| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
اکلی کار خانگی را در جوامع مدرن دارای چند ویژگی متمایز میداند: این کار تقریباً بهطور انحصاری توسط زنان انجام میپذیرد؛ عاملی برای وابستگی مالی زن به شوهر محسوب میشود؛ در محاسبات اقتصادی جامعه بهعنوان «کار» به رسمیت شناخته نمیشود و بهطور غالب بر دیگر نقشهای اجتماعی و حرفهای زنان اولویت مییابد. به باور او، حتی با رفع موانع قانونی و نهادی، سدی به نام وظایف خانهداری همچنان بهعنوان مانعی ساختاری در راه دستیابی به برابری جنسیتی باقی خواهد ماند.<ref>بلالی و دیگران، «عوامل مؤثر بر تضاد نقش های زنان و رابطه آن با تعارضات خانوادگی در شهر همدان»، 1395ش، ص122-128.</ref> | اکلی کار خانگی را در جوامع مدرن دارای چند ویژگی متمایز میداند: این کار تقریباً بهطور انحصاری توسط زنان انجام میپذیرد؛ عاملی برای وابستگی مالی زن به شوهر محسوب میشود؛ در محاسبات اقتصادی جامعه بهعنوان «کار» به رسمیت شناخته نمیشود و بهطور غالب بر دیگر نقشهای اجتماعی و حرفهای زنان اولویت مییابد. به باور او، حتی با رفع موانع قانونی و نهادی، سدی به نام وظایف خانهداری همچنان بهعنوان مانعی ساختاری در راه دستیابی به برابری جنسیتی باقی خواهد ماند.<ref>بلالی و دیگران، «عوامل مؤثر بر تضاد نقش های زنان و رابطه آن با تعارضات خانوادگی در شهر همدان»، 1395ش، ص122-128.</ref> | ||
وی همچنین با ارائه مفهوم «اسطوره مادری»، باورهای رایج در این زمینه را مورد نقد قرار میدهد. به اعتقاد اکلی، این اسطوره بر سه ادعای نادرست استوار است: اینکه مادران به کودکان خود نیاز ذاتی دارند؛ که کودکان منحصراً به مادران بیولوژیک خود نیازمندند؛ و اینکه مادری عالیترین دستاورد ممکن در زندگی یک زن است.<ref>Oakley, Ann (1976) Woman's Work: The Housewife, Past and Present, Vintage Books, NewYork.</ref> او با استناد به یافتههای روانشناختی و مطالعات موردی مانند موفقیت فرزندخواندگی، استدلال میکند که میل به مادرشدن بیش از آنکه ریشه در غریزه داشته باشد، محصول شرایط فرهنگی و اجتماعی است و قابلیت مراقبت از کودک امری اکتسابی است. | وی همچنین با ارائه مفهوم «اسطوره مادری»، باورهای رایج در این زمینه را مورد نقد قرار میدهد. به اعتقاد اکلی، این اسطوره بر سه ادعای نادرست استوار است: اینکه مادران به کودکان خود نیاز ذاتی دارند؛ که کودکان منحصراً به مادران بیولوژیک خود نیازمندند؛ و اینکه مادری عالیترین دستاورد ممکن در زندگی یک زن است.<ref>Oakley, Ann (1976) Woman's Work: The Housewife, Past and Present, Vintage Books, NewYork.</ref> او با استناد به یافتههای روانشناختی و مطالعات موردی مانند موفقیت فرزندخواندگی، استدلال میکند که میل به مادرشدن بیش از آنکه ریشه در غریزه داشته باشد، محصول شرایط فرهنگی و اجتماعی است و قابلیت مراقبت از کودک امری اکتسابی است. اکلی همچنین با تکیه بر شواهد میانفرهنگی، ادعای نیاز انحصاری کودک به مادر بیولوژیک را رد کرده و امکان مراقبت جمعی را مطرح میسازد.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/47429 بستان، «کارکردهای خانواده از منظر اسلام و فمنیست»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | ||
== نقد دیدگاه == | == نقد دیدگاه == | ||
برخی از نویسندگان با تکیه بر منظومۀ فکری اسلامی، نقدهایی را بر این دیدگاه مطرح کردهاند. به باور آنان، در اسلام کار خانگی و مادری نه بهعنوان بار تکلیفی نابرابر یا اسطورهای فرهنگی، بلکه بهمثابۀ نقشهایی معنادار و مبتنی بر فطرت در نظر گرفته میشوند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/285865/صادقی فسایی ، «ضرورت نظریه پردازی در حوزه مسایل زنان از تحقیق تا نظریه» شماره 50 زمستان 1389ش]</ref> این دسته از منتقدان اشاره میکنند که اگرچه تکفل اقتصادی خانواده در اسلام بر عهدۀ مرد است، این امر بهمعنای محرومیت زن از فعالیت اقتصادی در چارچوب موازین شرعی و اخلاقی نیست. در خصوص مادری، برخی محققان اسلامی بر این باورند که این نقش، جایگاهی خلاق در نظام آفرینش تلقی میشود که با فطرت زن هماهنگ است.<ref> وسائل الشیعه، ج14، | برخی از نویسندگان با تکیه بر منظومۀ فکری اسلامی، نقدهایی را بر این دیدگاه مطرح کردهاند. به باور آنان، در اسلام کار خانگی و مادری نه بهعنوان بار تکلیفی نابرابر یا اسطورهای فرهنگی، بلکه بهمثابۀ نقشهایی معنادار و مبتنی بر فطرت در نظر گرفته میشوند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/285865/صادقی فسایی ، «ضرورت نظریه پردازی در حوزه مسایل زنان از تحقیق تا نظریه» شماره 50 زمستان 1389ش]</ref> این دسته از منتقدان اشاره میکنند که اگرچه تکفل اقتصادی خانواده در اسلام بر عهدۀ مرد است، این امر بهمعنای محرومیت زن از فعالیت اقتصادی در چارچوب موازین شرعی و اخلاقی نیست. در خصوص مادری، برخی محققان اسلامی بر این باورند که این نقش، جایگاهی خلاق در نظام آفرینش تلقی میشود که با فطرت زن هماهنگ است.<ref> حر عاملی، وسائل الشیعه، 1412ق، ج14، ص280- 309 و ج15، ص184- 190</ref> | ||
به گفتۀ این منتقدان، بسیاری از اظهارات افراطی در نقد مادری، واکنشی به گفتمان اغراقشدۀ غربی در دو قرن اخیر است که با مبانی اسلامی سازگاری ندارد. آنان با پذیرش مواردی مانند فرزندخواندگی در سنت اسلامی، بر پیوند عمیق عاطفی و زیستشناختی مادر و فرزند تأکید دارند. همچنین استدلال میکنند که حتی اگر سقط جنین اختیاری فاقد عوارض روانی باشد، نمیتواند دلیلی بر نفی هرگونه ارتباط ویژه میان مادر و فرزند قلمداد شود. در نهایت، برخی از این محققان با رویکردی کارکردگرایانه، اولویت پرورش کودک توسط مادر طبیعی و فواید بیبدیل شیر مادر را که در احکامی چون حق حضانت نیز متجلی است، مورد تأکید قرار میدهند.<ref>بستان، (( کارکردهاى خانواده از منظر اسلام و فمینیسم))،شماره35 1382ش</ref> | به گفتۀ این منتقدان، بسیاری از اظهارات افراطی در نقد مادری، واکنشی به گفتمان اغراقشدۀ غربی در دو قرن اخیر است که با مبانی اسلامی سازگاری ندارد. آنان با پذیرش مواردی مانند فرزندخواندگی در سنت اسلامی، بر پیوند عمیق عاطفی و زیستشناختی مادر و فرزند تأکید دارند. همچنین استدلال میکنند که حتی اگر سقط جنین اختیاری فاقد عوارض روانی باشد، نمیتواند دلیلی بر نفی هرگونه ارتباط ویژه میان مادر و فرزند قلمداد شود. در نهایت، برخی از این محققان با رویکردی کارکردگرایانه، اولویت پرورش کودک توسط مادر طبیعی و فواید بیبدیل شیر مادر را که در احکامی چون حق حضانت نیز متجلی است، مورد تأکید قرار میدهند.<ref>بستان، (( کارکردهاى خانواده از منظر اسلام و فمینیسم))،شماره35 1382ش</ref> | ||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== منابع== | == منابع== | ||
* | *حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، بیروت، دار إحياء التراث العربی، 1412ق. | ||
*صادقی فسایی، سهیلا، «ضرورت نظریه پردازی در حوزه مسایل زنان از تحقیق تا نظریه»، مجلۀ مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 50، 1389ش. | *صادقی فسایی، سهیلا، «ضرورت نظریه پردازی در حوزه مسایل زنان از تحقیق تا نظریه»، مجلۀ مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 50، 1389ش. | ||
*بستان، حسین، «کارکردهاى خانواده از منظر اسلام و فمینیسم»، وبسایت جامع علوم انسانی، تاریخ باید: 4 بهمن 1404ش. | *بستان، حسین، «کارکردهاى خانواده از منظر اسلام و فمینیسم»، وبسایت جامع علوم انسانی، تاریخ باید: 4 بهمن 1404ش. | ||
*بلالی و دیگران، «عوامل مؤثر بر تضاد نقشهای زنان و رابطه آن با تعارضات خانوادگی در شهر همدان»، مجلۀ جامعهشناسی کاربردی، شمارۀ 64، 1395ش. | *بلالی و دیگران، «عوامل مؤثر بر تضاد نقشهای زنان و رابطه آن با تعارضات خانوادگی در شهر همدان»، مجلۀ جامعهشناسی کاربردی، شمارۀ 64، 1395ش. | ||
*.About Ann Oakley", Ann Oakley's website, accessed on 17 December 2025" | *.About Ann Oakley", Ann Oakley's website, accessed on 17 December 2025" | ||
