گلیم افغانستان: تفاوت میان نسخهها
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ایجاد لینک داخلی |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی =گلیم افغانستان | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی =صنایع دستی و هنرهای سنتی | |||
| نوع مفهوم =فرش دستباف و صنایع دستی | |||
| معنای اصطلاحی =دستبافتهای ساده از تار و پود پشم حیوانات | |||
| حوزه کاربرد =فرش و زیرانداز | |||
| گستره جغرافیایی =افغانستان | |||
| منشأ تاریخی =دوران کهن و باستانی | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با =پشم گوسفند{{سخ}}موی بز{{سخ}}گلیمبافی | |||
| اهمیت =بالا در اقتصاد خانواده و فرهنگ سنتی | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''گلیم افغانستان'''، از صنایع دستی افغانستان. | |||
گلیم افغانستان، از قدیمیترین صنایع دستی افغانستان است که از [[پشم]] گوسفند و موی بز در طرح و رنگهای مختلف تولید و بهعنوان فرش استفاده میشود. | |||
== | == مفهومشناسی == | ||
گلیم در لغت، فرش<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/گلیم معین، لغتنامه، ذیل واژۀ گلیم، وبسایت واژه یاب.]</ref> یا پوششی است که از پشم حیوانات ساخته شده<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/گلیم دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ گلیم، وبسایت واژه یاب.]</ref> و در اصطلاح، دستبافتهای ساده از تار و پود است که از پشم حیوانات اهلی، به دست میآید. [[گلیم]] در هر منطقه، طرح مختص به خود را داشته و بهصورت عموم، بهعنوان فرش کاربرد دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/lorestan-70201/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D9%84%DB%8ی-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D9%87 «گلیم، دستبافتهای زیبا ولی ساده»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | |||
گلیم در | |||
== | == تاریخچه == | ||
این | صنعت دستی گلیم، از سالهای دور، همزمان با پرورش حیوانات اهلی و استفاده از مو و پشم این حیوانات در افغانستان، رایج بوده و تاکنون نیز ادامه دارد. در سال ۱۳۰۵ش، استفاده از پارچههای خارجی در افغانستان بهصورت رسمی ممنوع اعلام شد که در نتیجه، صنعت بافندگی در این کشور رونق زیادی پیدا کرد. با گسترش این صنعت، هنر دستی [[گلیمبافی]] نیز رونق گرفته و به رشتهٔ پرطرفدار در میان مردم افغانستان و گردشگران خارجی بدل شد<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8ی/ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> اما امروزه، بهدلیل کمشدن دامداری، افزایش قیمت پشم و ورود فرشهای صنعتی به افغانستان کم رونق شده است.<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/48249/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8ی-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانوادههای افغانستان»، وبسایت پیام آفتاب.]</ref> | ||
== | == مراحل بافتن گلیم == | ||
=== ۱. تولید نخ === | |||
نخ گلیم در افغانستان بهدلیل نبود کارخانههای نخریسی، بهصورت دستی تولید میشود که فرایند آن طولانی و سخت است.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8ی/ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> | |||
==پانویس== | === ۲. رنگرزی نخ === | ||
بعد از آمادهشدن نخ، نوبت به رنگرزی میرسد که بهصورت معمول، از رنگ طبیعی و گیاهانی مثل زعفران، روناس، برگ درخت پسته و پوست انار استفاده میشود.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8ی/ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> | |||
=== ۳. چلهکشی === | |||
چلهکشی، فرایند پیچیدهای است و به مهارتها و ابزار خاص نیاز دارد که استادکاران ماهر و کاربلد انجام میدهند.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8ی/ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> | |||
=== ۴. بافتن گلیم === | |||
بعد از تنظیم دار گلیمبافی، نوبت به بافتن گلیم میرسد که بافندگان، هنر دست خود را طبق نقشهٔ از قبل طراحیشده به نمایش میگذارند.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8ی/ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> | |||
== مواد اولیه == | |||
پود گلیم از موی بز و تار آن از پشم گوسفند است.<ref>[http://www.azraculture.org/postDetail.php?post_id=71 «صنایع پشمی در هزارجات»، وبسایت هزاره کالچر.]</ref> | |||
== عناصر دخیل در بافت گلیم == | |||
گلیم در افغانستان جزء صنایع دستی زنان به حساب آمده<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/48249/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8ی-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانوادههای افغانستان»، وبسایت پیام آفتاب.]</ref> و عناصر دیگری همچون موارد زیر را شامل میشود: سَنگِ ریشتَه (کلاف نخ) از موی بز و پشم گوسفند، شانهٔ چوبی یا آهنی، چُوبچَک، دَمکَش و دار گلیمبافی که خود از اجزاء کوچکتر ساخته میشود.<ref>[http://www.azraculture.org/postDetail.php?post_id=71 «صنایع پشمی در هزارجات»، وبسایت هزاره کالچر.]</ref> | |||
== انواع گلیم == | |||
=== ۱. ساده === | |||
گلیمهای ساده ضخامت کمتری در مقایسه با انواع دیگر آن دارند. نقشهای دو روی گلیم یکسان است و از دو سمت (پشت و روی) آن استفاده میشود. این نوع گلیم فقط دارای تار و پود است.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8ی/ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> در سیر تکاملی بافت گلیم، گلیم ساده که بهنامهای چوبی و دورو نیز خوانده میشود، اولین بافت و پایهٔ انواع پیشرفته است که با تنوع در ویژگی بافت، نقشه و رنگآمیزی به وجود آمده است.<ref>[https://kilimking.com/type-of-handmade-killim/ «تولیدی گلیم دستباف دورو افغانستان» وبسایت بامیکا راگ.]</ref> | |||
=== ۲. یکرو یا سوماک === | |||
این گلیم از ضخامت بیشتری نسبت به گلیم ساده برخوردار است که یک روی آن کاربرد دارد و در پشت آن نخهای رنگین پراکنده و نامنظم به چشم میخورد.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8ی/ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> | |||
=== ۳. گلیمهای خاص === | |||
از ادغام روش و تکنیکهای بافت گلیم ساده (پودگذاری) و بافت گلیم سوماک (پود پیچی)، نوع خاصی از گلیم تولید میشود که ظرافت و زیبایی بیشتر دارد.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8ی/ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> | |||
== شهرت جهانی == | |||
گیلم افغانستان بهدلیل رنگهای زیبا و نقشهای بینظیری که در آن به کار میرود، در سطح جهان مشهور است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/240206 «زنی در حال گیلم بافی در ولایت فاریاب»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | |||
* حسنزاده، «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت | == منابع == | ||
* دهخدا، علیاکبر، | * حسنزاده، «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلهٔ خامک، تاریخ بازدید: ۱۸ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
* «زنی در حال گیلم بافی در ولایت فاریاب»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامهٔ دهخدا، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۸ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
* «صنایع پشمی در هزارجات»، وبسایت هزاره کالچر. | * «زنی در حال گیلم بافی در ولایت فاریاب»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آبان ۱۳۹۵ش. ویکیزندگی | ||
* «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانوادههای افغانستان»، وبسایت پیام | * «صنایع پشمی در هزارجات»، وبسایت هزاره کالچر. ۱۶ فروردین ۱۳۹۹ش. | ||
* «قیمت انواع گلیم دستبافت افغانستان به صورت عمده» وبسایت بامیکا، تاریخ درج مطلب: | * «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانوادههای افغانستان»، وبسایت پیام آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۳۹۴ش. | ||
* «گلیم، | * «قیمت انواع گلیم دستبافت افغانستان به صورت عمده» وبسایت بامیکا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ خرداد ۱۳۹۹ش. | ||
* معین، محمد، فرهنگ معین، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: | * «گلیم، دستبافتهای زیبا ولی ساده»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ فرودین ۱۳۹۶ش. | ||
* معین، محمد، فرهنگ معین، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۸ آذر ۱۴۰۱ش. | |||
[[رده:اصلاح رباتیک]] | |||
[[رده:صنایع دستی افغانستان]] | |||
[[رده:فرشها و قالیهای افغانستان]] | |||
[[رده:هندسه بحث رباتیک]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۴ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۳۶
| عنوان اصلی | گلیم افغانستان |
|---|---|
| شاخه علمی | صنایع دستی و هنرهای سنتی |
| نوع مفهوم | فرش دستباف و صنایع دستی |
| معنای اصطلاحی | دستبافتهای ساده از تار و پود پشم حیوانات |
| حوزه کاربرد | فرش و زیرانداز |
| گستره جغرافیایی | افغانستان |
| منشأ تاریخی | دوران کهن و باستانی |
| مرتبط با | پشم گوسفند موی بز گلیمبافی |
| اهمیت | بالا در اقتصاد خانواده و فرهنگ سنتی |
گلیم افغانستان، از صنایع دستی افغانستان.
گلیم افغانستان، از قدیمیترین صنایع دستی افغانستان است که از پشم گوسفند و موی بز در طرح و رنگهای مختلف تولید و بهعنوان فرش استفاده میشود.
مفهومشناسی
گلیم در لغت، فرش[۱] یا پوششی است که از پشم حیوانات ساخته شده[۲] و در اصطلاح، دستبافتهای ساده از تار و پود است که از پشم حیوانات اهلی، به دست میآید. گلیم در هر منطقه، طرح مختص به خود را داشته و بهصورت عموم، بهعنوان فرش کاربرد دارد.[۳]
تاریخچه
صنعت دستی گلیم، از سالهای دور، همزمان با پرورش حیوانات اهلی و استفاده از مو و پشم این حیوانات در افغانستان، رایج بوده و تاکنون نیز ادامه دارد. در سال ۱۳۰۵ش، استفاده از پارچههای خارجی در افغانستان بهصورت رسمی ممنوع اعلام شد که در نتیجه، صنعت بافندگی در این کشور رونق زیادی پیدا کرد. با گسترش این صنعت، هنر دستی گلیمبافی نیز رونق گرفته و به رشتهٔ پرطرفدار در میان مردم افغانستان و گردشگران خارجی بدل شد[۴] اما امروزه، بهدلیل کمشدن دامداری، افزایش قیمت پشم و ورود فرشهای صنعتی به افغانستان کم رونق شده است.[۵]
مراحل بافتن گلیم
۱. تولید نخ
نخ گلیم در افغانستان بهدلیل نبود کارخانههای نخریسی، بهصورت دستی تولید میشود که فرایند آن طولانی و سخت است.[۶]
۲. رنگرزی نخ
بعد از آمادهشدن نخ، نوبت به رنگرزی میرسد که بهصورت معمول، از رنگ طبیعی و گیاهانی مثل زعفران، روناس، برگ درخت پسته و پوست انار استفاده میشود.[۷]
۳. چلهکشی
چلهکشی، فرایند پیچیدهای است و به مهارتها و ابزار خاص نیاز دارد که استادکاران ماهر و کاربلد انجام میدهند.[۸]
۴. بافتن گلیم
بعد از تنظیم دار گلیمبافی، نوبت به بافتن گلیم میرسد که بافندگان، هنر دست خود را طبق نقشهٔ از قبل طراحیشده به نمایش میگذارند.[۹]
مواد اولیه
پود گلیم از موی بز و تار آن از پشم گوسفند است.[۱۰]
عناصر دخیل در بافت گلیم
گلیم در افغانستان جزء صنایع دستی زنان به حساب آمده[۱۱] و عناصر دیگری همچون موارد زیر را شامل میشود: سَنگِ ریشتَه (کلاف نخ) از موی بز و پشم گوسفند، شانهٔ چوبی یا آهنی، چُوبچَک، دَمکَش و دار گلیمبافی که خود از اجزاء کوچکتر ساخته میشود.[۱۲]
انواع گلیم
۱. ساده
گلیمهای ساده ضخامت کمتری در مقایسه با انواع دیگر آن دارند. نقشهای دو روی گلیم یکسان است و از دو سمت (پشت و روی) آن استفاده میشود. این نوع گلیم فقط دارای تار و پود است.[۱۳] در سیر تکاملی بافت گلیم، گلیم ساده که بهنامهای چوبی و دورو نیز خوانده میشود، اولین بافت و پایهٔ انواع پیشرفته است که با تنوع در ویژگی بافت، نقشه و رنگآمیزی به وجود آمده است.[۱۴]
۲. یکرو یا سوماک
این گلیم از ضخامت بیشتری نسبت به گلیم ساده برخوردار است که یک روی آن کاربرد دارد و در پشت آن نخهای رنگین پراکنده و نامنظم به چشم میخورد.[۱۵]
۳. گلیمهای خاص
از ادغام روش و تکنیکهای بافت گلیم ساده (پودگذاری) و بافت گلیم سوماک (پود پیچی)، نوع خاصی از گلیم تولید میشود که ظرافت و زیبایی بیشتر دارد.[۱۶]
شهرت جهانی
گیلم افغانستان بهدلیل رنگهای زیبا و نقشهای بینظیری که در آن به کار میرود، در سطح جهان مشهور است.[۱۷]
پانویس
- ↑ معین، لغتنامه، ذیل واژۀ گلیم، وبسایت واژه یاب.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ گلیم، وبسایت واژه یاب.
- ↑ «گلیم، دستبافتهای زیبا ولی ساده»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.
- ↑ «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانوادههای افغانستان»، وبسایت پیام آفتاب.
- ↑ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.
- ↑ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.
- ↑ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.
- ↑ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.
- ↑ «صنایع پشمی در هزارجات»، وبسایت هزاره کالچر.
- ↑ «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانوادههای افغانستان»، وبسایت پیام آفتاب.
- ↑ «صنایع پشمی در هزارجات»، وبسایت هزاره کالچر.
- ↑ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.
- ↑ «تولیدی گلیم دستباف دورو افغانستان» وبسایت بامیکا راگ.
- ↑ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.
- ↑ حسنزاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلۀ خامک.
- ↑ «زنی در حال گیلم بافی در ولایت فاریاب»، خبرگزاری شفقنا.
منابع
- حسنزاده، «گلیم دستباف افغانستانی»، وبسایت مجلهٔ خامک، تاریخ بازدید: ۱۸ آذر ۱۴۰۱ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامهٔ دهخدا، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۸ آذر ۱۴۰۱ش.
- «زنی در حال گیلم بافی در ولایت فاریاب»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آبان ۱۳۹۵ش. ویکیزندگی
- «صنایع پشمی در هزارجات»، وبسایت هزاره کالچر. ۱۶ فروردین ۱۳۹۹ش.
- «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانوادههای افغانستان»، وبسایت پیام آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۳۹۴ش.
- «قیمت انواع گلیم دستبافت افغانستان به صورت عمده» وبسایت بامیکا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ خرداد ۱۳۹۹ش.
- «گلیم، دستبافتهای زیبا ولی ساده»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ فرودین ۱۳۹۶ش.
- معین، محمد، فرهنگ معین، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۸ آذر ۱۴۰۱ش.