|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| == تحصیلات == | | == زندگینامه == |
| میشل پس از اخذ مدرک حقوق از دانشگاه اکس مارسی، در دانشگاه گرنوبل آلپس به تحصیل فلسفه پرداخت و معلم دبیرستان شد. اما پس از آزادی فرانسه، به پاریس نقل مکان کرد و در سال 1959 دکترای جامعه شناسی را از دانشگاه پانتئون سوربن دریافت کرد. او سپس بر مباحث تبعیض، [[جنسیت]] و نابرابری طبقاتی، نظامیسازی و شهروندی متمرکز شد. اولین کار مننشر شده وی، شرایط کارگران الجزایری در فرانسه را پوشش داد. | | آندره میشل، با نام تولد: آدل ماری آلبر کنستانس ویه در ۲۲ سپتامبر ۱۹۲۰م در والوریس فرانسه متولد شد. میشل پس از دریافت مدرک حقوق از دانشگاه اکس-مارسی، در رشته فلسفه در دانشگاه گرنوبل آلپ تحصیل کرد و به تدریس در مقطع دبیرستان پرداخت. پس از آزادی فرانسه، به پاریس نقل مکان کرد و در ۱۹۵۹م دکترای جامعهشناسی خود را از دانشگاه پانتئون-سوربن دریافت و پژوهشهای خود را بر موضوعاتی چون تبعیض، نابرابریهای جنسیتی و طبقاتی، نظامیگری و شهروندی متمرکز کرد.<ref>[https://www.puf.com/Auteur:Andr%c3%a9e_Michel Michel, Andrée; Texier, Geneviève (1963). La Condition de la Française d'aujourd'hui. Presses universitaires de France.]</ref> |
|
| |
|
| آندره میشل در سال 1951 به مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه پیوست و در خارج از کشور در چندین دانشگاه در ایالات متحده، الجزایر، کانادا، آمریکای لاتین و بلژیک به تدریس پرداخت.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Andr%C3%A9e_Michel «آندره میشل»، در ویکی پدیا ]</ref> | | نخستین اثر منتشرشدهاش به بررسی شرایط کارگران الجزایری در فرانسه پرداخت. آندره میشل د 1951م به مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه پیوست و در خارج از کشور در چندین دانشگاه در ایالات متحده، الجزایر، کانادا، آمریکای لاتین و بلژیک به تدریس پرداخت. وی در ۸ فوریه ۲۰۲۲ن در بوسی-سن-ژرژ درگذشت.<ref>[https://www.puf.com/Auteur:Andr%c3%a9e_Michel Michel, Andrée; Texier, Geneviève (1963). La Condition de la Française d'aujourd'hui. Presses universitaires de France.]</ref> |
|
| |
|
| == فعالیت و دیدگاهها == | | ==آثار== |
| * فمینیسم
| | آثار آندره میشل بر تحلیل انتقادی پدرسالاری، کلیشههای جنسیتی و پیوند نظامهای ستم تمرکز دارند. او در کتابهایی چون «فمینیسم» و «زن و خانواده در جوامع توسعهیافته» به بررسی نهاد خانواده و بازتولید نابرابریها میپردازد. رویکرد او در آثارش تلفیقی از جامعهشناسی فمینیستی، نظریه انتقادی و صلحطلبی است. چند اثر از وی به فارسی ترجمه شده که بهطور عموم حول محور تبعیض جنسیتی و نقد کلیشهها هستند: |
|
| |
|
| آندره میشل، فعال صریح فمینیست، به جنبش فرانسوی تنظیم خانواده و پنه لوپس پیوست و در سال 1965، در جنبش دموکراتیک زنانه در کنار مادلین گیلبرت، مارگریت تیبرت، ژیزل حلیمی، کولت آدری و اِولین سولرورت مشارکت کرد.
| | ۱. پیکار با تبعیض جنسی؛ |
| میشل پروت در سال 1973، میزبان اولین دوره آموزشی تاریخ زنان در فرانسه در پردیس جوسیو بود. میشل در کنفرانس «زنان و خانواده در جوامع توسعه یافته»، نیز حضور یافت.
| |
|
| |
|
| میشل نویسنده کتاب «زنان و خانواده در جوامع توسعه یافته» به عنوان فمینیسم شناخته شده بود، که در مجموعه «من چه می دانم؟» ( Que sais-je?) در سال 1980 منتشر شد. او همچنین، از منتقدین جدی [[پدرسالاری]] موجود در فرانسه بود.
| | ۲. تبعیض موقوف!؛ |
| میشل در کتاب ((پيکار با تبعيض جنسی)) که به درخواست یونسکو <ref>سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد</ref> با هدف هشدار به افکار عمومی جهان نسبت به مساله تبعيض جنسی در کتابهای درسی و کتابهای کودکان، و نيز پيکار با آن، نوشته شد می گوید:
| |
|
| |
|
| ((کليشه، نظری است که بدون هيچ تغييری تکرار و باز توليد میشود، در تشخيص خصوصيات و تفاوتهای فردی، آدمها عاجز است و با تعميم نا بجا و افراطی همراه خواهد بود.)) از این رو کليشههای تبعيض جنسی که به خوار شمردن زنان و دختران میپردازند، پديدهای مخرب است که تحريف واقعيت را در پی دارد.<ref>[https://avanabook.com/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%B6-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C/ «کتاب پیکار با تبعیض جنسی»، در سایت آوا تاک ]</ref>
| | ۳. جامعهشناسی خانواده و ازدواج؛ |
|
| |
|
| تبعیض جنسی، یعنی اعمال و رفتار، پیشداوریها و ایدئولوژیهایی که زنان را فرودستتر و کمارزشتر از مردان و مردان را مسلط بر زنان میدانند. تحت تأثیر جنبشهای طرفدار حقوق و آزادی زنان مفهوم تبعیض جنسی رواج پیدا کرد. تا قبل از اختراع واژه تبعیض جنسی هرگونه تبعیض نسبت به جنس زن، حاصل یک نظام طبیعی محسوب میشد که وظایف و نقشهای متفاوتی را بر عهده زنان و مردان میگذارد؛ اما در پی ابداع عبارت «تبعیض جنسی» برای رسوا کردن همه انواع این تبعیضها، پیشرفت اجتماعی بزرگی حاصل شد. رواج این عبارت نشاندهندهی آن است که تفاوتهای تحقیرکننده جنسی زن نه ناشی از ارادهی خداوند است نه حاصل یک نظم طبعی، نه مبتنی بر زیستشناسی، بلکه نتیجهی رفتار اجتماعی نادرست و ناعادلانه با زنان است.<ref>میشل، «پیکار با تبعیض جنسی»، 1376، ص 17-18</ref>
| | ۴. جنبش اجتماعی زنان؛ |
|
| |
|
| آندره میشل معتقد است ذهن انسان با کلیشه سازی به عملی دوگانه دست میزند از یکسو خصوصیات و تواناییهایی را به زنان نسبت میدهد که در مردان از آنها نشانی نیست و از سوی دیگر مردان را از ویژگیها و تواناییهایی بهرهمند میسازد که زنان از آنها محروم هستند. ص 28 و 29 نکته مهم در مورد کلیشههای جنسی این است که معمولاً تقسیم این کلیشهها بین زن و مرد عادلانه نیست بهگونهای که مردان همواره باارزشهای مثبتی چون شجاعت، هوش اعتمادبهنفس، شایستگی شغلی، خطرپذیری، ماجراجویی و روحیه ابتکار و کارایی بازنمایی میشوند اما زنان بیبهره از این صفات بهاصطلاح مردانه و برخوردار از صفات زنانه ترسیم میشوند.<ref>میشل، «پیکار با تبعیض جنسی»، 1376، ص 29</ref>
| | ۵. راهنمای تحلیل تبعیض جنسی؛ |
|
| |
|
| از نظر میشل کلیشههای جنسیتی را در پنج دسته کلی می توان جای داد:
| | ۶. کلیشههای تبعیض جنسی؛ |
| # نقش های گوناگون در درون خانواده:مادر، نقش خدمت رسان خانوادگی و وابسته به همسر را به عهده دارد و پدر نقش نان آور و تکیه گاه را.
| |
| #خصوصیات شخصیتی: پسران و مردان آفریننده، تصمیم گیر و اهل عمل هستند)فعال(، اما دختران وابسته و نظاره گر(منفعل).
| |
| # نقش های اجتماعی و سیاسی:زنان اگر هم، در سطوح اجتماعی فعال باشند، در سطوح کوچک و محلی فعالند،اما مردان از مسئولیت برخوردارند و یا رهبر سیاسی هستند.
| |
| # نقش حرفه ای: مشاغل به دو بخش زنانه و مردانه تقسیم شده اند. زنان منشی یا پرستارند و مردان کارفرما و یا پزشک.
| |
| # کلیشهها، باورها و نگرش ها به مردانگی و زنانگی را شکل داده و بدین ترتیب بر نقش های اجتماعی که هریک از زن و مرد می توانند بپذیرند، اثر می گذارند. <ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/97716/99 مقدم، «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر شکل گیری کلیشه های جنسیتی»، 1397ش]</ref>
| |
| میشل هدف کلیشههای تبعیض جنسی را، تقويت و توجيه وابستگی، فرودستی و نابرابری موقعيت [[زنان]] در جامعه میداند.
| |
|
| |
|
| * ضدیت با استعمار و نظامی گری
| | ۷. نباید با زنان به عنوان جنس دوم رفتار شود؛ |
|
| |
|
| آندره میشل، در خلال جنگ الجزایر، از شبکه ژانسون<ref>شبکه ژانسون، گروهی از ستیزه جویان چپ فرانسوی به رهبری فرانسیس ژانسون بود که به عوامل جبهه آزادیبخش ملی الجزایر که در طول جنگ الجزایر در قلمرو کلان شهر فرانسه فعالیت می کردند کمک کرد. آنها عمدتاً در حمل پول و اوراق برای الجزایریها مشارکت داشتند و گاهی اوقات به آنها «چمدانبرها» (les porteurs de valises) میگفتند، مفهومی از جنبش مقاومت فرانسه در طول جنگ جهانی دوم. هانری کوریل، فعال ضد استعماری معروف کمونیست، و همچنین آدولفو کامینسکی جاعل، در این شبکه شرکت داشت. ژان پل سارتر فیلسوف و سیمون دوبوار نویسنده از شبکه ژانسون حمایت می کردند. عکاس و نویسنده، دومینیک داربوآ، یکی دیگر از روشنفکران شبکه ژانسون بود.</ref> محسوب می شد و در دادگاه به نفع کسانی که متهم به جنایت بودند شهادت داد. معروف است که او به شارلوت دلبو (نویسنده فرانسوی که به جهت خاطرات دلخراش دوران زندانی اش در آشویتز، جایی که برای فعالیت هایش به عنوان عضوی از مقاومت فرانسه فرستاده شد، شهرت داشت) پیشنهاد کرده تا کتابی را منتشر کند که به عنوان آشویتز و بعد از آن معروف شد.
| | ۸. حقوق عمومی.<ref>[https://www.nlai.ir/ «ميشل، آندره»، وبسایت کتابخانه ملی.]</ref> |
| او اولین زنی بود که به عنوان یک محقق انسانی در انجمن دانشمندان در اطلاعات انرژی هسته ای، کار کرد و در سال 1985 به مونیک سنه (Monique Sené) پیوست تا متونی را در مورد رابطه بین نظامیسازی و [[خشونت علیه زنان]] منتشر کند.
| |
| او که از آزمایشهای هستهای فرانسه در تاهیتی و نیو کالدونیا خشمگین بود، با قربانیان آزمایشها در آن مناطق ابراز همبستگی کرد.
| |
|
| |
|
| میشل شروع به مطالعه مجموعه نظامی-صنعتی کرد، و او از اولین نویسندگان فرانسوی بود که این واژه را به کار برد. نوشته های او پیرامون این موضوع به عنوان پیش درآمدی برای آثار او در مورد اینترسکشنالیتی (Intersectionality) بکار رفت. در سال 1984، او اظهار کرد که «در سال 1980، زمانی که تحقیق در مورد نظامیسازی را آغاز کردم، خود را یک صلحطلب خواندم، اما امروز ترجیح می دهم خود را یک آنتی میلیتاریست(ضد نظامی) معرفی کنم». در سال 1990، او شبکه شهروندان برای صلح را ایجاد کرد که هزاران امضا، برای رای علیه جنگ خلیج فارس به شورای امنیت سازمان ملل ارسال کرد.
| | == دیدگاهها == |
|
| |
|
| در سال 1995، عدالت و حقیقت را برای بوسنی هرزگوین منتشر کرد و خشم خود را نسبت به کشتار سربرنیتسا و کسانی که در نسل کشی بوسنی نقش داشتند، ابراز کرد. پیرامون تسلیحات، قدرت و دموکراسی، تبیین کرد که چگونه پدرسالاری از مفاهیم «امنیت» و «دفاع ملی» برای سرکوب زنان استفاده میکند. در نادرستی شهروندان نظامی، سودهای کلان دریافت شده توسط مجتمع نظامی-صنعتی در طول قرن بیستم را نشان داد. طبق گفتار ژول فالکه، در مقدمه کتاب خود، "آنچه ما برای اسلحه خرج می کنیم همیشه برای موسیقی، شعر یا شلوغی دادگاه ها که میزان نفقه را تعیین می کند، بسیار کمتر است". | | === فمینیسم === |
| ==نقد==
| | آندره میشل از فعالان صریحاللهجه فمینیستی در فرانسه بود که در جنبشهایی مانند تنظیم خانواده و پنهلوپه مشارکت داشت. در ۱۹۶۵م به همراه چهرههایی مانند مادلین گیلبرت، مارگریت تیبرت و ژیزل حلیمی، در جنبش دموکراتیک زنان فعالیت کرد. او میزبان اولین دورۀ آموزشی تاریخ زنان در فرانسه در پردیس جوسیو در ۱۹۷۳م بود و در کنفرانسهای متعددی از جمله «زنان و خانواده در جوامع توسعهیافته» حضور یافت.<ref>[https://avanabook.com/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%B6-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C/ «کتاب پیکار با تبعیض جنسی»، در سایت آوا تاک ]</ref> |
|
| |
|
| == آثار==
| | میشل نویسندۀ کتاب «زنان و خانواده در جوامع توسعهیافته» است که در مجموعه «من چه میدانم؟» منتشر شد. وی از منتقدان ساختار پدرسالاری در فرانسه بود و در کتاب «پیکار با تبعیض جنسی» که به درخواست یونسکو تألیف شد، به بررسی کلیشههای جنسیتی در کتابهای درسی و ادبیات کودکان پرداخت.[ به باور او، کلیشهسازی موجب تعمیم نادرست ویژگیها به گروههای جنسیتی میشود و تبعیض جنسی را به عنوان رفتاری اجتماعی ناعادلانه تقویت میکند.<ref>ثقفی، و فیروز، «بررسی رابطه کلیشههای جنسیتی با مشارکت اجتماعی در بین دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسالمی شهر میاندوآب»، 9313ش، ص33.</ref> |
| آثار ترجمه شده آندره میشل به زبان فارسی عبارتند از:
| |
|
| |
|
| * «پیکار با تبعیض جنسی»: پاکسازی کتاب، خانه، مدرسه و جامعه از کلیشههای تبعیض جنسی
| | میشل کلیشههای جنسیتی را در پنج دسته طبقهبندی میکند: نقشهای خانوادگی، ویژگیهای شخصیتی، نقشهای اجتماعی و سیاسی، مشاغل جنسیتی شده، و باورهای کلی درباره مردانگی و زنانگی. به عقیده او، این کلیشهها به توجیه نابرابری موقعیت زنان در جامعه میانجامند.<ref>ثقفی، و فیروز، «بررسی رابطه کلیشههای جنسیتی با مشارکت اجتماعی در بین دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسالمی شهر میاندوآب»، 9313ش، ص33.</ref> |
| *«تبعیض موقوف!»
| | |
| * «جامعهشناسی خانواده و ازدواج»
| | === مواضع ضداستعماری و صلحطلبانه === |
| * «جنبش اجتماعی زنان»
| | میشل در دوران جنگ الجزایر از اعضای شبکۀ مقاومت ژانسون بود و در دادگاهها به دفاع از متهمان میپرداخت. او پیشنهاد انتشار کتابی دربارۀ تجربۀ بازماندگان اردوگاه آشویتز را به شارلوت دلبو ارائه داد. وی نخستین زنی بود که به عنوان پژوهشگر در انجمن دانشمندان حوزه انرژی هستهای فعالیت کرد و در سال ۱۹۸۵ به همراه مونیک سنه، به بررسی رابطه بین نظامیسازی و خشونت علیه زنان پرداخت. میشل با آزمایشهای هستهای فرانسه در تاهیتی و نیوکالدونیا مخالفت کرد و با قربانیان این آزمایشها ابراز همبستگی نمود.<ref>Michel, Andrée (2012). ''Féminisme et antimilitarisme'' (in French). Éditions iXe.</ref> |
| * «راهنمای تحلیل تبعیض جنسی»
| | |
| * «کلیشههای تبعیض جنسی»
| | او از پیشگامان استفاده از اصطلاح «مجموعه نظامی-صنعتی» در ادبیات فرانسوی بود و آثارش در این زمینه مقدمهای بر مفهوم اینترسکشنالیتی محسوب میشوند. میشل در سال ۱۹۸۴ خود را «ضدنظامی» خواند و در سال ۱۹۹۰ شبکهای شهروندی برای صلح تأسیس کرد که هزاران امضاء علیه جنگ خلیج فارس به سازمان ملل ارسال نمود.[۸] در سال ۱۹۹۵، با انتشار کتاب «عدالت و حقیقت برای بوسنی هرزگوین»، نسبت به کشتار سربرنیتسا واکنش نشان داد و در آثار بعدی خود به نقد بهرهگیری پدرسالاری از مفاهیم امنیتی برای سرکوب زنان پرداخت.<ref>Michel, Andrée (2012). ''Féminisme et antimilitarisme'' (in French). Éditions iXe.</ref> |
| * «نباید با زنان به عنوان جنس دوم برخورد شود» <ref>[https://www.nlai.ir/ کتابخانه]</ref>
| | |
| * حقوق عمومی <ref>[http://www.lib.ir کتابخانه ملی]</ref>
| | == نقد دیدگاه == |
| عناوین اصلی آثار آندره میشل شامل موارد ذیل می باشد:
| | محققان با بررسی دیدگاههای اندره میشل خاطرنشان میسازند که تحلیل او از کلیشههای جنسیتی به عنوان سازههای اجتماعیِ تبعیضآمیز، در بستر فرهنگی غربی شکل گرفته است. میشل این کلیشهها را عاملی مهم در بازتولید نابرابری جنسیتی میداند که از طریق نهادهای اجتماعی مانند خانواده، آموزش و رسانه تحکیم میشوند. از منظر وی، این الگوهای قالبی نه تنها زنان را در نقشهای فرودست و محدود قرار میدهند، بلکه با تقویت صفات خاصی مانند پرخاشگری و عاطفهگریزی، به مردان نیز آسیب میرسانند.<ref>دشتی خویدکی و حسینی، «بررسی مقایسهای میزان پذیرش کلیشههای جنسیتی و رابطهی آن با میزان دینداری (مطالعه زنان و مردان بالای 20 سال منطقه 6 تهران در سال 1392)»، مجلۀ مطالعات زن و خانواده، شمارۀ 6، 1394ش، ص160-172.</ref> |
| *Les Travailleurs algériens en France (1956)
| | |
| *Famille, industrialisation, logement (1959)
| | در مواجهه با این چارچوب نظری، برخی پژوهشگران حوزه مطالعات اسلامی و جامعهشناسی فرهنگ ایرانی بر این نکته تأکید میورزند که نقد کلیشههای جنسیتی در جامعه ایرانی میبایست با در نظر گرفتن دو لایه متمایز صورت پذیرد: یکی، لایه آموزههای اسلامی که بر کرامت ذاتی انسان و تفاوتهای تکمیلی نقشها تأکید دارد؛ و دیگری، لایه سنتها و قرائتهای اجتماعی که ممکن است تحت تأثیر عرف یا برداشتهای خاص، به تبعیضآمیز شدن این تفاوتها بینجامد. از این منظر، مسئله اصلی نه خودِ تفاوتهای جنسیتی، بلکه تبدیل شدن این تفاوتها به ابزاری برای محرومیت، تحقیر یا محدود کردن ظرفیتهای انسانی هر یک از دو جنس است. |
| *La Condition de la Française d'aujourd’hui (1963)
| | |
| *Family Issues of Employed Women in Europe and America (1971)
| | برخی تحلیلها نشان میدهد که در فضای افرهنگی ایران اسلامی، میتوان پذیرای نقد میشل دربارۀ پیامدهای منفی کلیشهسازی بود، اما راه حل را لزوماً در حذف کامل هرگونه تمایز نقشها جستوجو نمیکنند، بلکه بر بازخوانی و بازتعریف این نقشها در چارچوب ارزشهایی مانند عدالت، مصلحت خانواده و تکامل فردی تأکید دارند. |
| *Activité professionnelle de la femme et vie conjugale (1973)
| |
| *Les femmes dans la société marchande (1974)
| |
| *The Modernization of North African Families in the Paris Area (1974)
| |
| *Travail féminin, un point de vue (1975)
| |
| *Femmes, sexisme et sociétés (1977)
| |
| *Le Féminisme (1979)
| |
| *Femmes et multinationales (1981)
| |
| *Les Femmes en France dans une société d’inégalités (1982)
| |
| *Sociologie de la famille et du mariage (1986)
| |
| *Justice et vérité pour la Bosnie-Herzégovine (1995)
| |
| *Surarmement pouvoir, démocratie (1995)
| |
| *Citoyennes militairement incorrectes (1999)
| |
| *Féminisme et antimilitarisme (2012)
| |
|
| |
|
| == پانویس == | | == پانویس == |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
| == منابع == | | == منابع == |
| * «کتابخانه ملی»، در سایت کتابخانه ملی | | * ثقفی، زهرا و راد، فیروز، «بررسی رابطه کلیشههای جنسیتی با مشارکت اجتماعی در بین دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی شهر میاندوآب»، مجلۀ مطالعات جامعهشناسی، شمارۀ 22، 9313ش. |
| * «کتاب پیکار با تبعیض جنسی»، درسایت آوا تاک، بازدید 23 بهمن 1401 ش | | * دشتی خویدکی، منصوره و حسینی، سیدحسن، «بررسی مقایسهای میزان پذیرش کلیشههای جنسیتی و رابطهی آن با میزان دینداری (مطالعه زنان و مردان بالای 20 سال منطقه 6 تهران در سال 1392)»، مجلۀ مطالعات زن و خانواده، شمارۀ 6، 1394ش. |
| * «آندره میشل»، در ویکی پدیا، بازدید 22 بهمن 1401 ش | | * «کتاب پیکار با تبعیض جنسی»، وبسایت آوا تاک، تاریخ بازدید: 23 بهمن 1401ش. |
| | * «ميشل، آندره»، وبسایت کتابخانه ملی. تاریخ بازدید: 5 بهمن 1404ش. |
| *مقدم، مریم، «بررسی عوامل اجتماعی موثر بر شکلگیری کلیشههای جنسیتی»،دوماهنامه علمی تخصصی پژوهش در هنر و علوم انسانی، سال سوم، شماره پنج ، دی ماه 1397 | | *مقدم، مریم، «بررسی عوامل اجتماعی موثر بر شکلگیری کلیشههای جنسیتی»،دوماهنامه علمی تخصصی پژوهش در هنر و علوم انسانی، سال سوم، شماره پنج ، دی ماه 1397 |
| *میشل، آندره، «پیکار با تبعیض جنسی»، مترجم: پوینده، محمد جعفر، موسسه انتشارات نگاه، 1376 | | *میشل، آندره، «پیکار با تبعیض جنسی»، مترجم: پوینده، محمد جعفر، موسسه انتشارات نگاه، 1376ش. |
| *
| | Michel, Andrée; Texier, Geneviève (1963). La Condition de la Française d'aujourd'hui. Presses universitaires de France. |
