمدۀ زمان خود را صرف خوانش کتاب در این اپلیکیشن کنند. این در حالی است که براساس گزارش‌های این دو اپلیکیشن در سال 1400ش، هر کدام از مخاطبان آنها، به‌صورت میانگین، در حدود 598 دقیقه را به شنیدن کتاب و 363 دقیقه را به مطالعۀ کتاب متنی گذرانده‌اند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1121819/fa همراز و الفت، «مطالعۀ نقش رسانه نوین کتاب صوتی در ترویج فرهنگ کتابخوانی»، 1402ش، ص95.]</ref> از جمله دلایل انتخاب کتاب صوتی برای مطالعه می‌توان به سهولت دسترسی، ویژگی‌های عصر حاضر عوامل اقتصادی (همچون وجود سرگرمی زیاد، تغییرات ارتباطی مردم، رایگان بودن کتاب صوتی و یا قیمت پایین آن نسبت به کتاب چاپی)، فرم کتاب صوتی و خوانش صحیح آن اشاره کرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1121819/fa همراز و الفت، «مطالعۀ نقش رسانه نوین کتاب صوتی در ترویج فرهنگ کتابخوانی»، 1402ش، ص104.]</ref>  از دیگر فواید رایج شدن کتاب صوتی می‌توان به فراهم کردن زمینۀ مطالعه برای نابینایان و افراد با مشکلات جسمی مختلف و نیز افراد بی‌سواد اشاره کرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/152899/fa بیچرانلو و دیگران، «نقش تلویزیون در ترویج مطالعه و کتابخوانی در ایران»، 1396ش، ص95.]</ref>   

==سرانۀ مطالعه در ایران==

در ایران که از جمله کشورهای در حال پیشرفت به‌شمار می‌رود، با وجود افزایش شمار باسوادان، فرهنگ کتابخوانی و سرانۀ مطالعه از جایگاهی نامناسب برخودار بوده و نیازمند بازنگری و ریشه‌یابی است.<ref>[https://ensafnews.com/291210/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87/#:~:text=%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87%2 «فرهنگ کتابخوانی، عاملی برای توسعه»، پایگاه خبری و تحلیلی انصاف.]</ref>  براساس گزارش کشوری پیمایش ملی مصرف کالاهای فرهنگی در سال 1399ش، میانگین مطالعۀ کتاب توسط ایرانیان، در حدود 1.5 ساعت در هفته است که این میزان برای افرادی که اهل مطالعه هستند در حدود 3.7 ساعت در هفته ثبت شده است. همچنین، با افزایش سطح سواد، تحصیلات و منزلت شغلی یا اجتماعی افراد، میزان مطالعۀ کتاب افراد در هفته نیز افزایش می‌یابد. کتاب‌های رمان و داستان (35.4 درصد)، دینی (21.6 درصد)، تخصصی روانشناسی (20.2 درصد) و تربیتی (19.8 درصد) از جمله کتاب‌های مورد علاقۀ افراد کتابخوان در ایران هستند. این در حالی است که با افزایش سن، خواندن کتاب‌های تاریخی، معارف دینی و زندگینامه افزایش یافته و کتاب‌های رمان و داستان، هنر، تخصصی و حرفه کاهش می‌یابند.<ref> [https://ircud.ir/Media/PDF/1400/10/01/637757861458083160.pdf پیمایش ملی مصرف کالاهای فرهنگی (موج سوم)، 1399ش، ص36-40.]</ref>  آمار سرانۀ مطالعه هر ایرانی، امیدوارکننده نبوده و رهبر انقلاب اسلامی نیز بارها اظهار ناخشنودی کرده و از مسئولان و نهادهای مسئول خواسته تا با برنامه‌ریزی‌های شایسته، موانع و مشکلات گسترش فرهنگ مطالعه در ایران را برطرف کرده و فرهنگ مطالعه را در زندگی مردم به یک سیره و سنت رایج تبدیل کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/152899/fa بیچرانلو و دیگران، «نقش تلویزیون در ترویج مطالعه و کتابخوانی در ایران»، 1396ش، ص94.]</ref>  وی از مسئولان خواسته است تا بکوشند مطالعه و کتابخوانی همچون خوردن و خوابیدن و انجام کارهای روزمره، در زندگی مردم وارد شود.<ref>[https://vista.ir/m/a/xeaql/%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%88-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D9%8 «ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی راهکارها و روش‌ها»، خبرگزاری ویستا.]</ref>  آیت‌الله خامنه‌ای، در پیامی به مناسبت آغاز هفتۀ کتاب در ایران، کتابخوانی و علم‌آموزی را وظیفه‌ای ملی و واجب دینی دانسته است. از این منظر، فرهنگ مطالعه در ایران باید به‌گونه‌ای باشد که فرد، کتابخوانی را کاری شیرین، بدون نیاز به تعلل و وسیله‌ای برای آراستن خود تلقی کند.<ref> [https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2696 «پیام به مناسبت آغاز هفتۀ کتاب»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>  

==پانویس==