ایمان زنان: تفاوت میان نسخه‌ها

 

زنان، با عشق و احساس فطریِ خود، نمود کامل‌تری از خداوند نسبت به مردان هستند؛ آنان در فعالیت‌های روزمرهٔ زندگی، با بهره‌مندی لازم از این دو خصیصه می‌توانند به مراتب بالایی از ایمان برسند. وجود روایاتی که نقص ایمان را به زنان نسبت داده، همچنین رفتار برخی مردان در جوامع اسلامی موجب شده برخی ادعا کنند که زن در [[اسلام]] از کمال انسانی برخوردار نیست. برخی روایات، نقص ایمان زنان را به ترک [[نماز]] و [[روزه]] در ایام حیض نسبت داده‌اند، اما منظور از این نقص، ترک برخی تکالیف به‌دلیل ضعف آرامش در این دوران است.

زن را کانون مهر و عاطفه دانسته‌اند. خداوند زن را همراه با لطافت و ظرافت آفریده<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/fa2010 «آیا زن موجودی لطیف است؟ یا انسانی ضعیف؟»، وب‌سایت اسلام کوئست.]</ref> و مظهر اسماء جمال خود ساخته است، در میان صفات جمالیهٔ خداوند، مهربانی و رحمت بر دیگر صفات غالب است، پروردگار با ودیعه گذاشتن این صفت خود در وجود زن، او را جلوهٔ کامل‌تری از خود نسبت به مرد قرار داده است.<ref>جوادی آملی، زن در آینهٔ جلال و جمال، 1386ش، ص102.</ref> اگر زن احساس و عواطف خود را از هر نوع تعلقی به غیر پروردگارش حفظ کند، می‌تواند از وادی عقل عبور کرده و پا در طریق [[عشق]] و عرفان نهد،<ref>بختیار، «جایگاه معنوی زن در عرفان اسلامی»، 1398ش، ص50.</ref> معرفت‌شناسی و ایمان زن از راه قلب، ذکر و مناجات با سهولت بیشتری مُیسّر است. عرفان زن را دارای اشراق، بصیرت و تجارب عمیق‌تری نسبت به مردان عارف دانسته‌اند. باورمندی زنان و اعتقاد راسخ آنان بر پایهٔ پاکی و لطافت<ref>زینبی و جلالی پنداری، «زنان و سیروسلوک عرفانی»، 1388ش، ص29.</ref> و همراه با سلامت معنوی است. ایمان زنان، سلامت معنوی جامعه را نیز در پی خواهد داشت.<ref>سلگی و نبوی، «بررسی اثرات سلامت معنوی زن بر خانواده»، 1396ش، ص396.</ref> زنان در رسیدن به ادراک شهودی می‌توانند موفق‌تر از مردان باشند<ref>رضایی، «آشنایان ره عشق، عرفان زن از نگاه امام خمینی»، 1390ش، ص1.</ref> و در صورت طی طریق، خود را به‌غایت ایمان یعنی ایمان کشفی و شهودی برسانند و از مقربان درگاه الهی شوند،<ref>علوی، «تحلیل معرفت‌محورانهٔ مراتب ایمان در فلسفهٔ ملاصدرا»، 1393ش، ص23.</ref> این نوع از ایمان در روح و جان آدمی رسوخ دارد<ref>حاجی اسماعیلی و دیگران، «مفهوم‌شناسی ایمان و پیوند آن با تجربه دینی در اندیشهٔ مولوی در مثنوی»، 1392ش، ص59.</ref> و عشق سریع‌ترین و مطمئن‌ترین راه برای نیل به آن است.<ref>حاجی اسماعیلی و دیگران، «مفهوم‌شناسی ایمان و پیوند آن با تجربه دینی در اندیشهٔ مولوی در مثنوی»، 1392ش، ص55.</ref> زنان در تزکیهٔ نفس نیز قوی‌تر از مردان عمل می‌کنند چرا که اشک و گریه از عاطفه و رقت قلب می‌جوشد.<ref>جوادی آملی، زن در آینهٔ جلال و جمال، 1386ش، ص92.</ref> آنان در کنار فعالیت‌های روزمرهٔ زندگی و از طریق اشراق و سیر انفسی خود را به خدا نزدیک می‌کنند.<ref>زینبی و جلالی پنداری، «زنان و سیروسلوک عرفانی»، 1388ش، ص43.</ref> زن با فرزندآوری و [[فرزندپروری]]، مراتب ایمان خود را تکمیل می‌کند؛<ref>زینبی و جلالی پنداری، «زنان و سیروسلوک عرفانی»، 1388ش، ص31.</ref> [[امام خمینی]]، تربیت فرزند را هم‌سان کار پیامبران (انسان‌سازی) دانسته است.<ref>رضایی، «آشنایان ره عشق، عرفان زن از نگاه امام خمینی»، 1390ش، ص1.</ref>

 

امروزه به بهانهٔ دفاع از حقوق زن، برخی با اشاره به تعدادی از احادیث و به‌ویژه خطبهٔ [[امام علی]] در [[نهج‌البلاغه]] می‌کوشند تا ایمان زن را تنزل دهند و [[اسلام]] را ضد زن، نشان دهند.<ref>اسمعیلی آهندانی، «زن در آیینهٔ نهج‌البلاغه»، 1394ش، ص1.</ref> امام علی در خطبهٔ هشتادم نهج‌البلاغه<ref group="یادداشت">... فَأَمَّا نُقْصَانُ إِیمَانِهِنَّ فَقُعُودُهُنَّ عَنِ الصَّلَاةِ وَ الصِّیَامِ فِی أَیَّامِ حَیْضِهِنَّ…</ref> به نقص ایمان زنان اشاره کرده و آن را ناظر به معذوریت از [[نماز]] و [[روزه]] در دورهٔ حیض دانسته است.<ref>اسمعیلی آهندانی، «زن در آیینهٔ نهج‌البلاغه»، 1394ش، ص3.</ref> از این منظر، نقص به معنای تفاوت نبوده و به‌معنای ضعف است.<ref>طباطبایی امین و افسردیر، «معناشناسی ایمان در احادیث»، 1392ش، ص60.</ref> برخی نیز مفهوم نقص ایمان در گفتار امام علی را نقص کَمّی دانسته‌اند.<ref>بیرانوند، «سیمای زن در نهج‌البلاغه»، 1394ش، ص8.</ref>

شارحان با توجه به سیاق خطبه، نظر [[امام علی]] در مورد ایمان را انجام اعمال و مسئولیت‌های محول شده از ناحیهٔ شرع دانسته‌اند.<ref>اسمعیلی آهندانی، «زن در آیینهٔ نهج‌البلاغه»، 1394ش، ص4.</ref> برخی نیز [[ایمان]] را در معنای لغوی آن، یعنی آرامش در نظر گرفته‌اند.<ref>طباطبایی امین و افسردیر، «معناشناسی ایمان در احادیث»، 1392ش، ص64.</ref>

ابتدا چنین به‌نظر می‌آید که زنان از نظر ایمان دچار کمبود هستند؛ اما با توجه به ادامهٔ خطبه که مربوط به حیض زنان است، گفته شده که مراد، ضعف آرامش زنان در ایام حیض و به دنبال آن منع نماز و روزه بر آنان بوده است<ref>طباطبایی امین و افسردیر، «معناشناسی ایمان در احادیث»، 1392ش، ص63.</ref> و در مفهومی دیگر، کم شدن مسئولیت‌های زن و انجام ندادن عباداتی چون نماز و روزه در زمان حیض است. این مسئله نمی‌تواند به مقام و شخصیت زن خللی وارد کند یا از عقیده و معرفت او بکاهد؛<ref>موسوی، «شبههٔ نقصان ایمان زن»، 1382ش، ص2.</ref> ترک نماز و روزه برای زنان در دوران حیض امر واجب الهی است و به‌جهت رحمت خداوند مقدر شده است و هر چیزی که از طرف خدا باشد، مورد نکوهش نیست.<ref>علایی رحمانی، «تحلیلی بر خطبهٔ هشتاد نهج‌البلاغه»، 1383ش، ص116-117.</ref> ترک برخی اعمال در این دوران علاوه بر نقص نبودن، مساوی عبادت و اطاعت الهی است.<ref>موسوی، «شبههٔ نقصان ایمان زن»، 1382ش، ص2.</ref>

آیهٔ ۲۲۲ سورهٔ [[بقره]]،<ref group="یادداشت">وَیَسْأَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ ۖ قُلْ هُوَ أَذًی فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِی الْمَحِیضِ…</ref> حیض زنان را «أذی» توصیف کرده است؛ یعنی مایهٔ رنج و آزار<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_222_سوره_بقره «آیۀ 222 سورۀ بقره»، ویکی اهل‌البیت.]</ref> و عارضه‌ای که مطابق طبع آن نباشد. البته [[قرآن]] حیض را مرض مطلق ندانسته زیرا نشان از سلامتی جسم و قدرت باروری زنان است. زنان در دوران حیض از لحاظ جسمی و روحی دچار ضعف آرامش هستند و این موضوع از نظر پزشکی و [[روان‌شناسی]] به اثبات رسیده است؛ به گفتهٔ آنان در این دوران زنان دچار افسردگی، بی‌حالی و ضعف اعصاب می‌شوند و این نوسانات خُلقی و تغییرات رفتاری باعث کاهش بازدهی و تغییر نحوهٔ فعالیت روزانهٔ زنان می‌شود. در این دوران زنان نیاز به استراحت و دوری از فشار روانی دارند؛ مجموع این عوامل و مطابقت احکام شرع با حالات جسمی و روحی انسان، سبب تخفیف تکالیف الهی بر آنان شده است.<ref>طباطبایی امین و افسردیر، «معناشناسی ایمان در احادیث»، 1392ش، ص64-67.</ref>

 

تغییرات رفتاری، خلقی و روانی در دوران قاعدگی مسئله ای است که تقریباً تمام زنان تجربه کرده و دانشمندان علوم زیستی و روان‌شناسی به آن اذعان می‌کنند. قرآن کریم حیض را حالت رنج آور و آزار دهنده معرفی می‌کند،<ref>. البقرة: 222: «وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحیضِ قُلْ هُوَ أَذیً فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحیضِ وَ لا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّی یَطْهُرْنَ.. ؛ از تو از مسئله حیض می‌پرسند بگو آن آزاری است برای زنان پس باید که از زنان در حال حیض کناره‌گیری کنید و با ایشان نزدیکی جنسی ننمائید تا وقتی که پاک شوند».</ref> که مقتضی برخی معافیت‌های و احکام ویژه ای برای زنان و در ارتباط با زنان است. دوران قاعدگی به دلیل تغییرات هورمونی بر خلق و روان و رفتار زن تأثیر بسزایی دارد. در فضای علم روان‌شناسی و پزشکی، تغییرات خلقی در آستانه قاعدگی تا روز چهارم به عنوان «تنش قاعدگی» معروف است. این تغییرات منشأ آثار روانی و رفتاری معتنا بهی در زنان می‌گردد. آمار خودکشی، جرایم خشن، پرخاشگری، کودک آزاری، مراجعه به روان پژشکان و روانشناسان، مصرف داروهای مخدر و روان گردان یا آرام بخش و… در بین زنان در این دوران در بیشتر حد خود گزارش شده است. علاوه بر این میزان اضطراب، عدم اعتماد به نفس، افسردگی، بی‌قراری، سردرد، نوسانات خلقی و… تغییر معناداری در مدت زمان قاعدگی نشان می‌دهد.<ref>. برای مطالعه بیشتر مراجعه کنید به :جانت شیبلی هاید، روان‌شناسی زنان. ترجمه دکتر اکرم خمسه.344</ref> هوریشو استورر عضو انجمن پزشکی آمریکا با تأکید برعادت ماهانه زنان آن را نوعی جنون موقت نامید که زنان را بیش از آنکه بتوانند کمک‌های پزشکی در اختیار دیگران بگذارند نیازمند این کمک‌ها می‌سازد.<ref>. رودز. همان. ص 43</ref> همان گونه که شهید مطهری تذکر می‌دهند، زن حائض مثل فرد «محدث» است که به خاطر عدم طهارت از نماز و روزه محروم می‌گردد با این تفاوت که در محدث، با وضو و غسل مانع برطرف می‌شود ولی در زن حایض مادامی که در شرایط حیض است مانع هم وجود دارد.<ref>. مجموعه‌آثاراستادشهیدمطهری، ج‏19، ص 420</ref>

زنان پس از طی دوران حیض، قضای روزه‌ها را می‌توانند به‌جا آورند و نمازهای واجب غیر از نمازهای روزانه مانند نماز آیات را نیز قضا کنند. همچنین زن حائض می‌تواند با وضو گرفتن، رو به قبله روی سجاده نشستن و ذکر گفتن به ثواب و بهرهٔ نمازگزاران، دست یابد.<ref>طباطبایی امین و افسردیر، «معناشناسی ایمان در احادیث»، 1392ش، ص62-63.</ref> از سوی دیگر، سن تکلیف زنان حدوداً شش سال زودتر از مردان است و در این مدت دختران به تکالیف الهی خود مشغول هستند؛ در حالی که پسران هنوز مکلف نشده‌اند؛<ref>علایی رحمانی، «تحلیلی بر خطبهٔ هشتاد نهج‌البلاغه»، 1383ش، ص117.</ref> برخی این مسئله را نشانهٔ آمادگی بیشتر زنان برای دریافت تکالیف الهی نسبت به مردان دانسته‌اند.<ref>موسوی، «شبههٔ نقصان ایمان زن»، 1382ش، ص3.</ref> زنان در [[دوران بارداری]]، [[شیردهی مادر|شیردهی]] و [[یائسگی]] نیز حائض نیستند و به اعمال الهی خود می‌پردازند و از نظر کمّی هم در حد مردان قرار می‌گیرند<ref>علایی رحمانی، «تحلیلی بر خطبهٔ هشتاد نهج‌البلاغه»، 1383ش، ص117.</ref> و نیز اگر مسئلهٔ کیفی و حضور قلب در [[نماز]] مطرح باشد، این موضوع اختصاص به همه دارد و مربوط به جنس خاصی نیست؛ چه بسیار زنان پارسایی که از مردان حضور قلب بیشتری دارند.<ref>طباطبایی امین و افسردیر، «معناشناسی ایمان در احادیث»، 1392ش، ص63.</ref> در طول تاریخ، وجود زنان باایمان و معتقد که سرآمد مردان و الگویی برای زن و مرد باشند، بسیار است؛<ref>موسوی، «شبههٔ نقصان ایمان زن»، 1382ش، ص3.</ref> آسیه، مریم، یوکابد، ساره، خدیجه و حضرت فاطمه نمونه‌های زنان باایمان هستند.<ref>شریعتی و افشاریان، «زنان مقدس قرآنی، بدیلی شناخت‌شناسانه در برابر زن مسخ شدهٔ غربی»، 1396ش، ص16.</ref>

* زینبی، مهری، جلالی پندری، یدالله، «زنان و سیروسلوک عرفانی»، پژوهشنامهٔ زبان و ادب فارسی، سال سوم، شمارهٔ دوم، پیاپی ۱۰، تابستان ۱۳۸۸ش.