پرش به محتوا

مسجد جامع اردستان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۵۱۸ ویرایش‌ها
ایجاد لینک داخلی
ابرابزار
 
خط ۱: خط ۱:
<big>'''مسجد جامع اردستان؛'''</big> بنایی تاریخی مذهبی و دومین مسجد چهار ایوان جهان اسلام در اردستان.
{{جعبه اطلاعات زیارتگاه
| نام = مسجد جامع اردستان
| تصویر =
| زیرنویس تصویر =
| متن جایگزین تصویر =
| فایل پادکست =
| حجم فایل پادکست =
| تاریخ پادکست =
| زیرنویس عنوان =
| نام‌های دیگر =
| نام بومی =
| نام انگلیسی =
| نام رسمی = مسجد جامع اردستان
| نوع = مسجد جامع
| دین = اسلام
| مذهب = شیعه
| شخصیت مدفون =
| شخصیت مرتبط =
| دوره تاریخی = [[دوره سلجوقی|سلجوقی]]
| کشور = [[ایران]]
| استان = [[استان اصفهان|اصفهان]]
| شهرستان = [[اردستان]]
| بخش =
| شهر = [[اردستان]]
| منطقه = محال
| مختصات =
| تاریخ ساخت = قرن چهارم هجری
| بنیان‌گذار = عمر بن عبدالعزیز آل ابی‌دلف
| سازنده =
| معمار = حیدرعلی معمار اردستانی
| بانی =
| بازسازی‌ها =
| مالکیت =
| نهاد مسئول =
| مدیریت =
| معماری = چهارایوانی
| سبک معماری = [[شیوه رازی]]
| اهمیت = دومین مسجد چهارایوانی جهان اسلام
+| وضعیت = دایر
| شماره ثبت ملی = ۱۱۱
| تاریخ ثبت ملی = ۱۳۱۱ش
| وبگاه رسمی =
}}
{{درشت|'''مسجد جامع اردستان؛'''}} بنایی تاریخی مذهبی و دومین مسجد چهار ایوان جهان اسلام در اردستان.


مسجد جامع اردستان از مهم‌ترین آثار تاریخی شهر اردستان در استان اصفهان و از قدیمی‌ترین مساجد ایران است که به‌عنوان نخستین مسجد دوطبقه و دومین مسجد چهار ایوانی شناخته شده است. بنای اولیه مسجد جامع اردستان، آتشکده بوده که در گذر زمان به مسجدی چهار ایوانی تبدیل شده است. قدمت تاریخی این بنا به دورۀ سلجوقی بر می‌گردد. این بنای تاریخی امروزه به‌عنوان مکانی برای برگزاری نماز‌های پنج‌گانه مسلمانان، مراسم عزاداری عاشورا و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرد. مسجد جامع اردستان در سال 1311‌ش به‌عنوان یکی از [[آثار ملی ایران]] ثبت شده است.
مسجد جامع اردستان از مهم‌ترین آثار تاریخی شهر اردستان در استان اصفهان و از قدیمی‌ترین مساجد ایران است که به‌عنوان نخستین مسجد دوطبقه و دومین مسجد چهار ایوانی شناخته شده است. بنای اولیه مسجد جامع اردستان، آتشکده بوده که در گذر زمان به مسجدی چهار ایوانی تبدیل شده است. قدمت تاریخی این بنا به دورهٔ سلجوقی بر می‌گردد. این بنای تاریخی امروزه به‌عنوان مکانی برای برگزاری نمازهای پنج‌گانه مسلمانان، مراسم عزاداری عاشورا و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرد. مسجد جامع اردستان در سال ۱۳۱۱ش به‌عنوان یکی از [[آثار ملی ایران]] ثبت شده است.
==تاریخچه==
طبق نظر برخی محققان مسجد جامع اردستان، از بنا‌های به‌جای مانده از دورۀ سلجوقیان و متعلق به قرن چهارم هجری است.<ref>  [http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref>  برخی دیگر معتقدند بنای اولیه این مسجد بر روی یک بنای قدیمی‌تر ساخته شده <ref>  [https://civilica.com/doc/290904/ . بهرام زاده و خانبلوکی، «مطالعه سیر تکوین و تحول مسجد جامع اردستان با استناد به مدارک و مستندات موجود»، 1392ش، ص1.]</ref> که در دوران ساسانیان به شکل آتشکده و معبد بوده است.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>  تفاوت‌هاي آشكار در نحوة بناي ستون‌ها و نوع مصالح به‌كار رفته در شبستان‌های این مسجد نشان می‌دهد که قدمت بنای اولیه و تبدیل آن به مسجد، به دوره‌های مختلفی از تاریخ مربوط می‌شود. <ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص3.]</ref>
تاریخچه مسجد جامع اردستان مربوط به سه دورۀ زمانی است که عبارت‌اند از:
دوره اول: در قرن سوم هجری قمری، بنای اولیه یک آتشکده گنبدی شکل بوده که به یک مسجد شبستانی به سبک خراسانی تبدیل شد؛
دوره دوم: در قرن سوم و چهارم هجری قمری، مسجد شبستانی به مسجد کوشک‌‌مانند تبدیل شد؛ <ref>  [https://www.isna.ir/news/99051208888/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش].</ref>
دوره سوم: در قرن ششم هجری قمری و در دورۀ سلجوقی، مسجد کوشک‌مانند تقریباً تخریب و به‌شکل یک مسجد چهار ایوانی به سبک رازی تبدیل شده است.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش].</ref>
==جغرافیا==
مسجد اردستان در در محله «محال» شهر اردستان واقع در شمال استان [[اصفهان]]<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>  و در 24 کیلومتری شهر اصفهان است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص1.]</ref>  مسجد جامع اردستان از شمال به معبر باغ، از جنوب به آب‌انبار، از غرب به معبر باغ، حمام عمومی و کاروانسرا محدود می‌شود.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref>


==ویژگی==
== تاریخچه ==
مسجد جامع اردستان، از مساجد شبستانی است که با گذر زمان به مسجد چهار ایوانی تبدیل شده است.<ref> . [https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> این مسجد از ساختمان مسجد، مدرسه حاج حسين نور‌الدین،<ref> [https://civilica.com/doc/290904/ . بهرام زاده و خانبلوکی، «مطالعه سیر تکوین و تحول مسجد جامع اردستان با استناد به مدارک و مستندات موجود»، 1392ش، ص1.]</ref> حمام پايين مسجد جامع، حسينيه، آب‌انبار، كاروانسرا و بازارچه تشکیل شده است.<ref>. [https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
طبق نظر برخی محققان مسجد جامع اردستان، از بناهای به‌جای مانده از دورهٔ سلجوقیان و متعلق به قرن چهارم هجری است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref> برخی دیگر معتقدند بنای اولیه این مسجد بر روی یک بنای قدیمی‌تر ساخته شده<ref>[https://civilica.com/doc/290904/ . بهرام زاده و خانبلوکی، «مطالعه سیر تکوین و تحول مسجد جامع اردستان با استناد به مدارک و مستندات موجود»، 1392ش، ص1.]</ref> که در دوران [[ساسانیان]] به شکل آتشکده و معبد بوده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> تفاوت‌های آشکار در نحوة بنای ستون‌ها و نوع مصالح به‌کار رفته در شبستان‌های این مسجد نشان می‌دهد که قدمت بنای اولیه و تبدیل آن به مسجد، به دوره‌های مختلفی از تاریخ مربوط می‌شود.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص3.]</ref>
تاریخچه مسجد جامع اردستان مربوط به سه دورهٔ زمانی است که عبارت‌اند از:
دوره اول: در قرن سوم هجری قمری، بنای اولیه یک آتشکده گنبدی شکل بوده که به یک مسجد شبستانی به سبک خراسانی تبدیل شد؛
دوره دوم: در قرن سوم و چهارم هجری قمری، مسجد شبستانی به مسجد کوشک‌مانند تبدیل شد؛<ref>[https://www.isna.ir/news/99051208888/مسجد-جامع-اردستان-در-دومین-مسجد-چهارایوانی-ایران . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش].</ref>
دوره سوم: در قرن ششم هجری قمری و در دورهٔ سلجوقی، مسجد کوشک‌مانند تقریباً تخریب و به‌شکل یک مسجد چهار ایوانی به سبک رازی تبدیل شده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش].</ref>


==معماری==
== جغرافیا ==
مسجد جامع اردستان به سبک مسجد جامع اصفهان و شیوه رازی، بنا شده است.<ref>  [https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>  این بنای تاریخی داراي چهار ايوان،<ref>  [http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref>  شش ورودي و شبستان بزرگي در زير گنبد،<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref> صحن مرکزی (میانسرا)، دیوار خشتی در اطراف محوطه مسجد و سر در است.<ref>  [https://www.isna.ir/news/99051208888/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>  مسجد جامع اردستان اولین مسجد دو طبقه در تاریخ اسلام است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> به عقیده برخی کارشناسان اين بنای تاریخی از نوع مساجد ايراني است. ساختمان این سازه به‌صورت كوشك گنبدي يا چهار طاقي است كه از سه طرف باز و جدا از ديگر بنا‌ها است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref>
مسجد اردستان در در محله «محال» شهر اردستان واقع در شمال استان [[اصفهان]]<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> و در ۲۴ کیلومتری شهر اصفهان است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص1.]</ref> مسجد جامع اردستان از شمال به معبر باغ، از جنوب به آب‌انبار، از غرب به معبر باغ، حمام عمومی و کاروانسرا محدود می‌شود.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref>
اجزاء تشکیل دهندۀ این مسجد عبارت‌اند از:
# ورودی: مسجد جامع اردستان دارای ورودی‌های متعددی است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> ورودی اصلی این مسجد در گوشه جنوب غربی آن قرار دارد و به‌شکل دالان طولانی است.<ref>[https://www.isna.ir/news/99051208888/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>  برخی از ورودی‌های این مسجد، از یک طرف به محله فهره و از طرف دیگر به دشت محال راه دارند. <ref>[https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> نمای ورودی اصلی این مسجد به شکل یک قوس، دو طاق نمای محرابی شکل، دولچکی، دونیم ستون آجری، دو قاب تزیینی و دو سکوی آجری است. <ref>  [https://www.isna.ir/news/99051208888/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
# صحن: مسجد جامع اردستان دارای صحن مستطیلی شکل است که در اطراف آن ایوان‌ها قرار دارند.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
# ایوان‌ها: مسجد اردستان دارای چهار ایوان شمالی، شرقی، غربی و جنوبی است.<ref>[https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>  ایوان شمالی این مسجد معروف به صفه صفا است. این ایوان در دوران حکم‌فرمایی شاه طهماسب صفوی و توسط معمار ماهر قرن دهم هجری قمری «حیدر علی بن ذوالفقار اردستانی» ساخته شده است.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> ایوان شرقی معروف به صفه امام حسین است. این ایوان در قرن یازدهم هجری قمری و توسط «میر محمد سعید» احداث شده است.<ref>  [https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>  ایوان غربی این مسجد ملقب به صفه امام حسن مجتبی‌ است. سقف این ایوان دارای نقاشی‌ها و آیات قرآنی بوده و در بالای آن مناره‌ای قرار دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> ایوان جنوبی نیز م از طاق گهواره‌ای، تزیینات بسیار زیبای گچ‌بری و آجرکاری تشکیل شده است. در این ایوان کتیبۀ ارزشمند و تاریخی مربوط به‌دوره سلجوقی وجود دارد به‌همین منظور این ایوان مهم‌ترین ایوان مسجد است.<ref>[https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
#  مناره: در گوشه شمال غربي مسجد، مناره مسجد قرار دارد.
در محوطۀ مسجد جامع اردستان علاوه بر ساختمان مسجد، درقسمت شرقي مسجد حسيني‌هايی متصل به مسجد وجود دارد. همچنین در سمت غربي اين مسجد نيز مدرسه‌ای که شامل حجره‌هایی در دو طبقه است، قرار دارد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref>


==بازسازی==
== ویژگی ==
مرمت این مسجد در سه دوره زمانی صورت گرفته است. بازسازی اولیه هنگام تبدیل آتشکده به بنای اولیه مسجد بوده که توسط «عمر بن عبدالعزیزآل ابی‌دُلَف» صورت گرفته است. <ref> [https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> همچنین در گذر زمان بازسازی مجدد قسمت‌های مختلف این مسجد توسط معماران ایرانی «حیدرعلی بن ذوالفقار اردستانی»، «میر محمد سعید» و «استاد محمود اصفهانی» نیز صورت گرفته است.<ref> [https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
مسجد جامع اردستان، از مساجد شبستانی است که با گذر زمان به مسجد چهار ایوانی تبدیل شده است.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> این مسجد از ساختمان مسجد، مدرسه حاج حسین نورالدین،<ref>[https://civilica.com/doc/290904/ . بهرام زاده و خانبلوکی، «مطالعه سیر تکوین و تحول مسجد جامع اردستان با استناد به مدارک و مستندات موجود»، 1392ش، ص1.]</ref> حمام پایین مسجد جامع، حسینیه، آب‌انبار، کاروانسرا و بازارچه تشکیل شده است.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>


==کارکرد==
== معماری ==
مسجد جامع اردستان بزرگ‌ترین مسجد شهر اردستان است. این مکان‌ مذهبی محلی برای گرد‌همایی‌های عبادی، سیاسی و مراسم‌های مذهبی است.<ref> . [https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> این مسجد محل برگزاری نماز‌های پنچ‌گانه است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> همچنین درقسمت شرقي مسجد جامع اردستان حسينيه‌ای وجود دارد كه در ايام عزاداري و به‌ويژه مراسم عاشورای حسینی مورد استفاده قرار مي‌گيرد.<ref> [https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
مسجد جامع اردستان به سبک [[مسجد جامع اصفهان]] و شیوه رازی، بنا شده است.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> این بنای تاریخی دارای چهار ایوان،<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref> شش ورودی و شبستان بزرگی در زیر گنبد،<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref> صحن مرکزی (میانسرا)، دیوار خشتی در اطراف محوطه مسجد و سر در است.<ref>[https://www.isna.ir/news/99051208888/مسجد-جامع-اردستان-در-دومین-مسجد-چهارایوانی-ایران . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> مسجد جامع اردستان اولین مسجد دو طبقه در تاریخ اسلام است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> به عقیده برخی کارشناسان این بنای تاریخی از نوع مساجد ایرانی است. ساختمان این سازه به‌صورت کوشک گنبدی یا چهار طاقی است که از سه طرف باز و جدا از دیگر بناها است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref>
اجزاء تشکیل دهندهٔ این مسجد عبارت‌اند از:
# ورودی: مسجد جامع اردستان دارای ورودی‌های متعددی است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> ورودی اصلی این مسجد در گوشه جنوب غربی آن قرار دارد و به‌شکل دالان طولانی است.<ref>[https://www.isna.ir/news/99051208888/مسجد-جامع-اردستان-در-دومین-مسجد-چهارایوانی-ایران . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> برخی از ورودی‌های این مسجد، از یک طرف به محله فهره و از طرف دیگر به دشت محال راه دارند.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> نمای ورودی اصلی این مسجد به شکل یک قوس، دو طاق نمای محرابی شکل، دولچکی، دونیم ستون آجری، دو قاب تزیینی و دو سکوی آجری است.<ref>[https://www.isna.ir/news/99051208888/مسجد-جامع-اردستان-در-دومین-مسجد-چهارایوانی-ایران . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
# صحن: مسجد جامع اردستان دارای صحن مستطیلی شکل است که در اطراف آن ایوان‌ها قرار دارند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
# ایوان‌ها: مسجد اردستان دارای چهار ایوان شمالی، شرقی، غربی و جنوبی است.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> ایوان شمالی این مسجد معروف به صفه صفا است. این ایوان در دوران حکم‌فرمایی شاه طهماسب صفوی و توسط معمار ماهر قرن دهم هجری قمری «حیدر علی بن ذوالفقار اردستانی» ساخته شده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> ایوان شرقی معروف به صفه امام حسین است. این ایوان در قرن یازدهم هجری قمری و توسط «میر محمد سعید» احداث شده است.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> ایوان غربی این مسجد ملقب به صفه امام حسن مجتبی است. سقف این ایوان دارای نقاشی‌ها و آیات قرآنی بوده و در بالای آن مناره‌ای قرار دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> ایوان جنوبی نیز م از طاق گهواره‌ای، تزیینات بسیار زیبای گچ‌بری و آجرکاری تشکیل شده است. در این ایوان کتیبهٔ ارزشمند و تاریخی مربوط به‌دوره سلجوقی وجود دارد به‌همین منظور این ایوان مهم‌ترین ایوان مسجد است.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
# مناره: در گوشه شمال غربی مسجد، مناره مسجد قرار دارد.


==کتیبه==
در محوطهٔ مسجد جامع اردستان علاوه بر ساختمان مسجد، درقسمت شرقی مسجد حسینی‌هایی متصل به مسجد وجود دارد. همچنین در سمت غربی این مسجد نیز مدرسه‌ای که شامل حجره‌هایی در دو طبقه است، قرار دارد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413183710-8049-23.pdf . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.]</ref>
در قسمت گنبد‌خانه مسجد جامع اردستان، کتیبه‌های زیبا به خط ثلث وجود دارد که در طاق‌های قوسی و اطراف شبستان قرار گرفته است.<ref>   [https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>  در این کتیبه نام استاد «حیدرعلی معمار اردستانی» به‌عنوان معمار ایوان شمالی حک شده است.<ref>  [https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>  همچنین در این کتیبه نام محمود اصفهانی معروف به غازی نیز وجود دارد.<ref>[https://razheh.com/buildings/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>


==بنیان‌گذار==
== بازسازی ==
اطلاعات کامل و مشخصی در رابطه با بانی مسجد در دسترس نیست؛ اما برخی کارشناسان و مردم بومی معتقدند «عمر بن عبد العزیز آل ابی‌دُلَف» بانی مسجد است. همچنین در کتیبه‌ها و برخی منابع تاریخی نیز نام چند نفر دیگر مانند سلطان بیک، میرمحمد سعید اردستانی، علی بن احمد طباطبایی و محمد مهدی حکیم الملک نیز به‌عنوان بانیان این مسجد وجود دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
مرمت این مسجد در سه دوره زمانی صورت گرفته است. بازسازی اولیه هنگام تبدیل آتشکده به بنای اولیه مسجد بوده که توسط «عمر بن عبدالعزیزآل ابی‌دُلَف» صورت گرفته است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> همچنین در گذر زمان بازسازی مجدد قسمت‌های مختلف این مسجد توسط معماران ایرانی «حیدرعلی بن ذوالفقار اردستانی»، «میر محمد سعید» و «استاد محمود اصفهانی» نیز صورت گرفته است.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>


==نکات مهم هنگام بازدید==  
== کارکرد ==
بازدید از مسجد جامع اردستان هر روز برای بازدید‌کنندگان از ساعت ۶:۰۰ تا ۲۱:۰۰ امکان‌پذیر است.
مسجد جامع اردستان بزرگ‌ترین مسجد شهر اردستان است. این مکان مذهبی محلی برای گردهمایی‌های عبادی، سیاسی و مراسم‌های مذهبی است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> این مسجد محل برگزاری نمازهای پنج‌گانه است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> همچنین درقسمت شرقی مسجد جامع اردستان حسینیه‌ای وجود دارد که در ایام عزاداری و به‌ویژه مراسم عاشورای حسینی مورد استفاده قرار می‌گیرد.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
به منظور بازدید از این بنای تاریخی مذهبی رعایت پوشش اسلامی ضروری است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>


==مسیر دسترسی==
== کتیبه ==
برای سفر و بازدید از مسجد جامع اردستان، می‌توان از میدان [[امام‌ خمینی]] در شهر اردستان به ‌سمت جنوب حرکت کرده و با عبور از بلوار امام‌ خمینی، به میدان نماز و پس از آن به مسجد جامع اردستان رسید.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
در قسمت گنبدخانه مسجد جامع اردستان، کتیبه‌های زیبا به خط ثلث وجود دارد که در طاق‌های قوسی و اطراف شبستان قرار گرفته است.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> در این کتیبه نام استاد «حیدرعلی معمار اردستانی» به‌عنوان معمار ایوان شمالی حک شده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref> همچنین در این کتیبه نام محمود اصفهانی معروف به غازی نیز وجود دارد.<ref>[https://razheh.com/buildings/مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>


==پانویس==
== بنیان‌گذار ==
{{پانویس}}  
اطلاعات کامل و مشخصی در رابطه با بانی مسجد در دسترس نیست؛ اما برخی کارشناسان و مردم بومی معتقدند «عمر بن عبد العزیز آل ابی‌دُلَف» بانی مسجد است. همچنین در کتیبه‌ها و برخی منابع تاریخی نیز نام چند نفر دیگر مانند سلطان بیک، میرمحمد سعید اردستانی، علی بن احمد طباطبایی و محمد مهدی حکیم الملک نیز به‌عنوان بانیان این مسجد وجود دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
==منابع==
 
* بهرام‌زاده، محمد و خانبلوکی، ساسان، «مطالعه سیر تکوین و تحول مسجد جامع اردستان با استناد به مدارک و مستندات موجود»، همایش ملی پژوهش‌های کاربردی در علوم و مهندسی، 1392ش.
== نکات مهم هنگام بازدید ==
* رضایی‌مهوار، میثم، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، پیام بهارستان، شماره 9، 1389ش.
بازدید از مسجد جامع اردستان هر روز برای بازدیدکنندگان از ساعت ۶:۰۰ تا ۲۱:۰۰ امکان‌پذیر است.
* «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
به منظور بازدید از این بنای تاریخی مذهبی رعایت پوشش اسلامی ضروری است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
* «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
 
* «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
== مسیر دسترسی ==
برای سفر و بازدید از مسجد جامع اردستان، می‌توان از میدان [[امام خمینی]] در شهر اردستان به سمت جنوب حرکت کرده و با عبور از بلوار امام خمینی، به میدان نماز و پس از آن به مسجد جامع اردستان رسید.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/23012-مسجد-جامع-اردستان/ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.]</ref>
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
 
== منابع ==
* بهرام‌زاده، محمد و خانبلوکی، ساسان، «مطالعه سیر تکوین و تحول مسجد جامع اردستان با استناد به مدارک و مستندات موجود»، همایش ملی پژوهش‌های کاربردی در علوم و مهندسی، ۱۳۹۲ش.
* رضایی‌مهوار، میثم، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، پیام بهارستان، شماره ۹، ۱۳۸۹ش.
* «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: ۱۸ آبان ۱۴۰۱ش.
* «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۱۸ آبان ۱۴۰۱ش.
* «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: ۱۸ آبان ۱۴۰۱ش.
 
<!--
 
== تغییر مسیرهای پیشنهادی ==
مسجد جامع اردستان{{سخ}}
مسجد اردستان{{سخ}}
-->
 
[[رده:آثار ملی ایران]]
[[رده:اصلاح رباتیک]]
[[رده:مسجدهای ایران]]
[[رده:مسجدهای تاریخی شهرستان اردستان]]

نسخهٔ کنونی تا ۱۴ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۵۹

مسجد جامع اردستان
نام و مشخصات
نام رسمیمسجد جامع اردستان
نوعمسجد جامع
دیناسلام
مذهبشیعه
دوره تاریخیسلجوقی
موقعیت
کشورایران
استاناصفهان
شهرستاناردستان
شهراردستان
منطقهمحال
ساخت و تاریخچه
تاریخ ساختقرن چهارم هجری
بنیان‌گذارعمر بن عبدالعزیز آل ابی‌دلف
معمارحیدرعلی معمار اردستانی
معماری
معماریچهارایوانی
سبک معماریشیوه رازی
اهمیت
اهمیتدومین مسجد چهارایوانی جهان اسلام +
ثبت و وضعیت
وضعیتدایر
شماره ثبت ملی۱۱۱
تاریخ ثبت ملی۱۳۱۱ش

مسجد جامع اردستان؛ بنایی تاریخی مذهبی و دومین مسجد چهار ایوان جهان اسلام در اردستان.

مسجد جامع اردستان از مهم‌ترین آثار تاریخی شهر اردستان در استان اصفهان و از قدیمی‌ترین مساجد ایران است که به‌عنوان نخستین مسجد دوطبقه و دومین مسجد چهار ایوانی شناخته شده است. بنای اولیه مسجد جامع اردستان، آتشکده بوده که در گذر زمان به مسجدی چهار ایوانی تبدیل شده است. قدمت تاریخی این بنا به دورهٔ سلجوقی بر می‌گردد. این بنای تاریخی امروزه به‌عنوان مکانی برای برگزاری نمازهای پنج‌گانه مسلمانان، مراسم عزاداری عاشورا و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرد. مسجد جامع اردستان در سال ۱۳۱۱ش به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران ثبت شده است.

تاریخچه

طبق نظر برخی محققان مسجد جامع اردستان، از بناهای به‌جای مانده از دورهٔ سلجوقیان و متعلق به قرن چهارم هجری است.[۱] برخی دیگر معتقدند بنای اولیه این مسجد بر روی یک بنای قدیمی‌تر ساخته شده[۲] که در دوران ساسانیان به شکل آتشکده و معبد بوده است.[۳] تفاوت‌های آشکار در نحوة بنای ستون‌ها و نوع مصالح به‌کار رفته در شبستان‌های این مسجد نشان می‌دهد که قدمت بنای اولیه و تبدیل آن به مسجد، به دوره‌های مختلفی از تاریخ مربوط می‌شود.[۴] تاریخچه مسجد جامع اردستان مربوط به سه دورهٔ زمانی است که عبارت‌اند از: دوره اول: در قرن سوم هجری قمری، بنای اولیه یک آتشکده گنبدی شکل بوده که به یک مسجد شبستانی به سبک خراسانی تبدیل شد؛ دوره دوم: در قرن سوم و چهارم هجری قمری، مسجد شبستانی به مسجد کوشک‌مانند تبدیل شد؛[۵] دوره سوم: در قرن ششم هجری قمری و در دورهٔ سلجوقی، مسجد کوشک‌مانند تقریباً تخریب و به‌شکل یک مسجد چهار ایوانی به سبک رازی تبدیل شده است.[۶]

جغرافیا

مسجد اردستان در در محله «محال» شهر اردستان واقع در شمال استان اصفهان[۷] و در ۲۴ کیلومتری شهر اصفهان است.[۸] مسجد جامع اردستان از شمال به معبر باغ، از جنوب به آب‌انبار، از غرب به معبر باغ، حمام عمومی و کاروانسرا محدود می‌شود.[۹]

ویژگی

مسجد جامع اردستان، از مساجد شبستانی است که با گذر زمان به مسجد چهار ایوانی تبدیل شده است.[۱۰] این مسجد از ساختمان مسجد، مدرسه حاج حسین نورالدین،[۱۱] حمام پایین مسجد جامع، حسینیه، آب‌انبار، کاروانسرا و بازارچه تشکیل شده است.[۱۲]

معماری

مسجد جامع اردستان به سبک مسجد جامع اصفهان و شیوه رازی، بنا شده است.[۱۳] این بنای تاریخی دارای چهار ایوان،[۱۴] شش ورودی و شبستان بزرگی در زیر گنبد،[۱۵] صحن مرکزی (میانسرا)، دیوار خشتی در اطراف محوطه مسجد و سر در است.[۱۶] مسجد جامع اردستان اولین مسجد دو طبقه در تاریخ اسلام است.[۱۷] به عقیده برخی کارشناسان این بنای تاریخی از نوع مساجد ایرانی است. ساختمان این سازه به‌صورت کوشک گنبدی یا چهار طاقی است که از سه طرف باز و جدا از دیگر بناها است.[۱۸] اجزاء تشکیل دهندهٔ این مسجد عبارت‌اند از:

  1. ورودی: مسجد جامع اردستان دارای ورودی‌های متعددی است.[۱۹] ورودی اصلی این مسجد در گوشه جنوب غربی آن قرار دارد و به‌شکل دالان طولانی است.[۲۰] برخی از ورودی‌های این مسجد، از یک طرف به محله فهره و از طرف دیگر به دشت محال راه دارند.[۲۱] نمای ورودی اصلی این مسجد به شکل یک قوس، دو طاق نمای محرابی شکل، دولچکی، دونیم ستون آجری، دو قاب تزیینی و دو سکوی آجری است.[۲۲]
  2. صحن: مسجد جامع اردستان دارای صحن مستطیلی شکل است که در اطراف آن ایوان‌ها قرار دارند.[۲۳]
  3. ایوان‌ها: مسجد اردستان دارای چهار ایوان شمالی، شرقی، غربی و جنوبی است.[۲۴] ایوان شمالی این مسجد معروف به صفه صفا است. این ایوان در دوران حکم‌فرمایی شاه طهماسب صفوی و توسط معمار ماهر قرن دهم هجری قمری «حیدر علی بن ذوالفقار اردستانی» ساخته شده است.[۲۵] ایوان شرقی معروف به صفه امام حسین است. این ایوان در قرن یازدهم هجری قمری و توسط «میر محمد سعید» احداث شده است.[۲۶] ایوان غربی این مسجد ملقب به صفه امام حسن مجتبی است. سقف این ایوان دارای نقاشی‌ها و آیات قرآنی بوده و در بالای آن مناره‌ای قرار دارد.[۲۷] ایوان جنوبی نیز م از طاق گهواره‌ای، تزیینات بسیار زیبای گچ‌بری و آجرکاری تشکیل شده است. در این ایوان کتیبهٔ ارزشمند و تاریخی مربوط به‌دوره سلجوقی وجود دارد به‌همین منظور این ایوان مهم‌ترین ایوان مسجد است.[۲۸]
  4. مناره: در گوشه شمال غربی مسجد، مناره مسجد قرار دارد.

در محوطهٔ مسجد جامع اردستان علاوه بر ساختمان مسجد، درقسمت شرقی مسجد حسینی‌هایی متصل به مسجد وجود دارد. همچنین در سمت غربی این مسجد نیز مدرسه‌ای که شامل حجره‌هایی در دو طبقه است، قرار دارد.[۲۹]

بازسازی

مرمت این مسجد در سه دوره زمانی صورت گرفته است. بازسازی اولیه هنگام تبدیل آتشکده به بنای اولیه مسجد بوده که توسط «عمر بن عبدالعزیزآل ابی‌دُلَف» صورت گرفته است.[۳۰] همچنین در گذر زمان بازسازی مجدد قسمت‌های مختلف این مسجد توسط معماران ایرانی «حیدرعلی بن ذوالفقار اردستانی»، «میر محمد سعید» و «استاد محمود اصفهانی» نیز صورت گرفته است.[۳۱]

کارکرد

مسجد جامع اردستان بزرگ‌ترین مسجد شهر اردستان است. این مکان مذهبی محلی برای گردهمایی‌های عبادی، سیاسی و مراسم‌های مذهبی است.[۳۲] این مسجد محل برگزاری نمازهای پنج‌گانه است.[۳۳] همچنین درقسمت شرقی مسجد جامع اردستان حسینیه‌ای وجود دارد که در ایام عزاداری و به‌ویژه مراسم عاشورای حسینی مورد استفاده قرار می‌گیرد.[۳۴]

کتیبه

در قسمت گنبدخانه مسجد جامع اردستان، کتیبه‌های زیبا به خط ثلث وجود دارد که در طاق‌های قوسی و اطراف شبستان قرار گرفته است.[۳۵] در این کتیبه نام استاد «حیدرعلی معمار اردستانی» به‌عنوان معمار ایوان شمالی حک شده است.[۳۶] همچنین در این کتیبه نام محمود اصفهانی معروف به غازی نیز وجود دارد.[۳۷]

بنیان‌گذار

اطلاعات کامل و مشخصی در رابطه با بانی مسجد در دسترس نیست؛ اما برخی کارشناسان و مردم بومی معتقدند «عمر بن عبد العزیز آل ابی‌دُلَف» بانی مسجد است. همچنین در کتیبه‌ها و برخی منابع تاریخی نیز نام چند نفر دیگر مانند سلطان بیک، میرمحمد سعید اردستانی، علی بن احمد طباطبایی و محمد مهدی حکیم الملک نیز به‌عنوان بانیان این مسجد وجود دارد.[۳۸]

نکات مهم هنگام بازدید

بازدید از مسجد جامع اردستان هر روز برای بازدیدکنندگان از ساعت ۶:۰۰ تا ۲۱:۰۰ امکان‌پذیر است. به منظور بازدید از این بنای تاریخی مذهبی رعایت پوشش اسلامی ضروری است.[۳۹]

مسیر دسترسی

برای سفر و بازدید از مسجد جامع اردستان، می‌توان از میدان امام خمینی در شهر اردستان به سمت جنوب حرکت کرده و با عبور از بلوار امام خمینی، به میدان نماز و پس از آن به مسجد جامع اردستان رسید.[۴۰]

پانویس

  1. ↑ . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.
  2. ↑ . بهرام زاده و خانبلوکی، «مطالعه سیر تکوین و تحول مسجد جامع اردستان با استناد به مدارک و مستندات موجود»، 1392ش، ص1.
  3. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  4. ↑ . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص3.
  5. ↑ . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  6. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  7. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  8. ↑ . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص1.
  9. ↑ . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.
  10. ↑ «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  11. ↑ . بهرام زاده و خانبلوکی، «مطالعه سیر تکوین و تحول مسجد جامع اردستان با استناد به مدارک و مستندات موجود»، 1392ش، ص1.
  12. ↑ «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  13. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  14. ↑ . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.
  15. ↑ . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.
  16. ↑ . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  17. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  18. ↑ . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.
  19. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  20. ↑ . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  21. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  22. ↑ . «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  23. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  24. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  25. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  26. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  27. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  28. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  29. ↑ . رضایی مهوار، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، 1389ش، ص2.
  30. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  31. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  32. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  33. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  34. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  35. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  36. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  37. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  38. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  39. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.
  40. ↑ . «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: 18 آبان 1401ش.

منابع

  • بهرام‌زاده، محمد و خانبلوکی، ساسان، «مطالعه سیر تکوین و تحول مسجد جامع اردستان با استناد به مدارک و مستندات موجود»، همایش ملی پژوهش‌های کاربردی در علوم و مهندسی، ۱۳۹۲ش.
  • رضایی‌مهوار، میثم، «معماری و تزیینات گچ‌بری در مسجد جامع اردستان»، پیام بهارستان، شماره ۹، ۱۳۸۹ش.
  • «مسجد جامع اردستان؛ دومین مسجد چهارایوانی ایران»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: ۱۸ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۱۸ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «مسجد جامع اردستان»، وب‌سایت razheh، تاریخ بازدید: ۱۸ آبان ۱۴۰۱ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=مسجد_جامع_اردستان&oldid=85068»