بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''تأدیب؛'''}} فرایند قاعدهمندکردن رفتار انسان بر اساس آموزههای دینی. | {{درشت|'''تأدیب؛'''}} فرایند قاعدهمندکردن رفتار انسان بر اساس آموزههای دینی. | ||
تأدیب، بهمعنای ادبآموختن و در اصطلاح، فرآیند پیراستن رفتار و خودسازی درونی است که در متون دینی با تربیت و تزکیه نفس پیوند دارد و هدف آن ایجاد خصلتهای نیکو و دگرگونی مثبت در وجود انسان است. این مفهوم با واژههای مرتبطی چون ادب، ادبآموزی، تعزیر، تنبیه و تربیت نسبتهایی دارد؛ بهگونهای که تأدیب وسیلهای برای رسیدن به ادب و زیرمجموعهای از تربیت عام محسوب میشود و در عین حال با تعزیر (مجازات) و تنبیه (واکنش منفی) تفاوت ماهوی دارد. | |||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
* '''نسبت با تعزیر:''' تعزیر و تأدیب دو مفهوم مرتبط اما متمایزند. تعزیر مجازاتی است که نوع و میزان آن در شرع تعیین نشده و به صلاحدید حاکم واگذار شده و هدف آن مجازات و بازداشتن خطاکار است. رابطه این دو از نوع عموم و خصوص است؛<ref>{{پک|صانعی|۱۳۹۸|ک=مطالعات فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تادیب کودک|ص=۹۷-۹۸}}</ref><ref>دهخدا، فرهنگ فارسی دهخدا، ذیل واژۀ تأدیب، وبسایت واژهیاب.</ref> یعنی هر تعزیری ممکن است جنبه تأدیبی داشته باشد، اما هر تأدیبی لزوماً تعزیر نیست، چرا که تأدیب میتواند صرفاً از طریق پند و موعظه و بدون مجازات رسمی محقق شود. | * '''نسبت با تعزیر:''' تعزیر و تأدیب دو مفهوم مرتبط اما متمایزند. تعزیر مجازاتی است که نوع و میزان آن در شرع تعیین نشده و به صلاحدید حاکم واگذار شده و هدف آن مجازات و بازداشتن خطاکار است. رابطه این دو از نوع عموم و خصوص است؛<ref>{{پک|صانعی|۱۳۹۸|ک=مطالعات فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تادیب کودک|ص=۹۷-۹۸}}</ref><ref>دهخدا، فرهنگ فارسی دهخدا، ذیل واژۀ تأدیب، وبسایت واژهیاب.</ref> یعنی هر تعزیری ممکن است جنبه تأدیبی داشته باشد، اما هر تأدیبی لزوماً تعزیر نیست، چرا که تأدیب میتواند صرفاً از طریق پند و موعظه و بدون مجازات رسمی محقق شود. | ||
* '''نسبت با تنبیه:''' تنبیه رویکردی واکنشی است که در آن، پس از بروز رفتار نامطلوب، پیامدهای ناخوشایندی (مانند محرومیت یا درد) اعمال میشود تا احتمال تکرار آن رفتار کاهش یابد. این روش بهطور معمول با ترس و فشار همراه است؛<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/87292/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%88_%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85_%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA%DB%8C حسینی، «بررسی تحلیلی تنبیه از منظر روایی، فقهی و روان شناسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> در حالی که تأدیب از روشهای ملایمتری مانند گفتگو، تذکر و تعیین مرزهای روشن برای اصلاح رفتار بهره میگیرد. با این حال، در برخی منابع، تأدیب بهمعنای تنبیه نیز به کار رفته است.، در حالی که تأدیب از روشهای ملایمتر مانند گفتگو و تعیین مرزهای روشن برای اصلاح رفتار بهره میگیرد.<ref>{{پک|صانعی|۱۳۹۸|ک=مطالعات فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تادیب کودک|ص=۹۷-۹۸}}</ref> اما در برخی از منابع تأدیب بهمعنای تنبیه نیز به کار رفته است.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تعزیر و گستره آن، ۱۳۸۳ش، ص۱۴۱-۱۶۰. </ref> | * '''نسبت با تنبیه:''' تنبیه رویکردی واکنشی است که در آن، پس از بروز رفتار نامطلوب، پیامدهای ناخوشایندی (مانند محرومیت یا درد) اعمال میشود تا احتمال تکرار آن رفتار کاهش یابد. این روش بهطور معمول با ترس و فشار همراه است؛<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/87292/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%88_%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85_%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA%DB%8C حسینی، «بررسی تحلیلی تنبیه از منظر روایی، فقهی و روان شناسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> در حالی که تأدیب از روشهای ملایمتری مانند گفتگو، تذکر و تعیین مرزهای روشن برای اصلاح رفتار بهره میگیرد. با این حال، در برخی منابع، تأدیب بهمعنای تنبیه نیز به کار رفته است.، در حالی که تأدیب از روشهای ملایمتر مانند گفتگو و تعیین مرزهای روشن برای اصلاح رفتار بهره میگیرد.<ref>{{پک|صانعی|۱۳۹۸|ک=مطالعات فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تادیب کودک|ص=۹۷-۹۸}}</ref> اما در برخی از منابع تأدیب بهمعنای تنبیه نیز به کار رفته است.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تعزیر و گستره آن، ۱۳۸۳ش، ص۱۴۱-۱۶۰. </ref> | ||
* '''نسبت با تربیت:''' تربیت مفهومی عام و گسترده است که شامل آموزش علوم، تربیت اجتماعی، تهذیب اخلاق و فراگیری رسوم و رفتارهای پسندیده میشود. تأدیب بهعنوان یکی از راهکارهای تربیت اخلاقی در نظر گرفته میشود که جنبه ایجابی دارد و ناظر به قاعدهمندکردن رفتارها و حالات درونی، طبق قواعدی معین است | * '''نسبت با تربیت:''' تربیت مفهومی عام و گسترده است که شامل آموزش علوم، تربیت اجتماعی، تهذیب اخلاق و فراگیری رسوم و رفتارهای پسندیده میشود. تأدیب بهعنوان یکی از راهکارهای تربیت اخلاقی در نظر گرفته میشود که جنبه ایجابی دارد و ناظر به قاعدهمندکردن رفتارها و حالات درونی، طبق قواعدی معین است.<ref>[https://sid.ir/paper/509671/fa امامیراد و محامی، «بررسی مفهوم ادب و تأدیب و نسبت آنها با تربیت و واژههای مرتبط دیگر»، 1393ش، ص۴۱-۴۲.]</ref><ref name=":0">{{پک|صانعی|۱۳۹۸|ک=مطالعات فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تادیب کودک|ص=۹۷-۹۸}}</ref><ref>باقری، درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۱۰۶-۱۰۹.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
