اصلاح لینک داخلی |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''گردشگری خلاق در ایران'''</big>؛ گونه‌ای از گردشگری با هدف تجربه‌کردن سبک زندگی و سنت‌های اقوام مختلف در ایران.<br> | <big>'''گردشگری خلاق در ایران'''</big>؛ گونه‌ای از گردشگری با هدف تجربه‌کردن سبک زندگی و سنت‌های اقوام مختلف در ایران.<br> | ||
| خط ۷: | خط ۶: | ||
==پیشینه== | ==پیشینه== | ||
گردشگری خلاق، برای نخستین‌بار در سال 2000م معرفی شد. این نوع از گردشگری تاکنون، چهار نسل را تجربه کرده است: | گردشگری خلاق، برای نخستین‌بار در سال 2000م معرفی شد. این نوع از گردشگری تاکنون، چهار نسل را تجربه کرده است: | ||
#نسل اول: گردشگری خلاق را نوعی [[بازار]] دنج و زیرمجموعه‌ای از گردشگری فرهنگی معرفی کرده بودند که در آن، گردشگری از [[مصرف]] منفعل به فعال و از فرهنگ متعالی به‌سمت فرهنگ عامیانه و روزمره، تغییر جهت داده است. | #نسل اول: گردشگری خلاق را نوعی [[بازار]] دنج و زیرمجموعه‌ای از گردشگری فرهنگی معرفی کرده بودند که در آن، گردشگری از [[مصرف]] منفعل به فعال و از فرهنگ متعالی به‌سمت فرهنگ عامیانه و روزمره، تغییر جهت داده است. | ||
#نسل دوم: سیاست‌های توسعۀ گردشگری خلاق و ساخت پورتال‌های اینترنتی در دستور کار قرار گرفتند، اما همچنان به گردشگری خلاق به‌عنوان بازاری دنج و زیرمجموعۀ گردشگری فرهنگی نگریسته شد. | #نسل دوم: سیاست‌های توسعۀ گردشگری خلاق و ساخت پورتال‌های اینترنتی در دستور کار قرار گرفتند، اما همچنان به گردشگری خلاق به‌عنوان بازاری دنج و زیرمجموعۀ گردشگری فرهنگی نگریسته شد. | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۱: | ||
#نسل چهارم: از طرف مؤسسۀ اروپایی اطلس معرفی و مورد تأکید قرار گرفت. در این نسل، علاوه بر حفظ ویژگی‌های قبلی گردشگری خلاق، ارتباطات انسانی نیز در محور فعالیت‌ها قرار گرفت.<ref> [https://www.sid.ir/paper/864734/fa محمدی و همکاران، «گردشگری خلاق، ابزاری نوین برای توسعۀ صنعت گردشگری در ایران»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | #نسل چهارم: از طرف مؤسسۀ اروپایی اطلس معرفی و مورد تأکید قرار گرفت. در این نسل، علاوه بر حفظ ویژگی‌های قبلی گردشگری خلاق، ارتباطات انسانی نیز در محور فعالیت‌ها قرار گرفت.<ref> [https://www.sid.ir/paper/864734/fa محمدی و همکاران، «گردشگری خلاق، ابزاری نوین برای توسعۀ صنعت گردشگری در ایران»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | ||
==اهمیت و دستاوردهای گردشگری خلاق== | ==اهمیت و دستاوردهای گردشگری خلاق== | ||
# | #گردشگری خلاق، از نظر اقتصادی و اشتغال‌زایی چنان اهمیت یافته که از آن به‌عنوان نیروی محرکۀ اقتصادی در هر شهری یاد می‌کنند. | ||
#گردشگری خلاق می‌تواند بخش مهمی از صادرات سودآور در جهان را تأمین کرده و نیز تأمین‌کنندۀ ارز خارجی و اشتغال برای کشورهای در حال رشد باشد. | #گردشگری خلاق می‌تواند بخش مهمی از صادرات سودآور در جهان را تأمین کرده و نیز تأمین‌کنندۀ ارز خارجی و اشتغال برای کشورهای در حال رشد باشد. | ||
#گردشگری خلاق این قابلیت را دارد تا عاملی اثرگذار در توسعۀ اقتصادی مناطقی باشد که کمتر در معرض گردشگری سنتی قرار دارند و نیز ابزاری برای ارزش‌گذاری ویژگی‌های فرهنگی و طبیعی یک قلمرو در مقیاس جامعه باشد. | #گردشگری خلاق این قابلیت را دارد تا عاملی اثرگذار در توسعۀ اقتصادی مناطقی باشد که کمتر در معرض گردشگری سنتی قرار دارند و نیز ابزاری برای ارزش‌گذاری ویژگی‌های فرهنگی و طبیعی یک قلمرو در مقیاس جامعه باشد. | ||
| خط ۲۱: | خط ۱۹: | ||
#در گردشگری خلاق، استفادۀ بهینه از منابع محیطی (حفظ فرآیندهای اساسی زیستمحیطی، کمک به حفظ منابع طبیعی و زیستمحیطی)، مورد احترام قرار گرفتن اصالت فرهنگی_ اجتماعی جوامع میزبان (حفاظت از میراث فرهنگی ساخته شده و ارزش‌های سنتی، کمک به درک و تحمل بین فرهنگی) و نیز تضمین فعالیت‌های اقتصادی طولانی‌مدت، همواره مورد نظر هستند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/965577/fa محقق و همکاران، «تبیین مؤلفه‌های گردشگری خلاق پایدار در کدیورهای طبیعی شهری از دیدگاه کارشناسان و متولیان»، 1400ش، ص90.]</ref> | #در گردشگری خلاق، استفادۀ بهینه از منابع محیطی (حفظ فرآیندهای اساسی زیستمحیطی، کمک به حفظ منابع طبیعی و زیستمحیطی)، مورد احترام قرار گرفتن اصالت فرهنگی_ اجتماعی جوامع میزبان (حفاظت از میراث فرهنگی ساخته شده و ارزش‌های سنتی، کمک به درک و تحمل بین فرهنگی) و نیز تضمین فعالیت‌های اقتصادی طولانی‌مدت، همواره مورد نظر هستند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/965577/fa محقق و همکاران، «تبیین مؤلفه‌های گردشگری خلاق پایدار در کدیورهای طبیعی شهری از دیدگاه کارشناسان و متولیان»، 1400ش، ص90.]</ref> | ||
==گردشگری خلاق در ایران== | ==گردشگری خلاق در ایران== | ||
امروزه، گردشگری، سهم بزرگی از تولید ناخالص داخلی کشورها را تأمین کرده و در مواردی این میزان به حدود 80درصد از سهم درآمدی کشورها ارتقا یافته است. کشور ایران، با وجود دارا بودن ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های بالقوۀ بسیار، هنوز نتوانسته است از این قابلیت، بهره‌برداری درست و کافی کند. گردشگری در ایران این قابلیت را دارد تا به‌منزلۀ الگوی توسعۀ درون‌زا و بدون تکیه بر نفت عمل کرده و شکلی پایدار از گردشگری با مقاصد کاملا متمایز را ایجاد کند. ایران، کشوری اسلامی است که تمامی اصول دینی در آن رعایت می‌شود و فرهنگ و عرف اسلامی، بر فضای عمومی شهرهای ایران حاکم است. همچنین، شهروندان ایرانی، به رعایت اصول، قوانین و ضوابط اسلامی در این کشور متعهد هستند. تمامی این ویژگی‌ها مناطق مختلف ایران را محلی امن و آرام ساخته و به گردشگران داخلی و خارجی فرصت می‌دهد تا با خیالی راحت به این مناطق سفر کنند.<ref>ابراهیمی و همکاران، «اولویت عوامل رقابت‌پذیری ایران در گردشگری حلال»، 1398ش، ص114.</ref> همچنین محدودیت منابع آبی در ایران، روی‌آوری این کشور به صنعت گردشگری را توجیه می‌کند تا درآمد مورد نیاز خود را به‌صورت مطمئن تأمین کند. کارشناسان، برآورد کرده‌اند که هر مترمکعب [[آب]] در ثانیه، در بخش کشاورزی تنها می‌تواند نیم اشتغال ایجاد کند اما همین میزان آب، در بخش گردشگری، حداقل 200 شغل را به‌وجود می‌آورد.<ref>کیانی‌زاده، گردشگری و نقش آن در توسعۀ اقتصادی شهر بشرویه، 1398ش، ص40.</ref> این چشم‌انداز باعث شده تا در سال‌های اخیر، بخش گردشگری، به‌خصوص در شهرهای کویری و خشک ایران، مورد توجه بیشتری قرار بگیرد. در این میان، استان‌های میان‌راهی، همچون [[خراسان جنوبی]] که تنها برای عبور استفاده شده و کمترین ماندگاری مسافر در آنها صورت می‌پذیرد، توانایی خدمات‌رسانی به بیش از 2 میلیون گردشگر را دارند. استان خراسان جنوبی، دارای شهرها و مناطق تاریخی بسیاری است؛ برای مثال، شهر بشرویه در این استان، دهمین شهر خشت و گلی ایران است که کوچه‌های پُر پیچ‌وخم، نماهای کاهگلی، انواع بادگیرها و سقف‌های گنبدی بسیار زیبایی داشته و 54 اثر ملی را در خود جای داده است. سرمایه‌گذاری هدفمند بر این گروه از شهرها و مناطق ایران، گردشگری خلاق را توسعه می‌دهد. جشنواره‌های نظارۀ [[آسمان]] کویری و بررسی آسمان، تغییر نمادها و المان‌های شهری، برگزاری جشنواره‌های غذایی، مسابقات مربوط به فیلم‌های مستند، برگزاری جلسات سخنرانی، تهیۀ کتب و انواع بروشورهای جذاب از جمله اقداماتی است که به گردشگران این مناطق اطلاعات بسیاری داده و آنها را به ماندن و بازدید متفاوت از این مناطق تشویق می‌کند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/965919/fa صابری‌فر، «نقش گردشگری خلاق در ماندگاری گردشگران و اثر آن بر توسعۀ اقتصادی»، 1399ش، ص178-179.]</ref><br>امروزه، چند شهر ایران، از جمله [[اصفهان]] و رشت عضو شبکۀ شهرهای خلاق بوده و برخی شهرهای دیگر ایران از جمله [[تبریز (شهر)|تبریز]]، بندرعباس، [[کرمانشاه]] و سنندج نیز با توجه به غنای فرهنگی- هنری و برخورداری از قومیت و سبک [[زندگی]] خاص به شبکۀ شهرهای خلاق پیوسته‌اند.<ref> [https://jut.ut.ac.ir/article%2068094.html دوستی و دیگران، «سنجش ظرفیت‌های گردشگری خلاق در کلان‌شهر تبریز»، 1398ش، چکیده.]</ref> اصفهان، به‌عنوان اولین نمایندۀ ایران در سال 1394ش، به‌عنوان «شهر خلاق صنایع دستی»، رشت به‌عنوان دومین نمایندۀ ایران در سال 1395ش با عنوان «شهر خلاق در تنوع و سلیقۀ غذایی ([[خوراک]])»، بندرعباس در سال 1397ش به‌عنوان «شهر خلاق صنایع دستی» و سنندج در سال 1397ش به‌عنوان «شهر خلاق [[موسیقی]]» در شبکۀ شهرهای خلاق [[یونسکو]] ثبت شدند. کرمانشاه نیز در سال 1400ش، به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب و در این سازمان جهانی به ثبت رسید. بهره‌برداری از این فرصت، شهرها را به مقاصد جدید بین‌المللی در «گردشگری خلاق» تبدیل می‌کند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84534935/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B5%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8 «شهرهای خلاق ایران مقاصد بین‌المللی گردشگری خلاق»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | امروزه، گردشگری، سهم بزرگی از تولید ناخالص داخلی کشورها را تأمین کرده و در مواردی این میزان به حدود 80درصد از سهم درآمدی کشورها ارتقا یافته است. کشور ایران، با وجود دارا بودن ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های بالقوۀ بسیار، هنوز نتوانسته است از این قابلیت، بهره‌برداری درست و کافی کند. گردشگری در ایران این قابلیت را دارد تا به‌منزلۀ الگوی توسعۀ درون‌زا و بدون تکیه بر نفت عمل کرده و شکلی پایدار از گردشگری با مقاصد کاملا متمایز را ایجاد کند. ایران، کشوری اسلامی است که تمامی اصول دینی در آن رعایت می‌شود و فرهنگ و عرف اسلامی، بر فضای عمومی شهرهای ایران حاکم است. همچنین، شهروندان ایرانی، به رعایت اصول، قوانین و ضوابط اسلامی در این کشور متعهد هستند. تمامی این ویژگی‌ها مناطق مختلف ایران را محلی امن و آرام ساخته و به گردشگران داخلی و خارجی فرصت می‌دهد تا با خیالی راحت به این مناطق سفر کنند.<ref>ابراهیمی و همکاران، «اولویت عوامل رقابت‌پذیری ایران در گردشگری حلال»، 1398ش، ص114.</ref> همچنین محدودیت منابع آبی در ایران، روی‌آوری این کشور به صنعت گردشگری را توجیه می‌کند تا درآمد مورد نیاز خود را به‌صورت مطمئن تأمین کند. کارشناسان، برآورد کرده‌اند که هر مترمکعب [[آب]] در ثانیه، در بخش کشاورزی تنها می‌تواند نیم اشتغال ایجاد کند اما همین میزان آب، در بخش گردشگری، حداقل 200 شغل را به‌وجود می‌آورد.<ref>کیانی‌زاده، گردشگری و نقش آن در توسعۀ اقتصادی شهر بشرویه، 1398ش، ص40.</ref> این چشم‌انداز باعث شده تا در سال‌های اخیر، بخش گردشگری، به‌خصوص در شهرهای کویری و خشک ایران، مورد توجه بیشتری قرار بگیرد. در این میان، استان‌های میان‌راهی، همچون [[خراسان جنوبی]] که تنها برای عبور استفاده شده و کمترین ماندگاری مسافر در آنها صورت می‌پذیرد، توانایی خدمات‌رسانی به بیش از 2 میلیون گردشگر را دارند. استان خراسان جنوبی، دارای شهرها و مناطق تاریخی بسیاری است؛ برای مثال، شهر بشرویه در این استان، دهمین شهر خشت و گلی ایران است که کوچه‌های پُر پیچ‌وخم، نماهای کاهگلی، انواع بادگیرها و سقف‌های گنبدی بسیار زیبایی داشته و 54 اثر ملی را در خود جای داده است. سرمایه‌گذاری هدفمند بر این گروه از شهرها و مناطق ایران، گردشگری خلاق را توسعه می‌دهد. جشنواره‌های نظارۀ [[آسمان]] کویری و بررسی آسمان، تغییر نمادها و المان‌های شهری، برگزاری جشنواره‌های غذایی، مسابقات مربوط به فیلم‌های مستند، برگزاری جلسات سخنرانی، تهیۀ کتب و انواع بروشورهای جذاب از جمله اقداماتی است که به گردشگران این مناطق اطلاعات بسیاری داده و آنها را به ماندن و بازدید متفاوت از این مناطق تشویق می‌کند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/965919/fa صابری‌فر، «نقش گردشگری خلاق در ماندگاری گردشگران و اثر آن بر توسعۀ اقتصادی»، 1399ش، ص178-179.]</ref><br>امروزه، چند شهر ایران، از جمله [[اصفهان]] و رشت عضو شبکۀ شهرهای خلاق بوده و برخی شهرهای دیگر ایران از جمله [[تبریز (شهر)|تبریز]]، بندرعباس، [[کرمانشاه]] و سنندج نیز با توجه به غنای فرهنگی- هنری و برخورداری از قومیت و سبک [[زندگی]] خاص به شبکۀ شهرهای خلاق پیوسته‌اند.<ref> [https://jut.ut.ac.ir/article%2068094.html دوستی و دیگران، «سنجش ظرفیت‌های گردشگری خلاق در کلان‌شهر تبریز»، 1398ش، چکیده.]</ref> اصفهان، به‌عنوان اولین نمایندۀ ایران در سال 1394ش، به‌عنوان «شهر خلاق صنایع دستی»، رشت به‌عنوان دومین نمایندۀ ایران در سال 1395ش با عنوان «شهر خلاق در تنوع و سلیقۀ غذایی ([[خوراک]])»، بندرعباس در سال 1397ش به‌عنوان «شهر خلاق صنایع دستی» و سنندج در سال 1397ش به‌عنوان «شهر خلاق [[موسیقی]]» در شبکۀ شهرهای خلاق [[یونسکو]] ثبت شدند. کرمانشاه نیز در سال 1400ش، به‌عنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب و در این سازمان جهانی به ثبت رسید. بهره‌برداری از این فرصت، شهرها را به مقاصد جدید بین‌المللی در «گردشگری خلاق» تبدیل می‌کند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84534935/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B5%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8 «شهرهای خلاق ایران مقاصد بین‌المللی گردشگری خلاق»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
==عوامل توسعه گردشگری خلاق در ایران== | ==عوامل توسعه گردشگری خلاق در ایران== | ||
===جوانی جمعیت=== | ===جوانی جمعیت=== | ||
پژوهش‌های مختلفی اثبات کرده‌اند که وجود جمعیت [[جوانی|جوان]] در ایجاد حس خلاقیت و به‌دنبال آن رشد و توسعۀ گردشگری خلاق، اهمیتی اساسی دارد. جمعیت جوان، ایده‌هایی نو دارند که به‌کارگیری آنها در کنار بهره‌مندی از تجارب افراد مسن در مناطق می‌تواند ترکیبی موفق در تمامی عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی باشد و در نهایت به توسعۀ گردشگری خلاق منتهی شود.<ref>[https://jut.ut.ac.ir/article%2068094.html دوستی و دیگران، «سنجش ظرفیت‌های گردشگری خلاق در کلان‌شهر تبریز»، 1398ش، ص11-12.]</ref> | پژوهش‌های مختلفی اثبات کرده‌اند که وجود جمعیت [[جوانی|جوان]] در ایجاد حس خلاقیت و به‌دنبال آن رشد و توسعۀ گردشگری خلاق، اهمیتی اساسی دارد. جمعیت جوان، ایده‌هایی نو دارند که به‌کارگیری آنها در کنار بهره‌مندی از تجارب افراد مسن در مناطق می‌تواند ترکیبی موفق در تمامی عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی باشد و در نهایت به توسعۀ گردشگری خلاق منتهی شود.<ref>[https://jut.ut.ac.ir/article%2068094.html دوستی و دیگران، «سنجش ظرفیت‌های گردشگری خلاق در کلان‌شهر تبریز»، 1398ش، ص11-12.]</ref> | ||
===صنایع دستی=== | ===صنایع دستی=== | ||
پژوهش‌های صورت‌گرفته در ایران نشان داده‌اند که صنایع دستی، نه‌تنها بخش مهمی از میراث فرهنگی ایرانیان هستند بلکه ارتباطی مهم بین خلاقیت و فرهنگ بشر با جهان مادی فراهم می‌کنند. تلاش‌های صورت‌گرفته در برخی مناطق کمک کرده تا تولیدکنندگان صنایع دستی، فعالیت‌های خود را به‌عنوان یک هنر، دوباره ارزش‌گذاری کرده و اشکال جایگزین درآمد، از جمله همکاری با صنعت گردشگری را دنبال کنند. از سوی دیگر، محبوبیت روزافزون گردشگری خلاق، منجر به تقویت فعالیت شبکه‌های محلی تولیدکنندگان صنایع دستی در ایران شده است. بنابراین، برآوردن نیازهای گردشگران به دانش بیشتری در زمینۀ مواد اولیه و هنرهای دستی از طریق تجربیات خلاق، می‌تواند ارزش اقتصادی گردشگری را برای صنایع دستی افزایش دهد. همچنین، امروزه، گردشگران بیشتر به‌دنبال یادگیری تجاربی هستند که بتوانند از طریق آن کسب مهارت کنند. بنابراین، تجربۀ خلاقانۀ یادگیری از یک صنعت به‌عنوان تجربه‌ای دگرگون‌کننده بسیار ارزشمند بوده و حتی در برخی از موارد، مهم‌تر از مواد اولیه یا حتی کالاها و خدماتی است که می‌توان از آنها تولید کرد. کسب این تجارب نوین، مستلزم ارتباط مستقیم بین گردشگران با افراد، فرهنگ، خلاقیت و استعدادهای موجود در اماکن مورد بازدید است. کشور ایران، با داشتن تاریخ و فرهنگ اصیل با قدمت چند هزار ساله و نیروی انسانی متخصص، ظرفیت بسیار زیادی در راستای پیشرفت در این زمینه دارد.<ref> [https://jgrd.um.ac.ir/article%2042700.html قادری و دیگران، «شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های بخش عرضۀ گردشگری خلاق، 1401ش، ص121-122.]</ref> | پژوهش‌های صورت‌گرفته در ایران نشان داده‌اند که صنایع دستی، نه‌تنها بخش مهمی از میراث فرهنگی ایرانیان هستند بلکه ارتباطی مهم بین خلاقیت و فرهنگ بشر با جهان مادی فراهم می‌کنند. تلاش‌های صورت‌گرفته در برخی مناطق کمک کرده تا تولیدکنندگان صنایع دستی، فعالیت‌های خود را به‌عنوان یک هنر، دوباره ارزش‌گذاری کرده و اشکال جایگزین درآمد، از جمله همکاری با صنعت گردشگری را دنبال کنند. از سوی دیگر، محبوبیت روزافزون گردشگری خلاق، منجر به تقویت فعالیت شبکه‌های محلی تولیدکنندگان صنایع دستی در ایران شده است. بنابراین، برآوردن نیازهای گردشگران به دانش بیشتری در زمینۀ مواد اولیه و هنرهای دستی از طریق تجربیات خلاق، می‌تواند ارزش اقتصادی گردشگری را برای صنایع دستی افزایش دهد. همچنین، امروزه، گردشگران بیشتر به‌دنبال یادگیری تجاربی هستند که بتوانند از طریق آن کسب مهارت کنند. بنابراین، تجربۀ خلاقانۀ یادگیری از یک صنعت به‌عنوان تجربه‌ای دگرگون‌کننده بسیار ارزشمند بوده و حتی در برخی از موارد، مهم‌تر از مواد اولیه یا حتی کالاها و خدماتی است که می‌توان از آنها تولید کرد. کسب این تجارب نوین، مستلزم ارتباط مستقیم بین گردشگران با افراد، فرهنگ، خلاقیت و استعدادهای موجود در اماکن مورد بازدید است. کشور ایران، با داشتن تاریخ و فرهنگ اصیل با قدمت چند هزار ساله و نیروی انسانی متخصص، ظرفیت بسیار زیادی در راستای پیشرفت در این زمینه دارد.<ref> [https://jgrd.um.ac.ir/article%2042700.html قادری و دیگران، «شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های بخش عرضۀ گردشگری خلاق، 1401ش، ص121-122.]</ref> | ||
