پیش‌نویس:فیلترینگ: تفاوت میان نسخه‌ها

تقریباً در بسیاری از کشورهای جهان، اشکال مختلفی از فیلترینگ یا محدودسازی دسترسی به اینترنت به‌دلایلی مانند حفظ امنیت ملی، تنظیم‌گری فضای مجازی یا حفاظت از گروه‌های آسیب‌پذیر اعمال می‌شود. در سال‌های اخیر، به‌ویژه از سال ۲۰۲۵م، موج تازه‌ای از قوانین در برخی کشورهای غربی برای محدودسازی دسترسی کودکان و نوجوانان به شبکه‌های اجتماعی آغاز شده است؛ از جمله در سوئیس، بریتانیا و فرانسه که محدودیت‌های سنی برای استفاده از پلتفرم‌های اجتماعی در دستور کار قرار داده‌اند. در ایالات متحده نیز برخی ایالت‌ها مانند فلوریدا و یوتا قوانینی در زمینۀ تعیین حداقل سن دسترسی به شبکه‌های اجتماعی تصویب کرده‌اند.<ref>[https://farsnews.ir/Fatemehkavand/1766673069665578796/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 کاوند، «فیلترینگ در آمریکا و اروپا، نسخه «اینترنت آزاد» برای ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref>

در کنار این رویکردها، نمونه‌هایی از محدودسازی یا مسدودسازی پلتفرم‌های مشخص نیز در کشورهای مختلف مشاهده می‌شود؛ برای مثال، دسترسی به برخی خدمات ارتباطی مانند واتس‌اپ در امارات متحده عربی با محدودیت‌هایی همراه بوده است. همچنین در ایالات متحده، پلتفرم تیک‌تاک در مقاطع مختلف با محدودیت یا ممنوعیت استفاده در دستگاه‌های دولتی و بحث‌هایی دربارۀ مسدودسازی سراسری مواجه شده است. در ترکیه نیز مسدودسازی موقت یا محدودسازی دسترسی به پلتفرم‌هایی مانند فیسبوک و توییتر در شرایط خاص امنیتی سابقه داشته است<ref>[https://farsnews.ir/Fatemehkavand/1766673069665578796/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 کاوند، «فیلترینگ در آمریکا و اروپا، نسخه «اینترنت آزاد» برای ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref> که برای حفظ [[هویت ملی]] و مقابله با نفوذ بیگانگان اعمال شده است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20170201143003-10103-20.pdf بابازاده مقدم، «پالایش(فیلترینگ) اینترنت در اروپا»، 1395ش، ص146.]</ref>

اتحادیه اروپا نیز در اسناد و مقررات خود بر ضرورت حفاظت از کاربران، به‌ویژه کودکان، در برابر محتوای مضر و الگوریتم‌های اعتیادآور تأکید کرده است؛ در حالی که تمرکز این اتحادیه در سال‌های گذشته بیشتر بر مقابله با پورنوگرافی کودکان، تروریسم و نقض حقوق مالکیت فکری بوده است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20170201143003-10103-20.pdf بابازاده مقدم، «پالایش (فیلترینگ) اینترنت در اروپا»، 1395ش، ص138.]</ref>

بر اساس گزارش‌های تحلیل‌گران، در حالی که کشورهای غربی قوانین سخت‌گیرانه‌ای را برای حفاظت از کودکان خود در فضای مجازی وضع می‌کنند، رویکردی کاملاً معکوس را در قبال ایران در پیش گرفته‌اند. دولت‌های غربی با بودجه‌های کلان از شبکه‌های [[ماهواره‌|ماهواره‌ای]] و رسانه‌های اجتماعی فارسی‌زبان حمایت می‌کنند که بدون هیچ‌گونه محدودیت سنی، سبک زندگی خاصی را ترویج می‌دهند. برای نمونه، در برخی کشورهای اروپایی، محدودیت‌ها یا نظارت‌هایی بر فعالیت رسانه‌های خارجی اعمال شده است؛ از جمله در فرانسه که در مقاطعی، پخش یا فعالیت برخی رسانه‌های خارجی، به‌ویژه رسانه‌های وابسته به دولت‌های غیرهمسو، با محدودیت یا تعلیق مجوز مواجه شده‌اند. این اقدامات معمولاً با استناد به ملاحظات امنیت ملی، مقابله با انتشار اطلاعات نادرست یا نقض قوانین داخلی رسانه‌ای صورت گرفته است. این نمونه‌ها نشان می‌دهد که فیلترینگ یا محدودسازی رسانه‌ها در کشورهای غربی نیز، بسته به شرایط سیاسی، امنیتی یا حقوقی، سابقه داشته و صرفاً به کشورهای غیرغربی محدود نمی‌شود.<ref>[https://farsnews.ir/Fatemehkavand/1766673069665578796/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 کاوند، «فیلترینگ در آمریکا و اروپا، نسخه «اینترنت آزاد» برای ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref>

در ایران، فرایند پالایش و محدودسازی فضای مجازی از اوایل دهۀ 1380ش و در ابتدا با مسدودسازی دسترسی به وب‌سایت‌ها آغاز شد. این روند با مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و سپس با تصویب قانون جرایم رایانه‌ای در سال 1388ش، چارچوب قانونی مشخص‌تری یافت.<ref>[https://journal.refah.ac.ir/article_725475_7b0808f2ecaa709e65444140a5e910f4.pdf نصراللهی، «تحلیل تاریخی ـ حقوقی تنظیم مقررات پالایش فضای مجازی در ایران»، 1402ش، ص80.]</ref> در این دوره، دسترسی به طیف گسترده‌ای از وب‌سایت‌ها، از جمله برخی پایگاه‌های خبری و رسانه‌های برون‌مرزی، محدود یا مسدود شد. با گسترش شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها، سیاست‌های فیلترینگ به‌تدریج به سرویس‌ها و پلتفرم‌هایی مانند تلگرام، اینستاگرام و واتس‌اپ نیز تسری یافت و این پلتفرم‌ها در مقاطع مختلف به‌دلایل امنیتی یا سیاسی با محدودیت یا مسدودسازی مواجه شدند.<ref>[https://journal.refah.ac.ir/article_725475_7b0808f2ecaa709e65444140a5e910f4.pdf نصراللهی، «تحلیل تاریخی ـ حقوقی تنظیم مقررات پالایش فضای مجازی در ایران»، 1402ش، ص80.]</ref>

اعمال سیاست‌های فیلترینگ پیامدهایی برای کسب‌وکارهای اینترنتی به‌همراه داشته است. بر اساس گزارش‌ها، برخی کسب‌وکارهای فعال در حوزۀ فروش آنلاین، تولید محتوا و خدمات مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی، پس از محدودسازی دسترسی به پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام و واتس‌اپ، با کاهش مخاطب، افت درآمد و اختلال در ارتباط با مشتریان مواجه شده‌اند. همچنین برخی برآوردها از زیان‌های مالی روزانه در بخش‌هایی از اقتصاد دیجیتال کشور خبر داده‌اند.<ref>[https://iccima.ir/wp-content/uploads/2024/11/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF.pdf احمدی، «اثر فیلترینگ اینترنت بر تجارت داخلی و خارجی) فروش انلاین (کسب و کارهای اینترنتی کشور»، 1403ش، ص214.]</ref>