بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''درجه اجتهاد؛''' دستیابی به تسلط علمی برای یافتن فهم عمیق دین. | |||
درجۀ اجتهاد، امری لازم و ضروری در فقه اسلامی است که در طول تاریخ، نقش محوری در هدایت و رهبری مسلمانان ایفا کرده است. گسترۀ اجتهاد، حیطههای فردی و اجتماعیِ زندگی انسان در بخشهای فرهنگی، اقتصادی، تربیتی و سیاسی را در برگرفته و همگام با رویدادهای زندگی انسانها در بستر زمان، هدایت زندگی انسان را مدیریت میکند. کشف زوایای پنهان دین و بسط معارف آن و عینیتیافتن سبک زندگی اسلامی از جمله کارکردهای اجتهاد است. | درجۀ اجتهاد، امری لازم و ضروری در [[فقه اسلامی]] است که در طول تاریخ، نقش محوری در هدایت و رهبری [[مسلمان|مسلمانان]] ایفا کرده است. گسترۀ اجتهاد، حیطههای فردی و اجتماعیِ زندگی انسان در بخشهای فرهنگی، اقتصادی، تربیتی و سیاسی را در برگرفته و همگام با رویدادهای زندگی انسانها در بستر زمان، هدایت زندگی انسان را مدیریت میکند. کشف زوایای پنهان دین و بسط معارف آن و عینیتیافتن سبک زندگی اسلامی از جمله کارکردهای اجتهاد است. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
واژۀ اجتهاد از ریشۀ «جُهد» بهمعنای تلاش و کوشش است. <ref>إبنمنظور، لسان العرب، بیتا، ج3، ص135؛ مرتضی زبیدی، تاج العروس من جواهر القاموس، 1414ق، ج4، ص408؛ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ اجتهاد.</ref> این واژه در اصطلاح فقهای شیعه بهمعنای استخراج احکام دین از کتاب و سنت توسط فقیهی است که صلاحیت علمی لازم برای این عمل را دارد. <ref>جمعی از محققان، فرهنگنامۀ اصول فقه، 1389ش، ص69؛ هاشمی گلپایگانی، اجتهاد و تقلید، 1402ش، ص118.</ref> در فرهنگ دینی شیعیان به کسی که دارای مرتبۀ اجتهاد است مجتهد گفته میشود.<ref>فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، 1382ش، ص243.</ref> | واژۀ اجتهاد از ریشۀ «جُهد» بهمعنای تلاش و کوشش است. <ref>إبنمنظور، لسان العرب، بیتا، ج3، ص135؛ مرتضی زبیدی، تاج العروس من جواهر القاموس، 1414ق، ج4، ص408؛ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ اجتهاد.</ref> این واژه در اصطلاح فقهای شیعه بهمعنای استخراج احکام دین از کتاب و سنت توسط فقیهی است که صلاحیت علمی لازم برای این عمل را دارد. <ref>جمعی از محققان، فرهنگنامۀ اصول فقه، 1389ش، ص69؛ هاشمی گلپایگانی، اجتهاد و تقلید، 1402ش، ص118.</ref> در فرهنگ دینی شیعیان به کسی که دارای مرتبۀ اجتهاد است مجتهد گفته میشود.<ref>فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، 1382ش، ص243.</ref> | ||
==اقسام== | ==اقسام== | ||
اجتهاد از منظر فقیهان مسلمان بهصورتهای متعددی تقسیم میشود: | اجتهاد از منظر فقیهان [[مسلمان]] بهصورتهای متعددی تقسیم میشود: | ||
اجتهاد بالقوه که مجتهد توانایی استنباط احکام شرعی را دارد و لکن در عمل این ملکه را به فعلیت نرسانده و یا در موارد معدودی استنباط کرده است، ولی در اجتهاد بالفعل مجتهد این توانایی را به فعلیت رسانده است.<ref>جمعی از محققان، فرهنگنامۀ اصول فقه، 1389ش، ص71؛ فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، 1382ش، ص244.</ref> | اجتهاد بالقوه که مجتهد توانایی استنباط احکام شرعی را دارد و لکن در عمل این ملکه را به فعلیت نرسانده و یا در موارد معدودی استنباط کرده است، ولی در اجتهاد بالفعل مجتهد این توانایی را به فعلیت رسانده است.<ref>جمعی از محققان، فرهنگنامۀ اصول فقه، 1389ش، ص71؛ فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، 1382ش، ص244.</ref> | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
اجتهاد پویا که معطوف به آگاهی مجتهد نسبت به موضوعات جدید و نیازهای جامعه با توجه به شرایط زمانی و مکانی و تلاش برای حل آنها است در برابر اجتهاد جامد که به مسائل روزآمد توجه ندارد.<ref>جمعی از محققان، فرهنگنامۀ اصول فقه، 1389ش، ص71-76.</ref> | اجتهاد پویا که معطوف به آگاهی مجتهد نسبت به موضوعات جدید و نیازهای جامعه با توجه به شرایط زمانی و مکانی و تلاش برای حل آنها است در برابر اجتهاد جامد که به مسائل روزآمد توجه ندارد.<ref>جمعی از محققان، فرهنگنامۀ اصول فقه، 1389ش، ص71-76.</ref> | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
اجتهاد از ارکان اساسی در فرهنگ شیعیان است. در عصر | اجتهاد از ارکان اساسی در فرهنگ [[شیعه|شیعیان]] است. در عصر [[حضرت محمد|پیامبر اکرم]] و [[امامان شیعه]]، تمامی احکام بدون واسطه از آنها دریافت میشد. رشد و تعلیم اصحاب و شاگردان نزد ائمه سبب شد که برخی از آنها به استنباط احکام از آیات و روایات بپردازند. با شروع دوران غیبت، ضرورت اجتهاد بهدلیل عدم دسترسی به امام افزونتر شد و فقیهان مسئولیت پاسخگویی به مسائل دینی در جامعه را بر عهده گرفتند. در این دوران، اجتهاد مراحل گوناگونی از جمله، تدوین و باببندی فقه توسط [[شیخ طوسی]]، تحول در عرصۀ فقاهت و اجتهاد، دوران رکود علمی در [[فقه اسلامی|فقه]] و [[تقلید فقهی|تقلید]]، تجدید حیات اجتهاد توسط علامه حلی، دوران اخباریگری و مرحلۀ تجدید حیات دوبارۀ اجتهاد که با تلاشهای علمایی همچون وحید بهبهانی افکار اخباریگری به چالش کشیده شد. از قرن ۱۳ دوران نوآوریهای فقهی با تلاشهای افرادی همچون [[محمدحسن نجفی]] (صاحب جواهر) و شاگردش [[شیخ مرتضی انصاری]] به اوج رسید و اجتهاد جایگاه ویژهای یافت و فقیهان همچون [[آخوند خراسانی]] و [[امام خمینی]] با استفاده از روشهای نوین، به نوآوری در فقه و پاسخگویی به مسائل جدید جامعه پرداختهاند.<ref>[https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/429023/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%86%D8%B2%D8%AF «پیشینه و تاریخ اجتهاد و استنباط فقهی نزد علمای شیعه»، وبسایت آیین رحمت.]</ref> | ||
==اهمیت== | ==اهمیت== | ||
درجۀ اجتهاد معیاری برای آگاهی از تسلط و تبحر مجتهد در فهم و استنباط احکام شرعی از منابع دینی بوده و نشاندهندۀ مسئولیت خطیر مجتهدان در قبال احکام شرعی و اهمیت تقلید از مراجع واجد شرایط است؛ زیرا با رشد سریع و تحولات چشمگیر علوم در حیطههای مختلف و کارکرد آنها در زندگی بشر، اجتهاد و استنباط مستقیم از ادله و منابع معتبر بهعنوان راهی برای پیشبرد اهداف جامعۀ اسلامی و حل معضلات آن دانسته شده است و به پویایی و بالندگی فقه اسلامی کمک میکند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/225230/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF?entryviewid=259004#cc6bc75ec-97d0-4766-ae87-65e3865f9834 پاکتچی و گرجی، «اجتهاد»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در این صورت، اجتهاد با اندیشهورزی و فهم درست شریعت از یک طرف و شناخت موضوعات جدید و تطبیق آن به شریعت، بدون خروج از شالودهها و اصول اساسیاش، دین را روزآمد میسازد.<ref>فخاری، گفتمانشناسی اجتهاد معاصر با محوریت فقه حکومتی، 1399ش، ص278.</ref> | درجۀ اجتهاد معیاری برای آگاهی از تسلط و تبحر مجتهد در فهم و استنباط احکام شرعی از منابع دینی بوده و نشاندهندۀ مسئولیت خطیر مجتهدان در قبال احکام شرعی و اهمیت تقلید از مراجع واجد شرایط است؛ زیرا با رشد سریع و تحولات چشمگیر علوم در حیطههای مختلف و کارکرد آنها در زندگی بشر، اجتهاد و استنباط مستقیم از ادله و منابع معتبر بهعنوان راهی برای پیشبرد اهداف جامعۀ اسلامی و حل معضلات آن دانسته شده است و به پویایی و بالندگی فقه اسلامی کمک میکند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/225230/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF?entryviewid=259004#cc6bc75ec-97d0-4766-ae87-65e3865f9834 پاکتچی و گرجی، «اجتهاد»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در این صورت، اجتهاد با اندیشهورزی و فهم درست شریعت از یک طرف و شناخت موضوعات جدید و تطبیق آن به شریعت، بدون خروج از شالودهها و اصول اساسیاش، دین را روزآمد میسازد.<ref>فخاری، گفتمانشناسی اجتهاد معاصر با محوریت فقه حکومتی، 1399ش، ص278.</ref> | ||
==شرایط کسب درجه اجتهاد== | ==شرایط کسب درجه اجتهاد== | ||
در مذهب | در مذهب [[شیعه]]، رسیدن به درجۀ اجتهاد نیاز به تلاش فراوان دارد؛ سرعت بالای تحولات علمی و اجتماعی و پیدایش مسائل جدید سبب شده تا مجتهد پس از طی شرایط و کسب دانش در زمینههای لازم بتواند عمل استنباط را انجام دهد. آشنایی با علم لغت، ادبیات عرب، آگاهی از اصول فقه، علم رجال، منطق، حدیث، فلسفه، تاریخ، اخلاق، تسلط بر تفسیر قرآن، آشنایی با علوم انسانی جهت فهم بحثهای حکومتی، سیاسی و اجتماعی دین، حقوق رایج در جهان، آشنایی با شبهات جدید در باب فهم دین، آگاهی از فقه اهلسنت و آراء و نظرات مجتهدان پیشین، برخی از شرایط لازم و دخیل در امر اجتهاد است. | ||
افزون بر این، شرایط دیگری در مطلوبیت اجتهاد در حکومت اسلامی دخالت دارد، از جمله: جهانبینی صحیح، شناخت عمیق و دقیق از مبانی شریعت، پایبندی به واقعیتها و دوری از تلقینهای نادرست، توانایی در تحلیل قضایا و شناخت موضوعات واقعی، آگاهی کامل از تحولات جهان اسلام و سرنوشت امت اسلامی، شناخت موضوعات فقهی، عدم سطحینگری، تعصب و پیشداوریهای ذهنی، داشتن شجاعت برای بیان حقیقت، توانایی درک نیازهای جامعه و جامعیت علمی در مسائل گوناگون و برخورداری از مدیریت و بینش صحیح.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/95420/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C جناتی، «شرایط اجتهاد در نظام اسلامی»، 1374ش؛] [https://raj.smc.ac.ir/article_2129_a650e5b71ebf6c78fd34a5c978af8e86.pdf معلمی، «نقش اجتهاد در تدوین علوم انسانی اسلامی»، 1389ش، ص119-121.]</ref> | افزون بر این، شرایط دیگری در مطلوبیت اجتهاد در حکومت اسلامی دخالت دارد، از جمله: جهانبینی صحیح، شناخت عمیق و دقیق از مبانی شریعت، پایبندی به واقعیتها و دوری از تلقینهای نادرست، توانایی در تحلیل قضایا و شناخت موضوعات واقعی، آگاهی کامل از تحولات جهان اسلام و سرنوشت امت اسلامی، شناخت موضوعات فقهی، عدم سطحینگری، تعصب و پیشداوریهای ذهنی، داشتن شجاعت برای بیان حقیقت، توانایی درک نیازهای جامعه و جامعیت علمی در مسائل گوناگون و برخورداری از مدیریت و بینش صحیح.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/95420/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C جناتی، «شرایط اجتهاد در نظام اسلامی»، 1374ش؛] [https://raj.smc.ac.ir/article_2129_a650e5b71ebf6c78fd34a5c978af8e86.pdf معلمی، «نقش اجتهاد در تدوین علوم انسانی اسلامی»، 1389ش، ص119-121.]</ref> | ||
==کارکردهای اجتهاد== | ==کارکردهای اجتهاد== | ||
اجتهاد در | اجتهاد در فقه [[شیعه]]، نقشی فراتر از صرف استنباط احکام شرعی دارد و کارکردهای متعددی را ایفا میکند، از جمله: | ||
*استنباط احکام شرعی؛ | *استنباط احکام شرعی؛ | ||
*تبیین و ترویج معارف دینی؛ | *تبیین و ترویج معارف دینی؛ | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۳: | ||
*ساماندهی رفتارهای فردی براساس آموزههای دینی.<ref>اعرافی، درآمدی بر اجتهاد تمدنساز، 1395ش، ص104-108.</ref> | *ساماندهی رفتارهای فردی براساس آموزههای دینی.<ref>اعرافی، درآمدی بر اجتهاد تمدنساز، 1395ش، ص104-108.</ref> | ||
==جایگاه مرجعیت== | ==جایگاه مرجعیت== | ||
امروزه بالاترین درجه اجتهاد در تصدی جایگاه مرجعیت جلوهگر میشود. مرجعیت در فرهنگ | امروزه بالاترین درجه اجتهاد در تصدی جایگاه [[مرجع دینی|مرجعیت]] جلوهگر میشود. مرجعیت در فرهنگ [[شیعه|شیعیان]]، نهاد دینی و بهمعنای محل رجوع در موضوعات مرتبط با دین و تکالیف دینی است. [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] و ائمه، محل رجوع مردم برای پاسخگویی به مسائل و تکالیف دینی بودند، اما در دوران غیبت [[امام زمان]]، فقیهان، محل رجوع مردم <ref>حرعاملی، وسائل الشیعة، 1416ق، ج27، ص140.</ref> و متصدی امور امت اسلامی هستند. | ||
مجتهدین در سبک زندگی شیعیان، بهعنوان الگوی رفتاری و اخلاقی، کارکردهای مهمی دارند، از جمله: | مجتهدین در سبک زندگی شیعیان، بهعنوان الگوی رفتاری و اخلاقی، کارکردهای مهمی دارند، از جمله: | ||
*حفظ اصل مذهب و ارزشهای مکتب | *حفظ اصل مذهب و ارزشهای مکتب [[اهلبیت]]؛ | ||
*فعالیتهای آموزشی از قبیل تدریس، تألیف و تربیت عالمان دین؛ | *فعالیتهای آموزشی از قبیل تدریس، تألیف و تربیت عالمان دین؛ | ||
*انسجام اجتماعی و همگرایی دینی؛ | *انسجام اجتماعی و همگرایی دینی؛ | ||
*نقش سیاسی در مبارزه با استبداد مانند تحریم تنباکو و پیروزی انقلاب اسلامی | *نقش سیاسی در مبارزه با استبداد مانند تحریم تنباکو و پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]]؛ | ||
*ساماندهی امور جامعه در اموری از قبیل رسیدگی به وضعیت اقشار آسیبپذیر، تأسیس مراکز تعلیم و تربیت، ایجاد مراکز بهداشتی، فرهنگی و رفاهی.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-9/1099373-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D «بررسی جایگاه و نقش مرجعیت در جامعه»، وبسایت اطلاعرسانی جماران.]</ref> | *ساماندهی امور جامعه در اموری از قبیل رسیدگی به وضعیت اقشار آسیبپذیر، تأسیس مراکز تعلیم و تربیت، ایجاد مراکز بهداشتی، فرهنگی و رفاهی.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-9/1099373-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D «بررسی جایگاه و نقش مرجعیت در جامعه»، وبسایت اطلاعرسانی جماران.]</ref> | ||
==بازاندیشی در کاربست اجتهاد== | ==بازاندیشی در کاربست اجتهاد== | ||
| خط ۶۴: | خط ۶۴: | ||
اجتهاد پویا، رویکردی نوین به تفقه در اسلام است که معلول رشد و گسترش جامعۀ اسلامی و بینش و تفکر فقیهان و مجتهدان است. در عصر حاضر، تحول زمان و مکان و عرف سبب شده است؛ اجتهاد پویا براساس منابع معتبر شرعی، تکیهگاه محکم تئوری حکومت اسلامی و پاسخگویی فقه به نیازهای بشری در تمامی زمینهها قرار گیرد. در اجتهاد پویا، مجتهد از رخدادهای جامعه، آگاهی کامل داشته و از آنها تحلیل صحیح ارائه میدهد و اجتهاد او ناظر به حل مسائل روزآمد جامعه است.<ref>فخاری، گفتمانشناسی اجتهاد معاصر با محوریت فقه حکومتی، 1399ش، ص277-278.</ref> نادیده انگاشتن چنین امری با توجه به چالشهای پیش روی آن منجر به رکود فقه و اجتهاد میشود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/95420/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C جناتی، «شرایط اجتهاد در نظام اسلامی»، 1374ش.]</ref> | اجتهاد پویا، رویکردی نوین به تفقه در اسلام است که معلول رشد و گسترش جامعۀ اسلامی و بینش و تفکر فقیهان و مجتهدان است. در عصر حاضر، تحول زمان و مکان و عرف سبب شده است؛ اجتهاد پویا براساس منابع معتبر شرعی، تکیهگاه محکم تئوری حکومت اسلامی و پاسخگویی فقه به نیازهای بشری در تمامی زمینهها قرار گیرد. در اجتهاد پویا، مجتهد از رخدادهای جامعه، آگاهی کامل داشته و از آنها تحلیل صحیح ارائه میدهد و اجتهاد او ناظر به حل مسائل روزآمد جامعه است.<ref>فخاری، گفتمانشناسی اجتهاد معاصر با محوریت فقه حکومتی، 1399ش، ص277-278.</ref> نادیده انگاشتن چنین امری با توجه به چالشهای پیش روی آن منجر به رکود فقه و اجتهاد میشود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/95420/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C جناتی، «شرایط اجتهاد در نظام اسلامی»، 1374ش.]</ref> | ||
==نقش اخلاق در اجتهاد== | ==نقش اخلاق در اجتهاد== | ||
توجه به اخلاق در اجتهاد با بهکارگیری ضابطهمند و روشمند آموزههای اخلاقی دین به غنای فقه کمک کرده و در رشد و تکامل فرد و جامعه نقش ارزشمندی بر عهده دارد. یکی از اهداف احکام و دستورهای فقهی، تکامل و رشد معنوی و اخلاقی انسان است و توجه مجتهد به اخلاق سبب میشود که این هدف مهم، بهتر تأمین شود.<ref>مجموعه گفتگوی تأثیر اخلاق در اجتهاد، 1388ش، ص30-48.</ref> | توجه به [[اخلاق]] در اجتهاد با بهکارگیری ضابطهمند و روشمند آموزههای اخلاقی دین به غنای فقه کمک کرده و در رشد و تکامل فرد و جامعه نقش ارزشمندی بر عهده دارد. یکی از اهداف احکام و دستورهای فقهی، تکامل و رشد معنوی و اخلاقی انسان است و توجه مجتهد به اخلاق سبب میشود که این هدف مهم، بهتر تأمین شود.<ref>مجموعه گفتگوی تأثیر اخلاق در اجتهاد، 1388ش، ص30-48.</ref> | ||
==اجتهاد و مرجعیت زنان== | ==اجتهاد و مرجعیت زنان== | ||
زنان | [[زن|زنان]] [[مسلمان]]، همپای مردان به دانشاندوزی پرداخته و در این چارچوب، زنان مسلمان بسیاری در طول تاریخ به درجۀ اجتهاد دست یافتهاند؛ با این حال، یکی از مسائل بحثانگیز میان فقیهان و اندیشمندان [[شیعه]]، نقش [[جنسیت]] در احراز تصدی مناصب سیاسی و دینی بوده است. برخی فقیهان، به عدم شایستگی زنان برای تصدی منصب [[مرجع دینی|مرجعیت]] اعتقاد دارند <ref>خوئی، التنقیح فی شرح العروة الوثقی، 1407ق، ج1، ص226.</ref> و برخی دیگر به شایستگی زنان برای تصدی مرجعیت، معتقد هستند.<ref>جوادی آملی، زن در آیینۀ جلال و جمال، 1387ش، ص297.</ref> | ||
بنا بر دیدگاه شهید | بنا بر دیدگاه [[مرتضی مطهری|شهید مطهری]]، هیچ دلیلی بر انحصار امر اجتهاد برای مردان نیست و در صورتی که [[زن]]، أعلم از مرد باشد، باید به او رجوع کرد. <ref>مطهری، مجموعۀ آثار، 1384ش، ج29، ص421-422.</ref> زنان مجتهد میتوانند نقش مهمی در تبیین احکام شرعی بهویژه در امور مربوط به زنان داشته و از نظر موضوعشناسی، در این امور، حاذقتر هستند و بهتر میتوانند به نیازهای دینی زنان در جامعه پاسخ دهند و به ارتقای جایگاه زنان در جامعۀ اسلامی کمک کنند.<ref>[https://www.shiitestudies.com/article_34507.html نجفی کرسامی، «زن و مرجعیت تقلید از منظر فقه امامیه»، 1396ش، ص132.]</ref> | ||
==کاربرد هوش مصنوعی در اجتهاد== | ==کاربرد هوش مصنوعی در اجتهاد== | ||
هوش | [[هوش مصنوعی]]، مجموعهای از تکنولوژیها و روشهای محاسباتی است که امکان تصمیمگیری، پیشبینی و انجام وظایف در سطح انسان را با بهرهگیری از الگوریتمهای یادگیری ماشین، شبکههای عصبی مصنوعی، پردازش زبان طبیعی و تحلیل دادهها، به ماشینها و سیستمهای کامپیوتری واگذار میکند. امروزه، استفاده از این تکنولوژی نوین در تمامی عرصههای زندگی بشر وارد شده است. | ||
متخصصین علوم شناختی معتقدند که سرعت، دقت و قدرت هوشمصنوعی در مقایسه با ذهن بشر میتواند آن را به ابزاری کارآمد جهت یاری مجتهد در استنباط حکم از منابع تبدیل کند. هوش مصنوعی بهدلیل قابلیت پردازش بالا و دسترسی به حجم عظیمی از دادههای دینی میتواند در تشخیص و درک مفاهیم فقهی و استخراج احکام شرعی نقش مهمی ایفا کند. البته هوش مصنوعی هنوز در تشخیص و درک کامل مفاهیم فقهی، ناتوان است.<ref>مرادی، «تحلیل و بررسی فوائد و مضرات هوش مصنوعی در اجتهاد»، 1403ش، ص49-57؛ [https://journals.dte.ir/article_74078.html شمسی کوشکی، «نظام مسائل و کاربردهای فناوری هوش مصنوعی در اجتهاد»، 1400ش، ص181-183.]</ref> | متخصصین علوم شناختی معتقدند که سرعت، دقت و قدرت هوشمصنوعی در مقایسه با ذهن بشر میتواند آن را به ابزاری کارآمد جهت یاری مجتهد در استنباط حکم از منابع تبدیل کند. هوش مصنوعی بهدلیل قابلیت پردازش بالا و دسترسی به حجم عظیمی از دادههای دینی میتواند در تشخیص و درک مفاهیم فقهی و استخراج احکام شرعی نقش مهمی ایفا کند. البته هوش مصنوعی هنوز در تشخیص و درک کامل مفاهیم فقهی، ناتوان است.<ref>مرادی، «تحلیل و بررسی فوائد و مضرات هوش مصنوعی در اجتهاد»، 1403ش، ص49-57؛ [https://journals.dte.ir/article_74078.html شمسی کوشکی، «نظام مسائل و کاربردهای فناوری هوش مصنوعی در اجتهاد»، 1400ش، ص181-183.]</ref> | ||
