بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات آیین | |||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| نام رسمی = رمضان در قوم بلوچ | |||
| نام انگلیسی = | |||
| نام عربی = | |||
| نام بومی = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| زمان برگزاری = [[رمضان]] | |||
| علت برگزاری = | |||
| هدف برگزاری = | |||
| مکان برگزاری = [[قوم بلوچ|مناطق بلوچنشین]] | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| انواع = | |||
| اشیاء مرتبط = | |||
| وجه نمادین = | |||
| آثار مرتبط = | |||
| شماره ثبت ملی = | |||
| تاریخ ثبت ملی = ۱۳۹۱ش | |||
| نمادها = | |||
| مورد احترام = [[مسلمان|مسلمانان]] | |||
| مقدس برای = | |||
| فواید = | |||
| مضرات = | |||
| مبدع = | |||
| تاریخ ابداع = | |||
| حکم در اسلام = | |||
| ریشه دینی = | |||
}} | |||
'''رمضان در قوم بلوچ؛''' آداب و رسوم ماه رمضان در قوم بلوچ. | |||
رمضان در قوم بلوچ، همچون دیگر بخشهای فرهنگی این قوم، با آیینهای متنوع تجلیل میشود. بلوچها با آدابورسوم بسیار متفاوت به استقبال ماه [[رمضان]] میروند و در کنار [[روزه|روزهداری]] و [[عبادت]]، به نیازمندان نیز رسیدگی میکنند. | |||
==جایگاه رمضان در فرهنگ بلوچ== | ==جایگاه رمضان در فرهنگ بلوچ== | ||
این آدابورسوم میان بلوچهای [[شیعه]] و سنی یکسان است؛ اما در شیوۀ اجرا تفاوتهایی اندکی دارند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF | ماه رمضان در فرهنگ [[مسلمانان]]، از اهمیت و قداست خاصی برخوردار است. قوم [[بلوچ]] نیز این ماه را فرصتی بزرگ برای زدودن گناهان و پاکی روان میدانند. تنوع آدابورسوم بلوچها در ماه رمضان، فضای رمضانی مناطق بلوچنشین را متفاوت از دیگر مناطق میکند. این مردم مدتها قبل برای استقبال از ماه رمضان آماده میشوند و سنتهای رمضانی را که از گذشتگان خود به میراث گرفتهاند، جزو هویت جمعی خویش تلقی میکنند.<ref>[https://socialhistory.ihcs.ac.ir/article_2135_85a2de570e37abbd09bfd214134ac7e3.pdf پرگاری و یوسفیفر، «تأثیر عوامل اجتماعی و فرهنگی- مذهبی در مهاجرت بلوچها از زاهدان به آن سوی مرز در دورۀ پهلوی»، 1395ش، ص51-54.]</ref> | ||
== | |||
این آدابورسوم میان بلوچهای [[شیعه]] و سنی یکسان است؛ اما در شیوۀ اجرا تفاوتهایی اندکی دارند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A1%D8%A9-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%_اعتصامیفرد، «آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در میان مردم بلوچستان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> زنان بلوچ در برگزاری آیینهای رمضانی نقش کلیدی دارند و مدیریت بیشتر امور در این ماه، بر عهدۀ زنان است.<ref>[https://www.irna.ir/news/80249246/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8I-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D «نگاهی به آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | |||
==استقبلال از رمضان== | |||
==='''«سر رجب» و «[[نیمه شعبان|نیمۀ شعبان]]»'''=== | ==='''«سر رجب» و «[[نیمه شعبان|نیمۀ شعبان]]»'''=== | ||
مردم بلوچ برای استقبال از ماه رمضان، روز اول ماه [[رجب]] را روزه میگیرند که در اصطلاح محلی به آن «سر رجب» میگویند و در نیمۀ [[ماه شعبان]]، غذای محلی و حلوای [[خرما|خرمایی]] در [[مسجد]] محل و میان نیازمندان تقسیم میکنند و ثواب آن را به روح اموات [[هدیه]] میکنند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF | |||
مردم بلوچ برای استقبال از ماه رمضان، روز اول ماه [[رجب]] را روزه میگیرند که در اصطلاح محلی به آن «سر رجب» میگویند و در نیمۀ [[ماه شعبان]]، غذای محلی و حلوای [[خرما|خرمایی]] در [[مسجد]] محل و میان نیازمندان تقسیم میکنند و ثواب آن را به روح اموات [[هدیه]] میکنند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A1%D8%A9-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%_اعتصامیفرد، «آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در میان مردم بلوچستان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> این مردم چند روز آخر ماه شعبان را نیز [[روزه]] میگیرند. | |||
==='''حل اختلاف'''=== | ==='''حل اختلاف'''=== | ||
بلوچها به آشتی و حل اختلافها پیش از ماه رمضان، اهتمام ویژه دارند و معتقدند که بدون آشتی با برادر دینی، روزۀ شخص قبول نمیشود. بنابراین [[ریشسفید]] روستا، اشخاصی را که اختلاف دارند، بدون اطلاع از یکدیگر، به [[خانه|خانۀ]] خود دعوت کرده و آشتی میدهد.<ref>[https://www.chht-sb.ir/fa/newsview/633 ابراهیمی، «آیینهای ویژه ماه مبارک رمضان»، وبسایت وزارت میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی.]</ref> | بلوچها به آشتی و حل اختلافها پیش از ماه رمضان، اهتمام ویژه دارند و معتقدند که بدون آشتی با برادر دینی، روزۀ شخص قبول نمیشود. بنابراین [[ریشسفید]] روستا، اشخاصی را که اختلاف دارند، بدون اطلاع از یکدیگر، به [[خانه|خانۀ]] خود دعوت کرده و آشتی میدهد.<ref>[https://www.chht-sb.ir/fa/newsview/633 ابراهیمی، «آیینهای ویژه ماه مبارک رمضان»، وبسایت وزارت میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی.]</ref> | ||
==='''نظافت منزل و مسجد'''=== | ==='''نظافت منزل و مسجد'''=== | ||
زنان بلوچ از نیمۀ ماه شعبان خانههای خود را غبارروبی میکنند. این زنان بهویژه مادربزرگها، غبارروبی [[مسجد]] محل را نیز برعهده میگیرند و بعد از غبارروبی، مواد خوشبوکننده مانند عوددار و سوچکی در مسجد دود میکنند. مردان نیز با نصب چادر و تفکیک مکان زنانه و مردانه، زمینۀ حضور زنان را در مسجد فراهم میکنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/80249246/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9% | |||
زنان بلوچ از نیمۀ ماه شعبان خانههای خود را غبارروبی میکنند. این زنان بهویژه مادربزرگها، غبارروبی [[مسجد]] محل را نیز برعهده میگیرند و بعد از غبارروبی، مواد خوشبوکننده مانند عوددار و سوچکی در مسجد دود میکنند. مردان نیز با نصب چادر و تفکیک مکان زنانه و مردانه، زمینۀ حضور زنان را در مسجد فراهم میکنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/80249246/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8I-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D «نگاهی به آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | |||
==='''تهیه خوراکهای رمضانی'''=== | ==='''تهیه خوراکهای رمضانی'''=== | ||
مردم بلوچ برای سفرۀ [[افطاری]] و وعدۀ سحری، غذاهای مخصوصی دارند که برخی از آنها قبل از ماه رمضان تهیه میشوند. <ref> [https://www.asrehamoon.ir/report/102527/%D8%BA%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9% «غذاهای محلی زینتبخش سفره ماه رمضان در سیستان و بلوچستان/ پاکورا محبوبترین غذای افطاری نزد مردم بلوچستان و پاکستان»، پایگاه خبری عصر هامون.]</ref> | |||
مردم بلوچ برای سفرۀ [[افطاری]] و وعدۀ سحری، غذاهای مخصوصی دارند که برخی از آنها قبل از ماه رمضان تهیه میشوند.<ref>[https://www.asrehamoon.ir/report/102527/%D8%BA%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9% «غذاهای محلی زینتبخش سفره ماه رمضان در سیستان و بلوچستان/ پاکورا محبوبترین غذای افطاری نزد مردم بلوچستان و پاکستان»، پایگاه خبری عصر هامون.]</ref> | |||
==='''رؤیت هلال'''=== | ==='''رؤیت هلال'''=== | ||
در روستاهای بلوچنشین، افرادی مانند شکارچیان که چشم تیزبین دارند و در اصطلاح محلی به آنها «چمروک» میگویند، از بالای منارههای [[مسجد|مساجد]] ماه را جستوجو میکنند و در صورت رؤیت، با صدای بلند فریاد میزنند «آماه آماه». با این صدا همۀ اهالی روستا از خانهها بیرون میآیند و در صورت دیدن ماه همه با هم «آماه آماه» را تکرار میکنند. بعد همه دعای «سرس سلامتی جان و شی په خیر په برکت کنات» را میخوانند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF | |||
در روستاهای بلوچنشین، افرادی مانند شکارچیان که چشم تیزبین دارند و در اصطلاح محلی به آنها «چمروک» میگویند، از بالای منارههای [[مسجد|مساجد]] ماه را جستوجو میکنند و در صورت رؤیت، با صدای بلند فریاد میزنند «آماه آماه». با این صدا همۀ اهالی روستا از خانهها بیرون میآیند و در صورت دیدن ماه همه با هم «آماه آماه» را تکرار میکنند. بعد همه دعای «سرس سلامتی جان و شی په خیر په برکت کنات» را میخوانند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A1%D8%A9-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%_اعتصامیفرد، «آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در میان مردم بلوچستان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | |||
==آداب و رسوم== | ==آداب و رسوم== | ||
==='''روزهداری'''=== | ==='''روزهداری'''=== | ||
روزهداری میان قوم بلوچ اهمیت بسیاری دارد و حتی [[کودک|کودکان]] یا کهنسالانی که روزه بر آنها واجب نیست، تلاش میکنند روزه داشته باشند.<ref>[https://www.shastoon.ir/interview/25217/%d8%a2%db%8c%db%8c%d9%86-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%85-%d9%82%d9%88%d9%85-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%86-%d9%85%d8%a7%d9%87-%d8%b1%d9%85%d8%b6%d8%a7%d9%86-%d8%b5%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87-%da%a9-% «آیین و رسوم قوم بلوچ در ماه رمضان / از صلات خوانی تا هک پهلی در عید فطر»، پایگاه تحلیلی خبری شهرستان سراوان.]</ref> | روزهداری میان قوم بلوچ اهمیت بسیاری دارد و حتی [[کودک|کودکان]] یا کهنسالانی که روزه بر آنها واجب نیست، تلاش میکنند روزه داشته باشند.<ref>[https://www.shastoon.ir/interview/25217/%d8%a2%db%8c%db%8c%d9%86-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%85-%d9%82%d9%88%d9%85-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%86-%d9%85%d8%a7%d9%87-%d8%b1%d9%85%d8%b6%d8%a7%d9%86-%d8%b5%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87-%da%a9-% «آیین و رسوم قوم بلوچ در ماه رمضان / از صلات خوانی تا هک پهلی در عید فطر»، پایگاه تحلیلی خبری شهرستان سراوان.]</ref> | ||
==='''افطاری'''=== | ==='''افطاری'''=== | ||
مردم بلوچ [[افطاری]] را به سه قسمت تقسیم میکنند؛ قسمتی برای اعضای خانه، قسمتی برای نمازگزاران در مسجد و قسمتی برای فقرا.<ref>[https://www.shastoon.ir/interview/25217/%d8%a2%db%8c%db%8c%d9%86-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%85-%d9%82%d9%88%d9%85-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%86-%d9%85%d8%a7%d9%87-%d8%b1%d9%85%d8%b6%d8%a7%d9%86-%d8%b5%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87-%da%a9-% «آیین و رسوم قوم بلوچ در ماه رمضان / از صلات خوانی تا هک پهلی در عید فطر»، پایگاه تحلیلی خبری شهرستان سراوان.]</ref> | مردم بلوچ [[افطاری]] را به سه قسمت تقسیم میکنند؛ قسمتی برای اعضای خانه، قسمتی برای نمازگزاران در مسجد و قسمتی برای فقرا.<ref>[https://www.shastoon.ir/interview/25217/%d8%a2%db%8c%db%8c%d9%86-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%85-%d9%82%d9%88%d9%85-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%86-%d9%85%d8%a7%d9%87-%d8%b1%d9%85%d8%b6%d8%a7%d9%86-%d8%b5%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87-%da%a9-% «آیین و رسوم قوم بلوچ در ماه رمضان / از صلات خوانی تا هک پهلی در عید فطر»، پایگاه تحلیلی خبری شهرستان سراوان.]</ref> | ||
==='''پرداخت زکات'''=== | ==='''پرداخت زکات'''=== | ||
در قوم بلوچ، پرداخت زکات در ماه رمضان بسیار اهمیت دارد؛ آنها زکات را به نیازمندان و مدارس دینی اختصاص میدهند.<ref>[https://www.shastoon.ir/interview/25217/%d8%a2%db%8c%db%8c%d9%86-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%85-%d9%82%d9%88%d9%85-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%86-%d9%85%d8%a7%d9%87-%d8%b1%d9%85%d8%b6%d8%a7%d9%86-%d8%b5%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87-%da%a9-% «آیین و رسوم قوم بلوچ در ماه رمضان / از صلات خوانی تا هک پهلی در عید فطر»، پایگاه تحلیلی خبری شهرستان سراوان.]</ref> | در قوم بلوچ، پرداخت زکات در ماه رمضان بسیار اهمیت دارد؛ آنها زکات را به نیازمندان و مدارس دینی اختصاص میدهند.<ref>[https://www.shastoon.ir/interview/25217/%d8%a2%db%8c%db%8c%d9%86-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%85-%d9%82%d9%88%d9%85-%d8%a8%d9%84%d9%88%da%86-%d9%85%d8%a7%d9%87-%d8%b1%d9%85%d8%b6%d8%a7%d9%86-%d8%b5%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87-%da%a9-% «آیین و رسوم قوم بلوچ در ماه رمضان / از صلات خوانی تا هک پهلی در عید فطر»، پایگاه تحلیلی خبری شهرستان سراوان.]</ref> | ||
==='''چنداگری'''=== | ==='''چنداگری'''=== | ||
کمک به فقرا و پرداختن به کارهای خیر در ماه رمضان با عنوان «چندا» رونق میگیرد. چنداگران قبل و بعد از نماز در ورودی مسجد یا میان صف نمازگزاران به جمعآوری «چندا» میپردازند. این کمکها برای مساجد، مدارس دینی و فقرا مصرف میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/84291035/%D8%A2%D8%AF | |||
کمک به فقرا و پرداختن به کارهای خیر در ماه رمضان با عنوان «چندا» رونق میگیرد. چنداگران قبل و بعد از نماز در ورودی مسجد یا میان صف نمازگزاران به جمعآوری «چندا» میپردازند. این کمکها برای مساجد، مدارس دینی و فقرا مصرف میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/84291035/%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «آداب ماه رمضان در جنوب سیستان و بلوچستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | |||
==='''رمضانخوانی'''=== | ==='''رمضانخوانی'''=== | ||
مردم بلوچ، [[رمضان]] را نام خوش خداوند میدانند و با مراسم «رمضونیکه» به استقبال این ماه رفته و آن را مهمان خانههای خود میکنند. «رمضونیکه» ریشه در سنت [[مهمان نوازی|مهماننوازی]] بلوچها دارد. در این مراسم، گروهی از بزرگان به خانههای روستا سر میزنند و ترانههایی در وصف ماه رمضان میخوانند که معمولا با جملاتی مانند «رمضو الله الله؛ رمضو رمضو الله؛ خوش نوم خدا» آغاز میشود. اشعار «رمضونیکه» برای هر خانه متفاوت است و متناسب با شرایط، ابیاتی اضافه میشود؛ بهعنوان نمونه اگر در خانه، فرزند دمبخت باشد، اشعاری در وصف دامادی خوانده میشود. این گروه یک نفر به نام «جُلیکش» دارد که هدایایی از خانهها جمعآوری میکند و این هدایا بهطور معمول بین نیازمندان تقسیم میشود. هدایا در گذشته کلهقند، [[خرما]]، گندم و جو بود، اما امروزه بیشتر [[پول]] و شیرینی است. اگر خانوادهای توان هدیهدادن را نداشته باشد، کاسۀ آبی که نشان سرزندگی است، به رمضانخوانها میدهد. این سنت بلوچی در سال ۱۳۹۱ش، در فهرست [[میراث فرهنگی ناملموس ایران|میراث ناملموس جمهوری اسلامی ایران]] ثبت شده است.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/3clie بلوچزهی، «آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> | مردم بلوچ، [[رمضان]] را نام خوش خداوند میدانند و با مراسم «رمضونیکه» به استقبال این ماه رفته و آن را مهمان خانههای خود میکنند. «رمضونیکه» ریشه در سنت [[مهمان نوازی|مهماننوازی]] بلوچها دارد. در این مراسم، گروهی از بزرگان به خانههای روستا سر میزنند و ترانههایی در وصف ماه رمضان میخوانند که معمولا با جملاتی مانند «رمضو الله الله؛ رمضو رمضو الله؛ خوش نوم خدا» آغاز میشود. اشعار «رمضونیکه» برای هر خانه متفاوت است و متناسب با شرایط، ابیاتی اضافه میشود؛ بهعنوان نمونه اگر در خانه، فرزند دمبخت باشد، اشعاری در وصف دامادی خوانده میشود. این گروه یک نفر به نام «جُلیکش» دارد که هدایایی از خانهها جمعآوری میکند و این هدایا بهطور معمول بین نیازمندان تقسیم میشود. هدایا در گذشته کلهقند، [[خرما]]، گندم و جو بود، اما امروزه بیشتر [[پول]] و شیرینی است. اگر خانوادهای توان هدیهدادن را نداشته باشد، کاسۀ آبی که نشان سرزندگی است، به رمضانخوانها میدهد. این سنت بلوچی در سال ۱۳۹۱ش، در فهرست [[میراث فرهنگی ناملموس ایران|میراث ناملموس جمهوری اسلامی ایران]] ثبت شده است.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/3clie بلوچزهی، «آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> | ||
==='''سحریخوانی'''=== | ==='''سحریخوانی'''=== | ||
در گذشته، ملا یا بزرگ روستا، از طریق ستارهها یا دیوارهای کاهگلی خانهها، زمان سحر را تشخیص داده، با خواندن اشعاری در وصف [[پیامبر اکرم|پیامبر]]، ائمه و ماه رمضان و یا آیات [[قرآن]] از پشت بام یا منار مسجد، مردم را برای سحری بیدار میکرد. گاهی تعدادی با طبل داخل کوچهها دور میزدند و با کوبیدن بر طبل و خواندن اشعاری مانند «ای جنگلی گرازان- بی روچگ بی نمازان- تو وپتگی هماری!- ترس چه هدا نداری»، مردم را بیدار میکردند. هرچه به پایان سحر نزدیک میشد، ریتم [[دهل]] تند و تندتر میشد. در گویش محلی به سحریخوانی «صلات» و به سحریخوان «صلاتکش» میگویند.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/3clie بلوچزهی، «آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> | |||
در گذشته، ملا یا بزرگ روستا، از طریق ستارهها یا دیوارهای کاهگلی خانهها، زمان سحر را تشخیص داده، با خواندن اشعاری در وصف [[پیامبر اکرم|پیامبر]]، ائمه و ماه رمضان و یا آیات [[قرآن]] از پشت بام یا منار مسجد، مردم را برای سحری بیدار میکرد. گاهی تعدادی با طبل داخل کوچهها دور میزدند و با کوبیدن بر طبل و خواندن اشعاری مانند «ای جنگلی گرازان- بی روچگ بی نمازان- تو وپتگی هماری!- ترس چه هدا نداری»، مردم را بیدار میکردند. هرچه به پایان سحر نزدیک میشد، ریتم [[دهل]] تند و تندتر میشد. در گویش محلی به سحریخوانی «صلات» و به سحریخوان «صلاتکش» میگویند.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/3clie بلوچزهی، «آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> این سنت در ۱۳۹۱ش در فهرست [[میراث فرهنگی ناملموس ایران|میراث ناملموس جمهوری اسلامی ایران]] ثبت شده است.<ref>[https://37518494.khabarban.com/ «دو آیین کمرنگشدۀ سیستان و بلوچستان در ماه رمضان»، وبسایت خبربان.]</ref> | |||
==='''نماز تراویح'''=== | ==='''نماز تراویح'''=== | ||
اهلسنت در ماه رمضان پس از نماز عشاء، نماز تراویح را به جماعت میخوانند. در نماز تراویح هر شب یک جزء قرآن خوانده میشود.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF | |||
اهلسنت در ماه رمضان پس از نماز عشاء، نماز تراویح را به جماعت میخوانند. در نماز تراویح هر شب یک جزء قرآن خوانده میشود.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A1%D8%A9-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%_اعتصامیفرد، «آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در میان مردم بلوچستان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | |||
==='''احیای شب قدر'''=== | ==='''احیای شب قدر'''=== | ||
بلوچها از شب ۱۹ ماه رمضان تا شب ۲۹ مراسم [[شب قدر]] دارند. در این شبها زنان بلوچ بهصورت گروهی در خانهها و مردان در مساجد به [[عبادت]] میپردازند. مهمترین مراسم، [[ختم قرآن]] است که با شکوه زیاد برگزار میشود. مردان تلاش میکنند که فرزندان خود را به مسجد ببرند تا از زبان مولوی در مورد فضیلت روزهداری، رمضان و شبهای قدر چیزی بشنوند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF | |||
بلوچها از شب ۱۹ ماه رمضان تا شب ۲۹ مراسم [[شب قدر]] دارند. در این شبها زنان بلوچ بهصورت گروهی در خانهها و مردان در مساجد به [[عبادت]] میپردازند. مهمترین مراسم، [[ختم قرآن]] است که با شکوه زیاد برگزار میشود. مردان تلاش میکنند که فرزندان خود را به مسجد ببرند تا از زبان مولوی در مورد فضیلت روزهداری، رمضان و شبهای قدر چیزی بشنوند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A1%D8%A9-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%_اعتصامیفرد، «آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در میان مردم بلوچستان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> بلوچهای [[شیعه]] در شبهای ۱۹، ۲۱ و ۲۳ این ماه در کنار احیای شب قدر، مراسم [[عزاداری]] نیز دارند.<ref>[https://www.chht-sb.ir/fa/newsview/633 ابراهیمی، «آیینهای ویژه ماه مبارک رمضان»، وبسایت وزارت میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی.]</ref> | |||
==='''اعتکاف'''=== | ==='''اعتکاف'''=== | ||
در دهۀ آخر ماه رمضان و همزمان با شبهای قدر، عالم دینی بهنمایندگی از مردم محل، در گوشۀ مسجد، چادری برپا کرده، با تلاوت قرآن، [[نماز]] و [[دعا|دعای]] شبانهروزی مراسم [[اعتکاف]] برگزار میکند و تا شب عید از مسجد خارج نمیشود و مردم داوطلبانه خوراک افطار و سحر او را تهیه میکنند و در شب آخر، هدیه مالی به معتکف اعطا میکنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/80249246/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9% | |||
در دهۀ آخر ماه رمضان و همزمان با شبهای قدر، عالم دینی بهنمایندگی از مردم محل، در گوشۀ مسجد، چادری برپا کرده، با تلاوت قرآن، [[نماز]] و [[دعا|دعای]] شبانهروزی مراسم [[اعتکاف]] برگزار میکند و تا شب عید از مسجد خارج نمیشود و مردم داوطلبانه خوراک افطار و سحر او را تهیه میکنند و در شب آخر، هدیه مالی به معتکف اعطا میکنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/80249246/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8I-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A1%D8%AF%D9%85-%D8%B8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D4%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D «نگاهی به آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | |||
==='''آموزش قرآن'''=== | ==='''آموزش قرآن'''=== | ||
خانوادههای بلوچ در ماه رمضان، آموزش قرائت قرآن به فرزندان خویش را با جدیت پیگیری میکنند. آموزش قرآن در خانهها توسط والدین یا در مسجد توسط مولوی یا قاری صورت میگیرد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF | |||
خانوادههای بلوچ در ماه رمضان، آموزش قرائت قرآن به فرزندان خویش را با جدیت پیگیری میکنند. آموزش قرآن در خانهها توسط والدین یا در مسجد توسط مولوی یا قاری صورت میگیرد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A1%D8%A9-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%_اعتصامیفرد، «آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در میان مردم بلوچستان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | |||
==خوراکهای رمضانی== | ==خوراکهای رمضانی== | ||
بلوچها برای سفرۀ افطاری از شیرینی محلی با نام «[[چنگالی|چنگال]]» استفاده میکنند که از [[خرما]]، خمیر نیمپخت، روغن حیوانی و گیاهان معطر درست میشود. «پکوره» که از آرد نخود، [[آرد]] گندم، مرغ، [[سیب زمینی|سیبزمینی]] و گشنیز، تهیه میشود، از غذاهای پرطرفدار افطاری بلوچهای پاکستان و ایران است.<ref> [https://www.irna.ir/news/81651397/%D8%A2%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8% | |||
بلوچها برای سفرۀ [[افطاری]] از شیرینی محلی با نام «[[چنگالی|چنگال]]» استفاده میکنند که از [[خرما]]، خمیر نیمپخت، روغن حیوانی و گیاهان معطر درست میشود. «پکوره» که از آرد نخود، [[آرد]] گندم، مرغ، [[سیب زمینی|سیبزمینی]] و گشنیز، تهیه میشود، از غذاهای پرطرفدار افطاری بلوچهای پاکستان و ایران است.<ref>[https://www.irna.ir/news/81651397/%D8%A2%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A1%D8%A9-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «آیین و رسوم ماه مبارک رمضان در بلوچستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> حلوای شکری، حلوای شیرگی، خرمابریز، خرماشیرگی، کتوک و هارگ از دیگر شیرینیهای ویژۀ افطاری مردم بلوچ است. «تباهک» که از گوشت خشک و [[برنج]] درست میشود، «بَتماش» که مواد اولیۀ آن [[برنج]]، ماش، روغن و ادویههای معطر است و [[نان]] «تیموش» که بسیار نازک و ترد است در سفرۀ سحری مردم بلوچ بسیار طرفدار دارد.<ref>[https://vista.ir/w/a/21/3clie بلوچزهی، «آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> | |||
==پایان رمضان== | ==پایان رمضان== | ||
در شبهای پایانی رمضان، سحریخوانها اشعاری در خصوص وداع ماه رمضان میخوانند و با گریه و زاری افسوس میخورند که این ماه رحمت به پایان رسید.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF | |||
در شبهای پایانی رمضان، سحریخوانها اشعاری در خصوص وداع ماه رمضان میخوانند و با گریه و زاری افسوس میخورند که این ماه رحمت به پایان رسید.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/16/422294/%D8%A2%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A1%D8%A9-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%_اعتصامیفرد، «آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در میان مردم بلوچستان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> زنان بلوچ سه روز مانده به ختم ماه رمضان دوباره به [[خانهتکانی]] میپردازند. در روز آخر ماه رمضان نانهای روغنی به نام «قلیفی» و شیرینیهای محلی میپزند و میان همسایهها تقسیم میکنند. بلوچها در شب [[عید فطر]]، مراسم [[حنابندان]] دارند. از روز عید فطر، بهپاس یک ماه بندگی خدا و روزهداری، با آیینها مختلف از جمله هکپهلی (حلالیتطلبی)، کیسۀ برکت بهمنظور جمعآوری نذورات، کفاره و فطریه، قربانی و بازدید از آشنایان تجلیل میکنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85439454/%D8%AC%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%81%D8%B7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88% «حال و هوای عید فطر در سیستان و بلوچستان؛ از دوختن کیسه برکت تا مراسم هَکپَهلی و حنابندان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | |||
==امتیازات رمضان در قوم بلوچ== | ==امتیازات رمضان در قوم بلوچ== | ||
#زنده نگهداشتن فرهنگ اسلامی در جامعه و انتقال آن به نسلهای بعدی؛ | #زنده نگهداشتن فرهنگ اسلامی در جامعه و انتقال آن به نسلهای بعدی؛ | ||
#فرصت مناسب برای دستگیری از نیازمندان؛ | #فرصت مناسب برای دستگیری از نیازمندان؛ | ||
#تقویت همدلی و [[همزیستی|همزیستی]] در جامعه؛ | #تقویت همدلی و [[همزیستی|همزیستی]] در جامعه؛ | ||
#رشد [[گردشگری]] مذهبی و فرهنگی در مناطق بلوچنشین.<ref> [https://www.chht-sb.ir/fa/newsview/633 ابراهیمی، «آیینهای ویژه ماه مبارک رمضان»، وبسایت وزارت میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی.]</ref> | |||
#رشد [[گردشگری]] مذهبی و فرهنگی در مناطق بلوچنشین.<ref>[https://www.chht-sb.ir/fa/newsview/633 ابراهیمی، «آیینهای ویژه ماه مبارک رمضان»، وبسایت وزارت میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی.]</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
| خط ۸۵: | خط ۱۴۴: | ||
*«نگاهی به آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۳۹۱ش. | *«نگاهی به آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۳۹۱ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
<!-- | |||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | |||
رمضان در قوم بلوچ{{سخ}} | |||
رمضان در بلوچستان{{سخ}} | |||
آداب و رسوم ماه رمضان در قوم بلوچ{{سخ}} | |||
آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در میان مردم بلوچستان{{سخ}} | |||
آداب و رسوم مردم بلوچستان در ماه مبارک رمضان{{سخ}} | |||
آیینهای ماه رمضان در بلوچستان{{سخ}} | |||
سنتهای رمضانی قوم بلوچ{{سخ}} | |||
--> | |||
[[رده:آیینهای قوم بلوچ]] | |||
[[رده:رمضان]] | |||
[[رده:قوم بلوچ]] | |||
[[رده:اصلاح رباتیک]] | |||
