میارداری: تفاوت میان نسخهها
ایجاد لینک داخلی |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = میارداری | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = [[جامعهشناسی]] / [[قومشناسی]] | |||
| نوع مفهوم = سنت و قاعدهٔ عرفی | |||
| معنای اصطلاحی = پناهدادن به پناهندگان و ستمدیدگان | |||
| حوزه کاربرد = [[سیستان و بلوچستان]] / جامعه بلوچ | |||
| گستره جغرافیایی = مناطق سکونت [[قوم بلوچ]] | |||
| منشأ تاریخی = کهن / دوران پیشاصنعتی | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = میار (پناهخواستن) | |||
| مرتبط با = [[قوم بلوچ]] {{سخ}} [[خونخواهی]] {{سخ}} [[صلح]] | |||
| اهمیت = بالا در کنترل منازعات و پایان درگیریها | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = جامعه بلوچ | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''میارداری؛'''}} سنت حمایت از پناهندگان در قوم بلوچ. | |||
میارداری، سنت پناهدادن مردم بلوچ به پناهندگان است. این سنت منشأ بسیاری از کنشهای بلوچها در برابر آسیبهای اجتماعی بهویژه خونخواهی و تظلمطلبی بوده است. با اینکه زندگی [[قوم بلوچ|مردم بلوچ]] با | میارداری، سنت پناهدادن مردم بلوچ به پناهندگان است. این سنت منشأ بسیاری از کنشهای بلوچها در برابر آسیبهای اجتماعی بهویژه خونخواهی و تظلمطلبی بوده است. با اینکه زندگی [[قوم بلوچ|مردم بلوچ]] با دشواری همراه بوده، اما رحم و شفقت نیز از شاخصههای برجستهٔ زندگی اجتماعی این مردم محسوب میشود که موجب تداوم سنت میارداری در سبک زندگی آنها شده است. | ||
==مفهومشناسی== | |||
میار بهمعنای پناهخواستن و پناهآوردن است. میارداری (به زبان محلی: میارجلّی) | == مفهومشناسی == | ||
==پیشینه== | میار بهمعنای پناهخواستن و پناهآوردن است. میارداری (به زبان محلی: میارجلّی) بهمعنای پناهندگی و یک قاعدهٔ عرفی در فرهنگ مردم بلوچ است. این قاعدهٔ عرفی، راه پناهدادن به پناهندهٔ ستمدیده را هموار و برای شخص یا قبیلهٔ پناهندهپذیر (میارجل) مسؤلیت حمایت و احقاق حقوق ضایعشدهٔ او را ایجاد میکند. میارداری از روشهای صلح و پایان منازعهٔ مردم بلوچ محسوب میشود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2463971/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%84-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%A «سنت میارجل میراث هزارسالۀ سیستان و بلوچستان در حمایت از ستمدیدگان»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
میارداری، از شاخصهای فرهنگ کهن بلوچی است که اختصاص به طایفه و جغرافیای خاص ندارد.<ref> [https://anthropologyandculture.com/ | |||
== پیشینه == | |||
میارداری، از شاخصهای فرهنگ کهن بلوچی است که اختصاص به طایفه و جغرافیای خاص ندارد.<ref>[https://anthropologyandculture.com/میارداری-در-بلوچها-و-حمایت-از-پناه/ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> ادبیات شفاهی این مردم مانند داستان حماسی دودا در حمایت از یک پیرزن (سمی) در مقابل طایفهٔ «بیبرگ» گواه قدمت این سنت است.<ref>[https://lastsecond.ir/blog/9898-culture-of-peace-between-locals «رسومی که آتش منازعات میان طوایف ایرانی را خاموش میکند»، وبسایت لستاسکند.]</ref> بر اساس نوشتهها برادر دودا «بالاچ» نیز در یک مبارزهٔ جداگانه، بهمنظور دفاع از میاران خود، کشته شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2463971/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%84-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%87%Z8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%A «سنت میارجل میراث هزارسالۀ سیستان و بلوچستان در حمایت از ستمدیدگان»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
== | |||
از نظر | == اهمیت و جایگاه == | ||
داستان میرکمبر (میر قمبر) که مادر کشتهشدن او را در راه دفاع از میاران افتخار میدانست، حکایت از اهمیت این سنت دارد. ضربالمثلهایی مانند «سر بلوچ میرود اما میار بلوچ نمیرود»<ref>[https://anthropologyandculture.com/میارداری-در-بلوچها-و-حمایت-از-پناه/ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> سکونتی یا «آ مرد که میارءَ جلَنت نیم روچء نَوَپسنِت» یعنی شخص پناهندهپذیر تا ظهر نمیخوابد، نشان میدهد که سنت میارداری نزد مردم بلوچ ارزش بالایی دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/526806/fa دهانی و دیگران، «جلوههای از امانتداری و میارجلی در ضربالمثلهای بلوچی»، 1400ش، ص239.]</ref> همچنین سنت میارداری در ادبیات، از جمله اشعار عامیانهٔ بلوچ بازتاب گسترده پیدا کرده و توسط آوازخوانان در محافل و جشنهای بلوچ خوانده شده و با این روش در میان تمام جامعهٔ بلوچ بهعنوان یک ارزش مشترک تداوم پیدا کرده است. بر اساس تحقیقات انجامشده، اولین مورد میارجلّی که در قالب شعر آمده، داستان گوهر است که از گواهرم قهر میکند و به میر چاکر پناهنده میشود؛ «گوهری که بهزیبایی حور است، به چاکر که میر است گفت: به تو پناه آوردهام، به میران تو پناه آوردهام. چاکر میر به گوهر حور گفت: به قلمرو من بنگر، هرجا که باب میل تو است، در چراگاهها و باغهای من سکنی گزین.»<ref>[https://braanz.news/fa/baluch-identity-and-social-values-through-baluchi-poetry/ بولادایی، «هویت بلوچی و ارزشهای اجتماعی جامعهی بلوچ در شعر»، وبسایت برانز.]</ref> | |||
از | |||
== زمینههای فرهنگی و اجتماعی == | |||
از نظر کارشناسان، در گذشته فقدان یا ضعف حکومتهای مرکزی، زندگی عشایری و عدم دسترسی به قانون سبب میشد جامعهٔ سنتی بلوچ مانند دیگر قبایل مناسبات اجتماعی خود را بر پایهٔ قواعد عرفی و سنت تنظیم کند. زندگی سراسر جنگ مردم بلوچ و نبود یک مرجع حامی ستمدیدگان و احقاق حقوق آنان، از یکسو و رحم، شفقت، امانتداری و جوانمردی بلوچها از سوی دیگر، سبب شد که اشخاص بهدلیل احساس ناامنی، تظلمخواهی و احقاق حقوق به فرد یا طایفهٔ دیگر پناه ببرد و سبب شکلگیری سنت میارداری شود.<ref>[https://scpd.eadl.ir/news/اخبار-استانی/ID/12118/12118 «ینتیله سنتی بهقدمت تاریخ سیستان و بلوچستان»، وبسایت معاونت اجتماعی و پیگیری از وقوع جرم قوۀ قضائیه.]</ref> | |||
==انواع میارداری== | |||
== انگیزهٔ میارطلبی و میارداری == | |||
از نظر محققان، انگیزهٔ میارطلبی در فرهنگ بلوچ همان ترس است که شخص میارخواه نمیتواند در جامعه و محل سکونت خود آزادانه زندگی کند. این معیار در کنوانسیون ۱۹۵۱م ژنو نیز برای پناهندگی تعریف شده است. در واقع سنت میارداری و کنوانسیون فوق برای حفاظت از انسانهای در معرض خطر به وجود آمده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/130236/میارداری-و-پناهندگان قنبرپور، «میارداری و پناهندگان»، وبسایت روزنامۀ همشهری.]</ref> | |||
== کاربرد میارداری در فرهنگ بلوچ == | |||
براساس تحقیقات انجامشده، در فرهنگ بلوچ، میارداری از روشهای حل منازعات طایفهای یا شخصی است که توسط آن از خونریزیها، بحرانها، انتقامجوییها و ستمهای آینده جلوگیری میشود. کارشناسان معتقدند که میارداری در فرهنگ بلوچ بر پایهٔ صداقت، درستکاری و اخلاق استوار است و افراد حق سوء استفاده از آن را به خود نمیدهند؛ در این سنت، شخص میارطلب که مقصر است آنقدر اظهار پشیمانی میکند که حتی در جرایم قتل و تعرض ناموسی، مورد بخشش صاحب حق قرار میگیرد یا اینکه میارجل بهوی میار میدهد.<ref>[https://anthropologyandculture.com/میارداری-در-بلوچها-و-حمایت-از-پناه/ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> | |||
== انواع میارداری == | |||
در فرهنگ بلوچ میارداری از نظر ماهیت اتفاقی که منجر به میارجویی میشود گونههای متفاوت دارد: | در فرهنگ بلوچ میارداری از نظر ماهیت اتفاقی که منجر به میارجویی میشود گونههای متفاوت دارد: | ||
الف) میارداری ناشی از ظلم؛ فرد یا افرادی حتی یک قبیله در برابر ظلمهای رئیس یا افراد قبیلهٔ خود یا دیگر قبایل، نزد فرد یا قبیلهای قویتر که در امانتداری، شجاعت و مرحمت معروف باشد، پناه میبرند و از آنها تقاضای حمایت میکنند. | |||
در | |||
ب) میارداری ناشی از ارتکاب جرم؛ در گذشته در نبود نهاد قضایی، خانواده و نزدیکان قربانی جرم، حق انتقام را برای خود محفوظ میداشتند و مجرم بهمنظور رهایی از انتقامجویی، بهصورت مستقیم به آنها پناه برده با تکیه بر صداقت در گفتار و رفتار اظهار ندامت کرده و خواستار بخشش میشد.<ref>قنبرپور، [https://www.hamshahrionline.ir/news/130236/میارداری-و-پناهندگان «میارداری و پناهندگان»، وبسایت روزنامۀ همشهری.]</ref> | |||
==پانویس== | ج) میارداری ناشی از نزاعهای قبیلهای؛ بهطور معمول طرف مغلوب به شخص یا قبیلهای که از طرف مقابل او قویتر باشد، جهت دریافت حمایت و احقاق حقوق ضایعشدهٔ خود، پناه میبرند. | ||
د) میارداری ناشی از عدم فرصت دفاع؛ گاهی شخص بهرغم نداشتن تقصیر یا تقصیر کمتر، فرصتی برای دفاع از خود و اثبات بیگناهی نداشته است؛ براین اساس به شخص یا قبیلهٔ دیگر پناه میبرد تا فرصتی برای اثبات بیگناهی خود پیدا کند.<ref>[https://anthropologyandculture.com/میارداری-در-بلوچها-و-حمایت-از-پناه/ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> | |||
ه) میارداری بهمنظور فرار از چرخهٔ انتقامجویی؛ بهدلیل اینکه انتقامجویی شخصی منجر به تسلسل این زنجیره میشود؛ مردم بلوچ به مجرم پناه میدهند تا فرصتی برای راهحلهای غیر از انتقام ایجاد کنند و زنجیرهٔ انتقامجویی را بشکنند.<ref>[https://lastsecond.ir/blog/9898-culture-of-peace-between-locals «رسومی که آتش منازعات میان طوایف ایرانی را خاموش میکند»، وبسایت لستاسکند.]</ref> | |||
== جایگاه زنان در میارداری == | |||
در فرهنگ بلوچ زن حرمت بسیار دارد و اگر زن میارجل قرار گیرد، از خونینترین درگیرهای جلوگیری میشود. در گذشته نیز هنگام حملهٔ بلوچها بر طوایف دیگر، اگر زنی از همان طوایف بر سر راه مینشست و میارچادر میکرد، جنگآوران بلوچ از حمله منصرف میشدند.<ref>[https://womenresearch.ir/article-1-26-fa.html جانبالهی فیروزآبادی، «مظلومیت و قهاریت زن بلوچ»، 1399ش، ص68.]</ref> در داستانهای شفاهی بلوچ آمده، شخصی که سنگینترین جرم را مرتکب شده و به چادر زنی با اظهار ندامت پناهبرده، تا زمانی که در میار آن زن بوده، از هرنوع تعرض در امان مانده است.<ref>[https://anthropologyandculture.com/میارداری-در-بلوچها-و-حمایت-از-پناه/ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> | |||
== مسئولیت میارجل == | |||
براساس قاعدهٔ میارداری بلوچ، پس از پذیرش میار، میارجل (پناهندهپذیر) در قبال میار خود (ولو مجرم) مسؤلیت پیدا میکند و علاوهبر حفظ حرمت آن، بهبهترین شکل از وی حفاظت کرده و ملزم است برای احقاق حقوق ضایع شدهٔ او تا پای جان تلاش کند یا او را مورد عفو قرار دهد. هرگونه آسیبرسیدن به میار، سبب ننگ میارجل و طایفهٔ او میشود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2463971/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%84-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%A «سنت میارجل میراث هزارسالۀ سیستان و بلوچستان در حمایت از ستمدیدگان»، خبرگزاری مهر.]</ref> حتی اگر قاتل از سر اشتباه وارد محدودهٔ دشمن خونخواه شود، تا زمانی که در محدودهٔ او قرار دارد، میار محسوب شده، نهتنها از شر خونخواهی در امان است بلکه مورد شفقت نیز قرار میگیرد.<ref>[https://anthropologyandculture.com/میارداری-در-بلوچها-و-حمایت-از-پناه/ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> | |||
== بازتولید سنت میارداری == | |||
کارشناسان معتقدند که سنت میارداری بلوچ، بهرغم آنکه در مدیریت منازعات درونقومی، کنترل انتقامجوییها و ایجاد صلح، نقش قابل توجهی داشته، در حالحاضر رو به کمرنگشدن است. از نظر این کارشناسان در وضعیتی که جوامع با تهاجم فرهنگی گسترده روبهرو هستند، نیاز بیشتری به شناسایی، تقویت و بازتولید ارزشهای فرهنگی قومیتها وجود دارد. هرچند ممکن است ارزشهای فرهنگی از جمله روش میارداری بلوچ نقاط ضعفی داشته باشد، اما از آنجا که این روش حالت بازدارندگی و اصلاحگرایانه دارد، تقویت وترویج آن میتواند در مدیریت بحرانها از جمله بحران امنیتی و کنترل کجرویهای اجتماعی کارساز باشد. از نظر کارشناسان، سازمان میراث فرهنگی با ثبت روش میارداری بهعنوان یک میراث معنوی، توجه پژوهشگران را برای شناسایی فرهنگ این مردم باید جلب کند تا این امر تلنگری برای این مردم شود و از رسمها و آیینهای مثبت خود در زندگی سخت کنونی، استفاده کند.<ref>[https://anthropologyandculture.com/میارداری-در-بلوچها-و-حمایت-از-پناه/ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.]</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | |||
== منابع == | |||
* ولادایی، ناصر، «هویت بلوچی و ارزشهای اجتماعی | {{آغاز منابع}} | ||
* جانبالهی فیروزآبادی، محمدسعید، «مظلومیت و قهاریت زن بلوچ»، | * ولادایی، ناصر، «هویت بلوچی و ارزشهای اجتماعی جامعه بلوچ در شعر»، وبسایت برانز، تاریخ بازدید: ۸ بهمن ۱۴۰۲ش. | ||
* دهانی، مجیبالرحمن و دیگران، «جلوههای از امانتداری و میارجلی در ضربالمثلهای بلوچی»، | * جانبالهی فیروزآبادی، محمدسعید، «مظلومیت و قهاریت زن بلوچ»، فصلنامهٔ توانمندسازی زنان و جامعهٔ پایدار، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۱، بهار ۱۳۹۹ش. | ||
* «سنت میارجل میراث | * دهانی، مجیبالرحمن و دیگران، «جلوههای از امانتداری و میارجلی در ضربالمثلهای بلوچی»، پژوهشنامهٔ اورمزد، شمارهٔ ۵۴، بهار ۱۴۰۰ش. | ||
* قدیر، محسن و کاظمی فروشانی، حسین، «بررسی | * «سنت میارجل میراث هزارسالهٔ سیستان و بلوچستان در حمایت از ستمدیدگان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۹۳ش. | ||
* قنربرپور، سینا، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ، تاریخ درج مطلب: | * قدیر، محسن و کاظمی فروشانی، حسین، «بررسی پدیدهٔ پناهندگی از منظر اسلام و حقوق بینالملل»، فصلنامهٔ پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال پنجم، شمارهٔ اول، بهار ۱۳۹۷ش. | ||
* قنبرپور، سینا، «میارداری و پناهندگان»، وبسایت | * قنربرپور، سینا، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۸۹ش. | ||
* «ینتیله سنتی بهقدمت تاریخ سیستان و بلوچستان»، وبسایت معاونت اجتماعی و پیگیری از وقوع جرم | * قنبرپور، سینا، «میارداری و پناهندگان»، وبسایت روزنامهٔ همشهری، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۳۸۹ش. | ||
* «ینتیله سنتی بهقدمت تاریخ سیستان و بلوچستان»، وبسایت معاونت اجتماعی و پیگیری از وقوع جرم قوهٔ قضائیه، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۳۹۶ش. | |||
{{پایان منابع}} | |||
<!-- | |||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | |||
میارداری{{سخ}} | |||
میارجلّی{{سخ}} | |||
سنت میارداری{{سخ}} | |||
پناهدادن در قوم بلوچ{{سخ}} | |||
--> | |||
[[رده:آداب و رسوم ایرانیان]] | |||
[[رده:اصلاح رباتیک]] | |||
[[رده:فرهنگ بلوچ]] | |||
[[رده:قوم بلوچ]] | |||
[[رده:مفاهیم]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۲ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۵۶
| عنوان اصلی | میارداری |
|---|---|
| شاخه علمی | جامعهشناسی / قومشناسی |
| نوع مفهوم | سنت و قاعدهٔ عرفی |
| معنای اصطلاحی | پناهدادن به پناهندگان و ستمدیدگان |
| حوزه کاربرد | سیستان و بلوچستان / جامعه بلوچ |
| گستره جغرافیایی | مناطق سکونت قوم بلوچ |
| منشأ تاریخی | کهن / دوران پیشاصنعتی |
| ریشه واژه | میار (پناهخواستن) |
| مرتبط با | قوم بلوچ خونخواهی صلح |
| اهمیت | بالا در کنترل منازعات و پایان درگیریها |
| مورد احترام | جامعه بلوچ |
میارداری؛ سنت حمایت از پناهندگان در قوم بلوچ.
میارداری، سنت پناهدادن مردم بلوچ به پناهندگان است. این سنت منشأ بسیاری از کنشهای بلوچها در برابر آسیبهای اجتماعی بهویژه خونخواهی و تظلمطلبی بوده است. با اینکه زندگی مردم بلوچ با دشواری همراه بوده، اما رحم و شفقت نیز از شاخصههای برجستهٔ زندگی اجتماعی این مردم محسوب میشود که موجب تداوم سنت میارداری در سبک زندگی آنها شده است.
مفهومشناسی
میار بهمعنای پناهخواستن و پناهآوردن است. میارداری (به زبان محلی: میارجلّی) بهمعنای پناهندگی و یک قاعدهٔ عرفی در فرهنگ مردم بلوچ است. این قاعدهٔ عرفی، راه پناهدادن به پناهندهٔ ستمدیده را هموار و برای شخص یا قبیلهٔ پناهندهپذیر (میارجل) مسؤلیت حمایت و احقاق حقوق ضایعشدهٔ او را ایجاد میکند. میارداری از روشهای صلح و پایان منازعهٔ مردم بلوچ محسوب میشود.[۱]
پیشینه
میارداری، از شاخصهای فرهنگ کهن بلوچی است که اختصاص به طایفه و جغرافیای خاص ندارد.[۲] ادبیات شفاهی این مردم مانند داستان حماسی دودا در حمایت از یک پیرزن (سمی) در مقابل طایفهٔ «بیبرگ» گواه قدمت این سنت است.[۳] بر اساس نوشتهها برادر دودا «بالاچ» نیز در یک مبارزهٔ جداگانه، بهمنظور دفاع از میاران خود، کشته شده است.[۴]
اهمیت و جایگاه
داستان میرکمبر (میر قمبر) که مادر کشتهشدن او را در راه دفاع از میاران افتخار میدانست، حکایت از اهمیت این سنت دارد. ضربالمثلهایی مانند «سر بلوچ میرود اما میار بلوچ نمیرود»[۵] سکونتی یا «آ مرد که میارءَ جلَنت نیم روچء نَوَپسنِت» یعنی شخص پناهندهپذیر تا ظهر نمیخوابد، نشان میدهد که سنت میارداری نزد مردم بلوچ ارزش بالایی دارد.[۶] همچنین سنت میارداری در ادبیات، از جمله اشعار عامیانهٔ بلوچ بازتاب گسترده پیدا کرده و توسط آوازخوانان در محافل و جشنهای بلوچ خوانده شده و با این روش در میان تمام جامعهٔ بلوچ بهعنوان یک ارزش مشترک تداوم پیدا کرده است. بر اساس تحقیقات انجامشده، اولین مورد میارجلّی که در قالب شعر آمده، داستان گوهر است که از گواهرم قهر میکند و به میر چاکر پناهنده میشود؛ «گوهری که بهزیبایی حور است، به چاکر که میر است گفت: به تو پناه آوردهام، به میران تو پناه آوردهام. چاکر میر به گوهر حور گفت: به قلمرو من بنگر، هرجا که باب میل تو است، در چراگاهها و باغهای من سکنی گزین.»[۷]
زمینههای فرهنگی و اجتماعی
از نظر کارشناسان، در گذشته فقدان یا ضعف حکومتهای مرکزی، زندگی عشایری و عدم دسترسی به قانون سبب میشد جامعهٔ سنتی بلوچ مانند دیگر قبایل مناسبات اجتماعی خود را بر پایهٔ قواعد عرفی و سنت تنظیم کند. زندگی سراسر جنگ مردم بلوچ و نبود یک مرجع حامی ستمدیدگان و احقاق حقوق آنان، از یکسو و رحم، شفقت، امانتداری و جوانمردی بلوچها از سوی دیگر، سبب شد که اشخاص بهدلیل احساس ناامنی، تظلمخواهی و احقاق حقوق به فرد یا طایفهٔ دیگر پناه ببرد و سبب شکلگیری سنت میارداری شود.[۸]
انگیزهٔ میارطلبی و میارداری
از نظر محققان، انگیزهٔ میارطلبی در فرهنگ بلوچ همان ترس است که شخص میارخواه نمیتواند در جامعه و محل سکونت خود آزادانه زندگی کند. این معیار در کنوانسیون ۱۹۵۱م ژنو نیز برای پناهندگی تعریف شده است. در واقع سنت میارداری و کنوانسیون فوق برای حفاظت از انسانهای در معرض خطر به وجود آمده است.[۹]
کاربرد میارداری در فرهنگ بلوچ
براساس تحقیقات انجامشده، در فرهنگ بلوچ، میارداری از روشهای حل منازعات طایفهای یا شخصی است که توسط آن از خونریزیها، بحرانها، انتقامجوییها و ستمهای آینده جلوگیری میشود. کارشناسان معتقدند که میارداری در فرهنگ بلوچ بر پایهٔ صداقت، درستکاری و اخلاق استوار است و افراد حق سوء استفاده از آن را به خود نمیدهند؛ در این سنت، شخص میارطلب که مقصر است آنقدر اظهار پشیمانی میکند که حتی در جرایم قتل و تعرض ناموسی، مورد بخشش صاحب حق قرار میگیرد یا اینکه میارجل بهوی میار میدهد.[۱۰]
انواع میارداری
در فرهنگ بلوچ میارداری از نظر ماهیت اتفاقی که منجر به میارجویی میشود گونههای متفاوت دارد:
الف) میارداری ناشی از ظلم؛ فرد یا افرادی حتی یک قبیله در برابر ظلمهای رئیس یا افراد قبیلهٔ خود یا دیگر قبایل، نزد فرد یا قبیلهای قویتر که در امانتداری، شجاعت و مرحمت معروف باشد، پناه میبرند و از آنها تقاضای حمایت میکنند.
ب) میارداری ناشی از ارتکاب جرم؛ در گذشته در نبود نهاد قضایی، خانواده و نزدیکان قربانی جرم، حق انتقام را برای خود محفوظ میداشتند و مجرم بهمنظور رهایی از انتقامجویی، بهصورت مستقیم به آنها پناه برده با تکیه بر صداقت در گفتار و رفتار اظهار ندامت کرده و خواستار بخشش میشد.[۱۱]
ج) میارداری ناشی از نزاعهای قبیلهای؛ بهطور معمول طرف مغلوب به شخص یا قبیلهای که از طرف مقابل او قویتر باشد، جهت دریافت حمایت و احقاق حقوق ضایعشدهٔ خود، پناه میبرند.
د) میارداری ناشی از عدم فرصت دفاع؛ گاهی شخص بهرغم نداشتن تقصیر یا تقصیر کمتر، فرصتی برای دفاع از خود و اثبات بیگناهی نداشته است؛ براین اساس به شخص یا قبیلهٔ دیگر پناه میبرد تا فرصتی برای اثبات بیگناهی خود پیدا کند.[۱۲]
ه) میارداری بهمنظور فرار از چرخهٔ انتقامجویی؛ بهدلیل اینکه انتقامجویی شخصی منجر به تسلسل این زنجیره میشود؛ مردم بلوچ به مجرم پناه میدهند تا فرصتی برای راهحلهای غیر از انتقام ایجاد کنند و زنجیرهٔ انتقامجویی را بشکنند.[۱۳]
جایگاه زنان در میارداری
در فرهنگ بلوچ زن حرمت بسیار دارد و اگر زن میارجل قرار گیرد، از خونینترین درگیرهای جلوگیری میشود. در گذشته نیز هنگام حملهٔ بلوچها بر طوایف دیگر، اگر زنی از همان طوایف بر سر راه مینشست و میارچادر میکرد، جنگآوران بلوچ از حمله منصرف میشدند.[۱۴] در داستانهای شفاهی بلوچ آمده، شخصی که سنگینترین جرم را مرتکب شده و به چادر زنی با اظهار ندامت پناهبرده، تا زمانی که در میار آن زن بوده، از هرنوع تعرض در امان مانده است.[۱۵]
مسئولیت میارجل
براساس قاعدهٔ میارداری بلوچ، پس از پذیرش میار، میارجل (پناهندهپذیر) در قبال میار خود (ولو مجرم) مسؤلیت پیدا میکند و علاوهبر حفظ حرمت آن، بهبهترین شکل از وی حفاظت کرده و ملزم است برای احقاق حقوق ضایع شدهٔ او تا پای جان تلاش کند یا او را مورد عفو قرار دهد. هرگونه آسیبرسیدن به میار، سبب ننگ میارجل و طایفهٔ او میشود.[۱۶] حتی اگر قاتل از سر اشتباه وارد محدودهٔ دشمن خونخواه شود، تا زمانی که در محدودهٔ او قرار دارد، میار محسوب شده، نهتنها از شر خونخواهی در امان است بلکه مورد شفقت نیز قرار میگیرد.[۱۷]
بازتولید سنت میارداری
کارشناسان معتقدند که سنت میارداری بلوچ، بهرغم آنکه در مدیریت منازعات درونقومی، کنترل انتقامجوییها و ایجاد صلح، نقش قابل توجهی داشته، در حالحاضر رو به کمرنگشدن است. از نظر این کارشناسان در وضعیتی که جوامع با تهاجم فرهنگی گسترده روبهرو هستند، نیاز بیشتری به شناسایی، تقویت و بازتولید ارزشهای فرهنگی قومیتها وجود دارد. هرچند ممکن است ارزشهای فرهنگی از جمله روش میارداری بلوچ نقاط ضعفی داشته باشد، اما از آنجا که این روش حالت بازدارندگی و اصلاحگرایانه دارد، تقویت وترویج آن میتواند در مدیریت بحرانها از جمله بحران امنیتی و کنترل کجرویهای اجتماعی کارساز باشد. از نظر کارشناسان، سازمان میراث فرهنگی با ثبت روش میارداری بهعنوان یک میراث معنوی، توجه پژوهشگران را برای شناسایی فرهنگ این مردم باید جلب کند تا این امر تلنگری برای این مردم شود و از رسمها و آیینهای مثبت خود در زندگی سخت کنونی، استفاده کند.[۱۸]
پانویس
- ↑ «سنت میارجل میراث هزارسالۀ سیستان و بلوچستان در حمایت از ستمدیدگان»، خبرگزاری مهر.
- ↑ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.
- ↑ «رسومی که آتش منازعات میان طوایف ایرانی را خاموش میکند»، وبسایت لستاسکند.
- ↑ «سنت میارجل میراث هزارسالۀ سیستان و بلوچستان در حمایت از ستمدیدگان»، خبرگزاری مهر.
- ↑ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.
- ↑ دهانی و دیگران، «جلوههای از امانتداری و میارجلی در ضربالمثلهای بلوچی»، 1400ش، ص239.
- ↑ بولادایی، «هویت بلوچی و ارزشهای اجتماعی جامعهی بلوچ در شعر»، وبسایت برانز.
- ↑ «ینتیله سنتی بهقدمت تاریخ سیستان و بلوچستان»، وبسایت معاونت اجتماعی و پیگیری از وقوع جرم قوۀ قضائیه.
- ↑ قنبرپور، «میارداری و پناهندگان»، وبسایت روزنامۀ همشهری.
- ↑ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.
- ↑ قنبرپور، «میارداری و پناهندگان»، وبسایت روزنامۀ همشهری.
- ↑ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.
- ↑ «رسومی که آتش منازعات میان طوایف ایرانی را خاموش میکند»، وبسایت لستاسکند.
- ↑ جانبالهی فیروزآبادی، «مظلومیت و قهاریت زن بلوچ»، 1399ش، ص68.
- ↑ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.
- ↑ «سنت میارجل میراث هزارسالۀ سیستان و بلوچستان در حمایت از ستمدیدگان»، خبرگزاری مهر.
- ↑ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.
- ↑ قنربرپور، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ.
منابع
- ولادایی، ناصر، «هویت بلوچی و ارزشهای اجتماعی جامعه بلوچ در شعر»، وبسایت برانز، تاریخ بازدید: ۸ بهمن ۱۴۰۲ش.
- جانبالهی فیروزآبادی، محمدسعید، «مظلومیت و قهاریت زن بلوچ»، فصلنامهٔ توانمندسازی زنان و جامعهٔ پایدار، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۱، بهار ۱۳۹۹ش.
- دهانی، مجیبالرحمن و دیگران، «جلوههای از امانتداری و میارجلی در ضربالمثلهای بلوچی»، پژوهشنامهٔ اورمزد، شمارهٔ ۵۴، بهار ۱۴۰۰ش.
- «سنت میارجل میراث هزارسالهٔ سیستان و بلوچستان در حمایت از ستمدیدگان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۹۳ش.
- قدیر، محسن و کاظمی فروشانی، حسین، «بررسی پدیدهٔ پناهندگی از منظر اسلام و حقوق بینالملل»، فصلنامهٔ پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال پنجم، شمارهٔ اول، بهار ۱۳۹۷ش.
- قنربرپور، سینا، «میارداری در بلوچها و حمایت از پناهندگان»، وبسایت انسانشناسی و فرهنگ، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۸۹ش.
- قنبرپور، سینا، «میارداری و پناهندگان»، وبسایت روزنامهٔ همشهری، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۳۸۹ش.
- «ینتیله سنتی بهقدمت تاریخ سیستان و بلوچستان»، وبسایت معاونت اجتماعی و پیگیری از وقوع جرم قوهٔ قضائیه، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۳۹۶ش.