حجاب در دیدگاه محسن کدیور: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر            =محسن-کدیور.jpg|بندانگشتی|375x375پیکسل

| زیرنویس تصویر    =محسن کدیور

| image_alt        =

| فایل پادکست      =حجاب در اندیشه محسن کدیور.ogg

| حجم فایلپادکست    =10/1

| تاریخ پادکست      =192-1405

| زیرنویس عنوان    =

| عنوان اصلی        =

| عنوان انگلیسی    =

| عنوان عربی        =

| عنوان علمی        =

| شاخه علمی        =

| نوع مفهوم        =

| معنای اصطلاحی      =

| حوزه کاربرد      =

| گستره جغرافیایی  =

| منشأ تاریخی      =

| نخستین کاربرد    =

| ریشه واژه        =

| مرتبط با          =

| اهمیت            =

| مبدع              =

| مروج             =

| مقدس برای        =

| مورد احترام      =

| آثار مرتبط        =

محسن کدیور اندیشمند مسلمان ایرانی، معتقد است در آیات قرآن بر حفظ [[عفت]] و پوشش زنان مسلمان تأکید شده است؛ اما حدود پوشش از این آیات قابل استنباط نیست.

محسن کدیور در سال ۱۳۳۸ش در فسا متولد شد. وی ابتدا در رشتهٔ برق و الکترونیک دانشگاه شیراز تحصیل کرد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران برای فراگیری علوم دینی به حوزهٔ علمیهٔ قم رفت.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/97166/محسن-کدیور-کیست «محسن کدیور کیست؟»، خبرگزاری میزان.]</ref>

محسن کدیور در تابستان ۱۳۹۱ش مطالبی درمورد پوشش زنان و مردان در قالب چند جلسه برای دانشجویان ایرانی دانشگاه بین‌المللی سنگاپور براساس آیات قرآن، روایات، فتوای اهل سنت و [[فقه شیعه]] مطرح کرد. یکی از منابع اصلی وی در بررسی و تحلیل کیفیت پوشش در زمان پیامبر و واژه‌های به‌کار رفته در آیات حجاب، کتاب «حجاب شرعی در عصر پیامبر» تألیف امیرحسین ترکاشوند است که این کتاب از جهات گوناگونی مورد نقد پژوهشگران قرار گرفته است.<ref>[https://www.souzanchi.ir/hejab-in-sureh-noor-critic-of-kadivars-opinion/ سوزنچی، «بررسی نظر دکتر کدیور دربارۀ حجاب شرعی»، وب‌سایت شخصی حسین سوزنچی.]</ref>

محسن کدیور حجاب را با مفهوم پوشش شرعی زنان مسلمان مورد بررسی قرار داده است. وی عقیده دارد آیات قرآن بر حفظ عفت و پوشش مناسب تأکید دارند؛ اما نمی‌توان حدود این پوشش را از آیات استنباط کرد. به اعتقاد کدیور در مورد حدود پوشش زنان مسلمان دو حکم وجود دارد. پوشاندن بازوها و بدن از زیر گردن تا زیر زانو به‌وسیله لباسی که بدن‌نما و تنگ نباشد که در هر شرایطی برای زنان مسلمان واجب است؛ اما فتوای فقهای مسلمان درمورد پوشاندن سر و تمام بدن غیر از صورت و مچ دو دست حکم ثانویه‌ای است که فقط بر اساس عُرف جامعه و شرایط زمان و مکان ممکن است واجب شود.<ref>کدیور، تأملی در مسئلهٔ حجاب، 1391ش، شمارهٔ 1.</ref>

کدیور آیهٔ ۵۹ سورهٔ احزاب را به‌عنوان یکی از آیاتی که در مورد حدود پوشش زنان بحث کرده مورد بررسی قرار داده است. در اندیشهٔ وی، واژهٔ «جِلباب» در این آیه به‌صورت مطلق به پوشش و لباس اشاره دارد و نمی‌توان مصداقی صریح برای آن در نظر گرفت. این آیه از زنان مسلمان می‌خواهد دو طرف پوششی را که به تن دارند به هم نزدیک کنند. کدیور این برداشت خود را به شواهد تاریخی پیرامون نوع پوشش زنان در دوران قبل از اسلام مستند می‌کند. به اعتقاد او، لباس اَعراب جاهلی از دو طرف دارای بریدگی و شکاف بود و به‌طور کامل بدن‌شان را نمی‌پوشاند؛ لذا [[قرآن]] تذکر داده است که دو طرف لباس را به هم نزدیک کنند تا پوشش کامل‌تری برای‌شان ایجاد شود. وی نتیجه می‌گیرد، آیهٔ ۵۹ سورهٔ احزاب به‌صورت مطلق کلیت پوشش را برای زنان مسلمان ضروری می‌داند؛ ولی حدود این پوشش از آیه قابل برداشت نیست. به عقیدهٔ کدیور، نمی‌توان از این آیه وجوب یا عدم وجوب پوشش موی سر را استنباط کرد و فتوای فقهای مسلمان در این مورد نیازمند دلایل دیگر است.<ref>کدیور، تأملی در مسئله حجاب، 1391ش، شمارهٔ 1.</ref>

کدیور عقیده دارد معنا و مصداق «جِلباب» در آیهٔ ۵۹ سورهٔ احزاب و «خِمار» در آیهٔ ۳۱ سورهٔ نور روشن و صریح نیست و این دو واژه فقط به معنای پوشش هستند؛<ref>کدیور، تأملی در مسئله حجاب، 1391ش، شمارهٔ 1 و3.</ref> اما واژه‌شناسان معانی برای جلباب ذکر کرده‌اند که در مؤلفهٔ پوششی که از سر تا پا را می‌پوشاند و روی بقیهٔ لباس‌ها پوشیده می‌شود مشترک است و جلباب قطعاً لباسی است که سر، گردن و سینه را پوشش می‌دهد.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/1/273 ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج1، ص272-273.]</ref> در منابع معتبر لغوی واژهٔ «خِمار» در حوزهٔ لباس‌های زنان به معنای مقنعه و پوششی است که به‌وسیلهٔ آن سروگردن خود را می‌پوشانند.<ref>[https://lib.eshia.ir/86657/6/366 الزبیدی، تاج العروس،1385ق، ج6، ص366]؛ [https://lib.eshia.ir/27793/1/96 القیومی، المصباح المنیر،1418ق، ج1، ص96.]</ref> این واژه با همین معنا در اشعار عرب جاهلی نیز به کار رفته است.<ref>محمدابوالفضل، دیوان امرؤالقیس، بی‌تا، ص121.</ref> «جَیب» نیز در منابع لغوی به معنای یقهٔ پیراهن و گریبان است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/1/288 ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج1، ص288.]</ref> ادعای کدیور پیرامون عدم صراحت معنای این واژگان صحیح نیست و با منابع معتبر لغوی همخوانی ندارد.<ref>[http://pnmag.ir/article-1-1200-fa.html وطن‌دوست و همکاران، «بازخوانی دیدگاه محسن کدیور دربارۀحدود حجاب با تأکید بر آیات حجاب»،1400ش، ص279، 286، 287و 293.]</ref> استفاده از دو واژهٔ متفاوت «خِمار» و «جَلابیب» در آیات قرآن که به دو پوشش متفاوت و مجزا اشاره دارند؛ نشان‌دهندهٔ لزوم استفاده از هر دو لباس برای پوشاندن بدن در مقابل نامحرم و اهمیت حجاب است.<ref>علی‌پور وحید، مکتب در فرایند نواندیشی،1394ش، ص211-212.</ref>

آیهٔ ۳۱ سورهٔ نور از چند جهت دربردارندهٔ وجوب پوشاندن سر و گردن برای زنان مسلمان است. آیه به صراحت بیان می‌کند که زنان مسلمان باید از «خِمار؛ روسری؛ مقنعه» استفاده کرده و سینه و یقهٔ خود را نیز با آن بپوشانند. کاربرد اصلی [[مقنعه]] پوشاندن سر و گردن است؛ بنابراین نمی‌توان پذیرفت منظور آیه فقط پوشاندن یقه و سینه به وسیلهٔ آن باشد. در این آیه علاوه بر اینکه به زنان مسلمان دستور داده شده تا زیبایی جسمی خود را در برابر نامحرم بپوشانند؛ از آنها خواسته شده به گونه‌ای راه بروند که خلخال یا هر زینت دیگری که در پاهای‌شان استفاده کرده‌اند دیده نشود. اغلب مفسران شیعه و اهل سنت عقیده دارند که در دورهٔ صدر اسلام، زنان عرب پیراهن‌هایی با یقهٔ باز برتن می‌کردند و روسری‌شان نیز از پشت سر آویزان بود و به‌طور کامل گردن و یقهٔ لباس‌شان را پوشش نمی‌داد. همچنین، خلخال‌هایی به پای‌شان می‌بستند که دارای زنگوله بود و هنگام عبور از کنار نامحرم صدای آن شنیده می‌شد.<ref>[https://lib.efatwa.ir/41689/6/179 سیوطی، 1404ق، الدرالمنثور فی التفسیر بالماثور، ج6، ص179-180]؛ [https://lib.eshia.ir/41732/3/233 زمخشری،الکشاف عن حقایق التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، 1407ق، ج3، ص233.]</ref> ممانعت از دیده شدن زیورآلات متصل به بدن یکی از شواهدی است که اثبات می‌کند اعضاء بدن نیز نباید در معرض دید نامحرم قرار بگیرند. در این آیه چند مرتبه از زنان خواسته شده زینت‌های خود را از دید [[نامحرم]] بپوشانند و موی سر یکی از مصادیق زیبایی زنان است که براساس این دستور باید پوشانده شود.<ref>[http://pnmag.ir/article-1-1200-fa.html وطن‌دوست و همکاران، «بازخوانی دیدگاه محسن کدیور دربارۀ حدود حجاب با تأکید بر آیات حجاب»،1400ش، ص289-290]؛ علی‌پور وحید، مکتب در فرایند نواندیشی، 1394ش، ص207-208.</ref>

* قرآن مجید

* ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان‌العرب، بیروت، دارصادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.

* الزبیدی، مرتضی محمد بن محمد، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالهدایة، ۱۳۸۵ق.

* زمخشری، محمود، الکشاف عن الحقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.

* سوزنچی، حسین، «بررسی نظر دکتر کدیور دربارهٔ حجاب شرعی»، وب‌سایت شخصی حسین سوزنچی، تاریخ بازدید: ۲۵ آبان ۱۴۰۲ش.

* سیوطی، جلال‌الدین، الدرالمنثور فی التفسیر بالمأثور، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۴ق.

* علی‌پور وحید، حسن، مکتب در فرایند نواندیشی، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۴ش.

* القیومی المقری، احمد بن محمد، المصباح المنیر، بیروت، المکتبة العصریة، ۱۴۱۸ق.

* کدیور، محسن، «تأملی در مسئلهٔ حجاب»، ۱۳۹۱ش.

* «محسن کدیور کیست؟» خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آبان ۱۳۹۴ش.

* محمد ابوالفضل، ابراهیم، دیوان امرؤالقیس، قاهره، بی‌تا.

* وطن‌دوست، محمدعلی و همکاران «بازخوانی دیدگاه محسن کدیور دربارهٔ حدود حجاب با تأکید بر آیات حجاب»، پژوهش‌نامهٔ قرآن و حدیث، شمارهٔ ۲۸، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.

{{پایان منابع}}