برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''پسته'''}}؛ میوهای با مصارف خوراکی، درمانی و آیینی | {{درشت|'''پسته'''}}؛ میوهای با مصارف خوراکی، درمانی و آیینی | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۲: | ||
==درخت پسته== | ==درخت پسته== | ||
درخت پسته، از جمله درختانی است که احتیاج زیادی به آب ندارد و در برابر شوری زمین، مقاومت بالایی دارد.<ref>گلگلاب، گیاهشناسی، ۱۳۲۶ش، ص۲۱۷.</ref> درخت پسته، ۴ سال پس از پیوند زدن به ثمر میرسد و این ثمردهی تا ۳۵ الی ۴۰ سال، ادامه دارد.<ref>هولتسر، ایران در یکصد و سیزده سال پیش، ۱۳۵۵ش، ص۱۶.</ref> برداشت محصول درختان پسته، که در [[سیرجان]] به «سبزپسته» معروف است، از اواخر شهریور شروع میشود و تا اواخر آبان ماه ادامه دارد.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۴۸.</ref> چیدن خوشهها و جمعآوری آنها را معمولاً زنان انجام میدهند. باز کردن پستههای دهانبسته نیز برعهدهٔ زنان و نوجوانان است. پس از برداشت، باغ پسته را آبیاری میکنند. به درختان کوچک و کم سن «نوچه/ کُمُر»؛ به عمل هرس کردن درختان «پَتار»، به ردیف درختان «رس» و به مرزبندی آنها «کیزبندی» میگویند.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۴۸-52.</ref> | درخت پسته، از جمله درختانی است که احتیاج زیادی به آب ندارد و در برابر شوری زمین، مقاومت بالایی دارد.<ref>گلگلاب، گیاهشناسی، ۱۳۲۶ش، ص۲۱۷.</ref> درخت پسته، ۴ سال پس از پیوند زدن به ثمر میرسد و این ثمردهی تا ۳۵ الی ۴۰ سال، ادامه دارد.<ref>هولتسر، ایران در یکصد و سیزده سال پیش، ۱۳۵۵ش، ص۱۶.</ref> برداشت محصول درختان پسته، که در [[سیرجان]] به «سبزپسته» معروف است، از اواخر شهریور شروع میشود و تا اواخر آبان ماه ادامه دارد.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۴۸.</ref> چیدن خوشهها و جمعآوری آنها را معمولاً زنان انجام میدهند. باز کردن پستههای دهانبسته نیز برعهدهٔ زنان و نوجوانان است. پس از برداشت، باغ پسته را آبیاری میکنند. به درختان کوچک و کم سن «نوچه/ کُمُر»؛ به عمل هرس کردن درختان «پَتار»، به ردیف درختان «رس» و به مرزبندی آنها «کیزبندی» میگویند.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۴۸-52.</ref> | ||
| خط ۲۰: | خط ۱۸: | ||
==پیشینه پسته== | ==پیشینه پسته== | ||
در گزارشی از خوراک روزانهٔ ایرانیان در دوران هخامنشی، به نوعی درخت پسته بهنام «تربنت» اشاره شده،<ref>ابریشمی، پستهٔ ایران، ۱۳۷۳ش، ص244.</ref> که بهدلیل طعم خوش، چربی دلنشین و مواد معدنی موجود در آن، در سبد غذایی ایرانیان از جایگاهی ویژه برخوردار بوده است.<ref>کخ، از زبان داریوش، ۱۳۷۷ش، ص۳۲۱.</ref> در برخی از اسناد آمده که پارتها، [[کودک|کودکان]] خود را به خوردن میوههای خودرو مانند پسته تشویق میکردند.<ref>کناوت، آرمان شهریاری ایران باستان، ۱۳۵۵ش، ص۱۰۰.</ref> در برخی از منابع کهن، پارسیان را پستهخور نامیدهاند.<ref>مزداپور، «نگاهی به خورد و خوراک در ایران باستان»، ۱۳۸۷ش، ص۵۲.</ref> تاورنیه (۱۰۱۴–۱۱۰۰ق)، جهانگرد دوره [[صفویه|صفویان]]، پسته ملایری را بهترین نوع پسته معرفی کرده که به هندوستان نیز صادر میشد.<ref>Tavernier, Les Six Voyages, 1676, P62.</ref> پسته [[اصفهان]] نیز در دوره [[قاجاریه|قاجاریان]]، از اقلام صادراتی ایران بوده است.<ref>هولتسر، ایران در یکصد و سیزده سال پیش، ۱۳۵۵ش، ص۱1.</ref> همچنین، پیترو دلاواله (۱۵۸۶–۱۶۵۲م)، جهانگرد ایتالیایی پسته را یکی از چاشنیهای مهم در کنار [[برنج]]، معرفی کرده است.<ref>واله، سفرنامه، ج1، ۱۳۸۰ش، ص464.</ref> پس از آن، در دوره قاجار، پسته بهعنوان یکی از انواع میوههای خشک در مهمانیها و مصارف شخصی حضور پیدا کرد.<ref>سایکس، شکوه عالم تشیع، ۱۳۷۳ش، ص50.</ref> | در گزارشی از خوراک روزانهٔ ایرانیان در دوران هخامنشی، به نوعی درخت پسته بهنام «تربنت» اشاره شده،<ref>ابریشمی، پستهٔ ایران، ۱۳۷۳ش، ص244.</ref> که بهدلیل طعم خوش، چربی دلنشین و مواد معدنی موجود در آن، در سبد غذایی ایرانیان از جایگاهی ویژه برخوردار بوده است.<ref>کخ، از زبان داریوش، ۱۳۷۷ش، ص۳۲۱.</ref> در برخی از اسناد آمده که پارتها، [[کودک|کودکان]] خود را به خوردن میوههای خودرو مانند پسته تشویق میکردند.<ref>کناوت، آرمان شهریاری ایران باستان، ۱۳۵۵ش، ص۱۰۰.</ref> در برخی از منابع کهن، پارسیان را پستهخور نامیدهاند.<ref>مزداپور، «نگاهی به خورد و خوراک در ایران باستان»، ۱۳۸۷ش، ص۵۲.</ref> تاورنیه (۱۰۱۴–۱۱۰۰ق)، جهانگرد دوره [[صفویه|صفویان]]، پسته ملایری را بهترین نوع پسته معرفی کرده که به هندوستان نیز صادر میشد.<ref>Tavernier, Les Six Voyages, 1676, P62.</ref> پسته [[اصفهان]] نیز در دوره [[قاجاریه|قاجاریان]]، از اقلام صادراتی ایران بوده است.<ref>هولتسر، ایران در یکصد و سیزده سال پیش، ۱۳۵۵ش، ص۱1.</ref> همچنین، پیترو دلاواله (۱۵۸۶–۱۶۵۲م)، جهانگرد ایتالیایی پسته را یکی از چاشنیهای مهم در کنار [[برنج]]، معرفی کرده است.<ref>واله، سفرنامه، ج1، ۱۳۸۰ش، ص464.</ref> پس از آن، در دوره قاجار، پسته بهعنوان یکی از انواع میوههای خشک در مهمانیها و مصارف شخصی حضور پیدا کرد.<ref>سایکس، شکوه عالم تشیع، ۱۳۷۳ش، ص50.</ref> | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۶: | ||
==پسته در نظام غذایی ایرانیان== | ==پسته در نظام غذایی ایرانیان== | ||
مردم کرمان، خوراکی بهنام «ماستپسته» دارند.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص52.</ref> پسته پلو، شکرپلو (شکرپلای [[گیلان|گیلانی]])<ref>خاور (مرعشی)، هنر آشپزی در گیلان، ۱۳۸۸ش، ص۱۲۴.</ref> و شیرینی پلوی [[تهران|تهرانیها]]<ref>کتیرایی، از خشت تا خشت، ۱۳۷۸ش، ص202-203.</ref> با استفاده از پسته تهیه میشود. در شهرستان انار گاهی در طبخ [[فسنجان]]، بهجای گردو از پسته استفاده میکنند. کشکپسته و [[نان]] و [[پنیر]] و پسته نیز از جمله خوراکیهای معروف ایرانی است. پسته همچنین در انواع شیرینیها و دسرها مانند [[گز]] اصفهان،<ref>هولتسر، ایران در یکصد و سیزده سال پیش، ۱۳۵۵ش، ص37.</ref> [[حلوا|حلوای]] کاسه [[شیراز|شیرازی]]،<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۷۱ش، ص۳۲.</ref> حلوای شکری بیرجندی،<ref>رضایی، بیرجندنامه، ۱۳۸۱ش، ص۴۱۱.</ref> حلوای پستهای،<ref>ابناخوه، آیین شهرداری، ۱۳۶۷ش، ص۱۳۸.</ref> مسقطی و باقلوا در [[سیرجان]]، یخ در بهشت<ref>آشپزباشی، سفرهٔ اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۴۲.</ref> و حلوای ساق عروس،<ref>بسحاق اطعمه، کلیات، ۱۳۸۲ش، ص۴۵.</ref> کاربرد دارد. در برخی از مناطق ایران، از پوست پسته در تهیهٔ [[ترشی]] و [[مربا]] استفاده میشود.<ref>رضایی، بیرجندنامه، ۱۳۸۱ش، ص۴07-408؛{{سخ}} | مردم کرمان، خوراکی بهنام «ماستپسته» دارند.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص52.</ref> پسته پلو، شکرپلو (شکرپلای [[گیلان|گیلانی]])<ref>خاور (مرعشی)، هنر آشپزی در گیلان، ۱۳۸۸ش، ص۱۲۴.</ref> و شیرینی پلوی [[تهران|تهرانیها]]<ref>کتیرایی، از خشت تا خشت، ۱۳۷۸ش، ص202-203.</ref> با استفاده از پسته تهیه میشود. در شهرستان انار گاهی در طبخ [[فسنجان]]، بهجای گردو از پسته استفاده میکنند. کشکپسته و [[نان]] و [[پنیر]] و پسته نیز از جمله خوراکیهای معروف ایرانی است. پسته همچنین در انواع شیرینیها و دسرها مانند [[گز]] اصفهان،<ref>هولتسر، ایران در یکصد و سیزده سال پیش، ۱۳۵۵ش، ص37.</ref> [[حلوا|حلوای]] کاسه [[شیراز|شیرازی]]،<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۷۱ش، ص۳۲.</ref> حلوای شکری بیرجندی،<ref>رضایی، بیرجندنامه، ۱۳۸۱ش، ص۴۱۱.</ref> حلوای پستهای،<ref>ابناخوه، آیین شهرداری، ۱۳۶۷ش، ص۱۳۸.</ref> مسقطی و باقلوا در [[سیرجان]]، یخ در بهشت<ref>آشپزباشی، سفرهٔ اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۴۲.</ref> و حلوای ساق عروس،<ref>بسحاق اطعمه، کلیات، ۱۳۸۲ش، ص۴۵.</ref> کاربرد دارد. در برخی از مناطق ایران، از پوست پسته در تهیهٔ [[ترشی]] و [[مربا]] استفاده میشود.<ref>رضایی، بیرجندنامه، ۱۳۸۱ش، ص۴07-408؛{{سخ}} | ||
مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص48-52.</ref> | مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص48-52.</ref> | ||
==پسته در ادبیات فارسی== | ==پسته در ادبیات فارسی== | ||
در ادبیات رسمی و [[ادبیات شفاهی|شفاهی]] ایرانیان، از واژه پسته بهصورت مجاز و کنایه بهره گرفته میشود؛ مانند پستهدهان که اشاره به دهان معشوق است. شاعران پارسیزبان نیز از این تعابیر در اشعار خود، بهره گرفتهاند. [[مولانا]] میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/moulavi/shams/ghazalsh/sh1616 مولانا، دیوان شمس، غزلیات، غزل شماره 1616، بیت 1، سایت گنجور.]</ref> | در ادبیات رسمی و [[ادبیات شفاهی|شفاهی]] ایرانیان، از واژه پسته بهصورت مجاز و کنایه بهره گرفته میشود؛ مانند پستهدهان که اشاره به دهان معشوق است. شاعران پارسیزبان نیز از این تعابیر در اشعار خود، بهره گرفتهاند. [[مولانا]] میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/moulavi/shams/ghazalsh/sh1616 مولانا، دیوان شمس، غزلیات، غزل شماره 1616، بیت 1، سایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۵۱: | خط ۴۷: | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
[[نظامی گنجوی]] نیز در منظومه خسرو و شیرین خود از پسته گفته است:<ref>[https://ganjoor.net/nezami/5ganj/khosro-shirin/sh84 نظامی، خمسه، خسرو و شیرین، بیت 35، سایت گنجور.]</ref> | [[نظامی گنجوی]] نیز در منظومه خسرو و شیرین خود از پسته گفته است:<ref>[https://ganjoor.net/nezami/5ganj/khosro-shirin/sh84 نظامی، خمسه، خسرو و شیرین، بیت 35، سایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۳: | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
[[حافظ]] نیز در اینباره گفته است:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh86 حافظ، غزلیات، غزل شماره 86، بیت 4، سایت گنجور.]</ref> | [[حافظ]] نیز در اینباره گفته است:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh86 حافظ، غزلیات، غزل شماره 86، بیت 4، سایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
