شاکله انسان: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>شاکله</big>''': شخصیت سازمان‌یافته از ویژگی‌های نسبتاً ثابت و پایدار.

در منابع [[اسلام|اسلامی]] از شخصیت با عنوان «شاکله» یاد شده است. هر فرد، متناسب با شاکلۀ خود که متفاوت از دیگران است، کنشگری ویژه‌ای دارد. در آموزه‌های [[اسلام]]، انسان موجودی دوساحتی، برترین آفریدۀ خدا، دارای [[اختیار]]، کرامت و فضیلت، معرفی شده است و او با تکیه بر این ویژگی‌های [[فطرت|فطری]] و خدادادی، می‌تواند به کمال برسد.

از منظر آموزه‌های اسلام، ساختمان وجودی انسان هم استعداد انجام کارهای زشت، پیروی از [[هوای نفس]] و دنیاگرایی و هم آمادگی گرایش به اخلاق مطلوب را دارد که می‌تواند آدمی را به آرامش روانی و خوشبختی برساند. [[فطرت]] انسان بالقوه متضمن تضاد بین خیر و شر است. نیروهای عقل و جهل در تقابل دائمی هستند و سلامت انسان درگرو توازن قوای نفسانی است. اگر عقل، نیروهای جهل را در جهت ارضای صحیح غرایز به‌کار گیرد، شخصیت سالم شکل می‌گیرد و سازمان روانی انسان در همه‌ی ابعاد به یکپارچگی می‌رسد و در مسیر هدفی متعالی قرار می‌گیرد.<ref>حقانی، روان‌شناسی کاربردی1، 1400ش، ص264.</ref>

[[نفس اماره]]

[[نفس لوامه]]

[[نفس مطمئنه]]

هرکدام از این نفوس، تعبیری از شاکله انسان در مرحله‌ای خاص هستند. صاحب ‌نفس اماره، دارای شاکله‌ای است که هوای نفس بر آن حاکم است و محرک‌های نفسانی، اعمال و رفتار را جهت می‌دهد. کسی که در مرحله نفس لوامه باشد باز هم نفس، محرک بسیاری از رفتارهای او است، ولی عقل با آگاهی و استدلال و قضاوت، آن اعمال را نکوهش می‌کند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/434960/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A7%DA%A9%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 محمدعلی نژاد و شمخی، «مقایسه تحلیلی شخصیت از دیدگاه روان‌شناسی با مفهوم شاکله در قرآن»، 1399ش، ص176.]</ref>شخصیت انسان در مرحله نفس مطمئنه، تحت سیطرۀ کامل [[عقل]] درمی‌آید و عقل، کنشگری انسان را جهت می‌دهد.<ref>حقانی، روان‌شناسی کاربردی1، 1400ش، ص264 . </ref> 

آموزه‌های اسلام با قبول اثرگذاری عوامل زیستی، [[ژنتیک|ژنتیکی]] و محیطی بر شکل‌گیری شخصیت، به اهمیت و غالب بودن ارادۀ آزاد انسان بر سایر عوامل، توجه کرده است. در آیاتی از قرآن به اختیار انسان و مسئولیت او در قبال اعمالش اشاره شده است که گویای پذیرش نقش عقل و قوای عقلی در رفتار آدمی است. از این ‌جهت، انسان موجودی منطقی و قابل پیش‌بینی است و تهذیب نفس، به‌معنای حرکت در جهت مدیریت غرایز و تقویت بُعد عقلانی است.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/434960/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%A7%DA%A9%D9%84%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 محمدعلی نژاد و شمخی، «مقایسه تحلیلی شخصیت از دیدگاه روان‌شناسی با مفهوم شاکله در قرآن»، 1399ش، ص174.]</ref>  اگرچه زمینه‌های رشد و تعالی انسان حتی پیش از تولد، فراهم می‌شود، اما در آموزه‌های اسلام به نقش تقوا و پرهیزگاری توجه ویژه‌ای شده است. تقوا در سایه اراده آزاد انسانی، متأثر از عوامل تربیتی محیطی است.<ref>[https://jipt.sbu.ac.ir/article_97002.html سمنون،«شاکله، نظریه محوری اسلام در رابطه با شخصیت»، 1396ش، ص97.]</ref>  همچنین در آموزه‌های اسلامی، [[اندیشه]]، تمایلات و حتی قصد و نیت از اهمیت بالایی برخوردار است و ارزش‌گذاری صرفاً بر اساس رفتار عینی صورت نمی‌گیرد.<ref>[http://fgv.journals.miu.ac.ir/article_5925.html رجایی، «تاثیر شاکله و شخصیت باطنی بر رفتار و گفتار انسان از دیدگاه قرآن و روایات»، 1399ش، ص139.]</ref>

==پانویس==

==منابع==

* احمدی، علی‌اصغر، روانشناسی شخصیت از دیدگاه اسلامی، تهران، امیرکبیر، چاپ دهم، 1374ش.  

* حقانی، ابوالحسن، روان‌شناسی کاربردی1، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1400ش.

* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القران، بیروت، دار القلم، 1412ق.

* رجایی، حیدر، «تأثیر شاکله و شخصیت باطنی بر رفتار و گفتار انسان از دیدگاه قرآن و روایات»، نشریه گفتمان وحی، شماره 18، 1399ش.

* سمنون، مرتضی، «شاکله، نظریه محوری اسلام در رابطه با شخصیت»، مجله آینۀ معرفت، دورۀ 17، شماره 2، 1396ش.

* محمدعلی نژاد، روح‌الله و شمخی، مینا، «مقایسه تحلیلی شخصیت از دیدگاه روان‌شناسی با مفهوم شاکله در قرآن»، مجله فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، شماره 43، 1399ش.