جزیره کیش: تفاوت میان نسخه‌ها

{{جعبه اطلاعات جزیره | نام                  = جزیره کیش

| تصویر               =

| زیرنویس تصویر       =

| image_alt           =

| فایل پادکست         =

| حجم فایلپادکست     =

| تاریخ پادکست         =

| زیرنویس عنوان       =

| نام‌های دیگر          = قیس

| نام انگلیسی          = Kish Island

| استان                = استان هرمزگان

| شهرستان             = [[بندر لنگه]]

| بخش                  = بخش کیش

| ارتفاع              =

| مجمع‌الجزایر         =

| عرض                  = حدود 7.5 کیلومتر

| طول ساحل            =

| شهرها                =

| پوشش گیاهی          =

| آثار تاریخی          =

| جاذبه‌های گردشگری    =

| راه‌های ارتباطی      =

| بندر                = [[بندر کیش]]

| فرودگاه              = [[فرودگاه بین‌المللی کیش]]

| اهمیت                =

'''[[جزیره کیش]]'''، از مهم‌ترین جزایر ایران در [[خلیج فارس]] و از توابع شهرستان [[بندر لنگه]] است. این منطقه با پیشینه تاریخی کهن از دوران [[هخامنشیان]]، [[اشکانیان]] و [[ساسانیان]]، در دوره [[سلجوقیان]] به بزرگ‌ترین مرکز تجاری منطقه تبدیل شد. امروزه این منطقه به عنوان نخستین [[منطقه آزاد کیش]]، یکی از قطب‌های اصلی [[گردشگری در ایران]] و توسعه عمرانی به‌شمار می‌رود که نقش به سزایی در تبادلات اقتصادی و جذب مسافر دارد.

کیش، نام [[جزیره|جزیره‌ای]] است در دریای پارس، با آب و هوایی بسیار گرم. از این جزیره در گذشته، جواهرات فاخر، مروارید، قطعه و بالش‌های زردوز به سوغات (ره‌آرود) می‌بردند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%A9%DB%8C%D8%Bاح دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه کیش، سایت واژه‌یاب.]</ref> کیش را که بسیار آباد، پرجمعیت و مرکز سیاسی، تجاری و کشتیرانی خلیج فارس و بندرگاه معتبر کشتی‌های چین، هند، بصره و بغداد بود را در زبان عربی، «قیس» می‌گفتند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/کیش-4 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه کیش، سایت واژه‌یاب؛]{{سخ}}شیرازی، شد الازار فی حط الأوزار عن زوار المزار، 1328ش، ص187.</ref> این جزیره از توابع شهرستان بندر لنگه در استان هرمزگان است.

مختصات جغرافیایی این جزیره به‌صورت "۳۰ '۰۱ ۵۴ طول شرقی و "۱۵ '۳۳°۲۶ عرض شمالی است.<ref>جعفری، نقشه‌خوانی گیتاشناسی، 1383ش، ص117.</ref> فاصله جزیرهٔ کیش تا ساحل، در حدود ۲۵ کیلومتر و تا [[تهران]]، پایتخت [[ایران]]، از راه شوسه، دریا و از مسیر [[بندر لنگه]]، در حدود ۱۶۰۰ کیلومتر است.

همسایگان این جزیره شامل [[بندر چارک]] و ایران (از سمت شمال)، [[جزیره هندورابی]]، کشورهای [[بحرین]] و [[عربستان]] (از غرب)، بندر لنگه و [[جزیره فرور بزرگ]]، بندر [[تنگه هرمز]] (از شرق) و کشور امارت متحده عربی، از جنوب هستند.<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری)، اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم)، 1380ش، ص45 و 134.</ref>

کیش هم از نظر موقعیت ارتباطی آن (از راه دریایی) و هم امکان سکونت در آن، بسیار حائز اهمیت است. شکل کلی این جزیره به‌صورت یک بیضی با محیط ۴۴ کیلومتر است که طول آن ۱۵٫۴۵ کیلومتر و عرض آن حدود ۷٫۵ کیلومتر است. مساحت این جزیره هم تقریباً ۷٫۸۹ کیلومتر مربع است.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج3، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، 1379ش، ص1067.</ref>

جمعیت مردم این منطقه در ۱۳۷۵ش، ۸۰۴۷ تن بود<ref>نورالهی، توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران، 1382ش، ص190.</ref> که براساس سرشماری‌ها در ۱۳۸۵ش به ۸۳۸۸ تن رسید.<ref>مرکز آمار ایران، بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور، 1382ش، ص232.</ref> در سرشماری ۱۳۹۵ش جمعیت این منطقه، ۳۹٬۸۵۳ تن اعلام شد. به شهروندان ساکن در کیش، «کیشوند» گویند که برای آن‌ها کارت کیشوندی صادر می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83202771/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%A1%D8%A1%D8%A7%D8%B1-%D9%83%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%83%DB%8C%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A1%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D8%B2%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%83%DB%8C%D8%B4-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%8ال «اعتبار کارت کیشوندی افزایش یابد، از چهره‌های ماندگار کیش تجلیل شود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

ارتفاع این جزیره از سطح دریا، ۵ تا ۴۵ متر است و آب و هوایی گرم و خشک دارد. میانگین دمای سالانه در این جزیره، ۲۶٫۶ درجه سانتی‌گراد است. بارندگی بیش‌تر به‌صورت رگباری و در ماه‌های سرد [[زمستان]] رخ می‌دهد.

باغ‌های نخل خرما، درختان بومی کهور ایرانی و کُنار، درختان غیربومی مانند [[کهور پاکستانی]]، [[اکالیپتوس]]، [[آکاسیا]]، [[کنوکارپوس]] و [[ابریشم]] در این منطقه می‌رویند. در گذشته‌ای نه چندان دور، این جزیره به‌عنوان مرکز تاکستان‌ها معروف بود. همچنین، پس از حضور [[پرتغالی‌ها]] در این منطقه، گیاه کم‌یاب «لور» نیز در این نواحی وجود دارد. این جزیره، از نظر پوشش گیاهی، جزء مناطق «نیمه حاره‌ای» ایران محسوب می‌شود.

کوزه‌های سفالی ساخته شده از خاک این جزیره، یکی از مهم‌ترین صنایع دستی این منطقه است، زیرا گِل این کوزه‌ها رنگ متفاوتی نسبت به سایر گل‌ها دارد. در عمق ۳۰ متری خاک جزیره، گِلی مرغوب به‌نام «مارون» وجود دارد که برای پیشهٔ [[سفالگری]] بسیار ارزشمند است.

ساخت زیورآلات از صدف و گوش‌ماهی از دیگر صنایع دستی مردمان این منطقه است. بافت [[چادر شب]]، همراه با طرح و نقش‌های ذهنی و خلاقانه زنان این مرزوبوم، [[حصیربافی]] از نخل‌های خرمای همین منطقه، که شامل کیف، سبد و زیرانداز است، و «[[شیریکی پیچ]]»، از انواع گلیم سوزنی، از صنایع دستی جزیره کیش است.<ref>[https://www.otaghak.com/blog/souvenirs-handcraft-kish/ زارع، صنایع دستی کیش، سایت اتاقک.]</ref>

علاوه بر بخش مرکزی کیش، دو دهستان (روستای «باغو» و «سفین/ صفین») نیز در این جزیره وجود دارد.

آثار تاریخی برجای‌مانده در کیش، حاکی از حضور تمدن کهن در آن است. در قسمت شمالی این جزیره، مابین دو روستای سجم و سفین، خرابه‌ها و آثاری کهن کشف شده که قدمت آن‌ها را به سده پنجم میلادی نسبت داده‌اند. توپ‌های زنگ‌زده موجود در این قلعه نیز متعلق به سپاه نادرشاه افشار است که برای حمله به مسقط استفاده شده است.<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی درسی، جغرافیای استان هرمزگان، 1382ش، ص68.</ref>

این جزیره، از دوران [[هخامنشیان]]، [[اشکانیان]] و سپس [[ساسانیان]] تحت سلطهٔ ایران بوده است. نامه‌های مکتوب شده به زبان پهلوی، حاکمیت معنوی ایرانیان بر این جزیره را کاملاً تأیید می‌کند. در دوره [[سلجوقیان]]، کیش به بزرگ‌ترین مرکز تجاری در [[خلیج فارس]] تبدیل شد. آخرین حاکم این جزیره، که از نسل «قیس» بودند، به دست سیف‌الدین ابونصر علی بن کیقباد، حاکم جزیرهٔ «هرمود» کشته شد (۶۲۶ق)، و حکومت قبایل بر این جزیره پایان یافت.<ref>محمد صدیق، صهوة الفارس فی تاریخ عرب فارس، 1993م؛ الوحیدی الخنجی، تاریخ لنجه، 1988م.</ref>

مورخان زیادی همچون ابن‌خرداد، ابن‌بطوطه و [[یاقوت]] حموی در رابطه با کیش سخن گفته‌اند. [[سعدی]] نیز در گلستان، چند مرتبه از کیش سخن گفته است.<ref>[https://ganjoor.net/saadi/golestan/gbab3/sh21 سعدی، گلستان، باب سوم در فضیلت قناعت، حکایت شماره 21، سایت گنجور.]</ref>

زکریا بن محمد بن محمود قزوینی نیز در کتاب خود، از تجربهٔ سفر به این جزیره یاد کرده و «قیس» را جزیره‌ای در دریای فارس معرفی کرده که دورش چهار فرسخ است و آبادانی دارد، در کمال حسن و لطافت بنا شده و تجارت‌گاه اهل هند، عجم و عرب است.<ref>قزوینی، آثار البلاد و اخبار البلاد، ۱۳۷۳ش، ص110.</ref>

در سال‌های ۹۱۲ تا ۱۰۳۱ش، این جزیره به دست پرتغالی‌ها افتاد و سرانجام توسط امام قلی‌خان، سپهسالار [[شاه عباس]] آزاد شد و دوباره به‌عنوان جزیره‌ای ایرانی شمرده شد.<ref>اقبال، عباس، مطالعاتی در باب بحرین و سواحل خلیج فارس، ۱۳۲۸ش.</ref> تا اواسط دوران حکومت پهلوی بر ایران، جزیره کیش به‌عنوان مرکز صید ماهی و مرکز تجارت مروارید در خلیج فارس مشهور بود. اما، بعدها با واردات مروارید ژاپنی به ایران، از ارزش مرواریدهای ایرانی کاسته و کیش نیز اعتبار خود را از دست داد. با بررسی‌های انجام گرفته در ۱۳۴۹ش، این جزیره با توجه به ویژگی‌های طبیعی و سواحل زیبای مرجانی و آب‌های زلال در اطراف آن، به‌عنوان مرکز توریستی بین‌المللی در ایران انتخاب شد.<ref>اعتمادفر، مهدی، ژورنال جزیره طلایی کیش، ۱۳۸۸ش.</ref> در ۱۳۶۱ش نیز این جزیره، به‌عنوان نخستین منطقه آزاد اقتصادی ایران انتخاب شد.

این جزیره در دهه‌های اخیر، از برنامه‌های توسعه‌ای بسیاری از نظر عمرانی و تجاری برخوردار گردیده که آن را به یکی از قطب‌های اقتصادی، تجاری و [[گردشگری]] ایران تبدیل کرده است. سالیانه، هزاران گردشگر از داخل و خارج از ایران، از این جزیره دیدن می‌کنند. از جمله جاذبه‌های تاریخی جزیره کیش می‌توان به [[حریره]] (که شهر ویرانهٔ خالی از سکنه است و بخشی از این شهر را به تازگی مرمت کرده‌اند و بناهایی همچون عمارت اعیانی، حمام، آب انبار، قنات و بقایای مسجد حریره در این بازسازی کشف شدند)، «[[پایاب]]» و «کاریز» اشاره کرد. مسجد خاتم نیز که مربوط به دوره قاجار است در ۱۳۷۷ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

از جاذبه‌های تفریحی دیگر این منطقه می‌توان به پارک‌های ساحلی مانند [[پارک برفی پنگوئن]]، [[تم پارک آبی اوشن]]، [[پارک هنر]]، ساحت مرجانی، سواحل ماسه‌ای ـ مرجانی، باغ وحش، آکواریوم، باغ پرندگان کیش، [[دلفیناریوم]]، [[کاریز کیش|شهر زیرزمینی کاریز]]، کلبه هور، کشتی‌های تفریحی و اسکی کیش، باغ راه، تفریحات دریایی، [[غواصی]]، موتورسواری و گشت دور جزیره کیش اشاره کرد. این جزیره، به‌واسطهٔ امکانات رفاهی، تجاری، تفریحی و گردشگری آن، عنوان چهارمین مقصد گردشگری در منطقه جنوب غربی آسیا را به‌دست آورده است.

دانشگاه‌هایی در جزیره کیش وجود دارد که وابسته به دانشگاه‌های معتبر تهران هستند. در این دانشگاه‌ها، دوره‌های بین‌المللی کاشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا در رشته‌های فناوری اطلاعات، ام‌بی‌ای، مهندسی برق، مهندسی الکترونیک و حقوق را با همکاری دانشگاه‌های معتبری از مالزی و استرالیا برگزار می‌کنند. از جمله دانشگاه‌ها و آموزشگاه‌های این جزیره می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

پردیس بین‌الملل کیش [[دانشگاه صنعتی شریف]]، پردیس بین‌الملل کیش [[دانشگاه تهران]]، پردیس بین‌الملل کیش [[دانشگاه امیرکبیر]]، پردیس بین‌الملل کیش [[دانشگاه علوم پزشکی تهران]]، [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد بین‌المللی کیش، [[دانشگاه پیام نور]] مرکز بین‌الملل کیش و [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] کیش.

رفت و آمد به جزیره کیش، از طریق فرودگاه بین‌المللی کیش و نیز از طریق مسیر دریایی و [[بندر کیش]] انجام می‌گیرد. [[فرودگاه بین‌المللی کیش]] در ۱۳۵۶ش افتتاح شد. این فرودگاه، دارای دو ترمینال ویژهٔ پروازهای داخلی و خارجی است. تاکسی، از جمله وسایل نقلیهٔ دیگر در این شهر است که نیاز گردشگران را برطرف می‌کند. تاکسی‌های زرد رنگ، تاکسی‌های خطی و تاکسی‌های سفیدرنگ، تاکسی‌های دربست یا تلفنی هستند. از آن‌جایی که این جزیره، مساحت زیادی ندارد، نیازی به اتوبوس و مترو شهری ندارد.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/complete-guide-kish-travel/ میرسلطانی، راهنمای سفر به کیش؛ برنامه‌ریزی نیمی از سفر است، سایت علی‌بابا.]</ref>

جزیره کیش{{سخ}}

[[رده:بخش کیش]]

[[رده:جزیره‌های خلیج فارس]]