حسین صبوری (بحث | مشارکتها) |
ویرایش جزئی |
||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
| وبگاه رسمی = | | وبگاه رسمی = | ||
}} | }} | ||
{{درشت|'''عمان؛'''}} سومین کشور بزرگ شبهجزیره عربستان و | {{درشت|'''عمان؛'''}} سومین کشور بزرگ شبهجزیره عربستان و حاکم بر بخش جنوبی تنگه هرمز. | ||
عمان در جنوبغرب آسیا و جنوبشرقی شبهجزیره عربستان قرار دارد و بر [[تنگه هرمز]] مشرف است. این کشور که قدیمیترین دولت مستقل عربی بهشمار میرود، از زمان حکومت [[هخامنشیان|هخامنشی]] و [[ساسانیان|ساسانی]] تا دورهٔ نادرشاه افشار تحت حاکمیت [[ایران]] قرار داشت و اشغال توسط پرتغال و عثمانی را نیز پشت سر گذاشته است. این کشور در سال | عمان در جنوبغرب آسیا و جنوبشرقی شبهجزیره عربستان قرار دارد و بر [[تنگه هرمز]] مشرف است. این کشور که قدیمیترین دولت مستقل عربی بهشمار میرود، از زمان حکومت [[هخامنشیان|هخامنشی]] و [[ساسانیان|ساسانی]] تا دورهٔ [[نادرشاه افشار]] تحت حاکمیت [[ایران]] قرار داشت و اشغال توسط پرتغال و عثمانی را نیز پشت سر گذاشته است. این کشور در سال ۱۸۹۱م، تحتالحمایه بریتانیا شد و در سال ۱۹۵۱م استقلال خود را بازیافت. با بهتختنشستن سلطان قابوس در سال ۱۹۷۰م و تدوین [[قانون اساسی]] در ۱۹۹۶م، عمان به کشوری مدرن و مرفه تبدیل شد. نظام سیاسی عمان بر پایه سلطنت موروثی استوار است که در آن سلطان، محور اصلی قوا و انتصابات محسوب میشود و شوراها نقشی مشورتی ایفا میکنند. سیاست خارجی عمان نیز با تکیه بر راهبرد بیطرفی و میانجیگری، ضمن حفظ روابط متوازن با ایران و همسایگان، همکاریهای دفاعی خود را با آمریکا و انگلیس نیز تداوم بخشیده است. هویت فرهنگی عمان ریشه در سنتهای اسلامی دارد و در قالب آیینهایی مانند [[مهماننوازی]]، مجلسهای خانوادگی و حفظ پوشش سنتی متجلی میشود. واحد [[خانواده گسترده]] و احترام به بزرگان و [[ریشسفید|ریشسفیدان]]، سنگبنای این جامعه است. اقتصاد عمان حدود ۷۰ تا ۸۵درصد وابسته به نفت است، اما دولت با سیاستهای تنوعبخشی در پی توسعه بخشهای غیرنفتی مانند صنعت، خدمات، [[گردشگری]] و [[کشاورزی]] است. نیروی کار در عمان بیشتر متکی به کارگران خارجی است؛ اما قوانینی نیز برای افزایش اشتغال شهروندان عمانی در بخش خصوصی وضع شده است. | ||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
تا اوایل قرن نوزدهم نام عمان بر سراسر نواحی شرقی شبه جزیره عربستان در حد فاصل | تا اوایل قرن نوزدهم نام عمان بر سراسر نواحی شرقی شبه جزیره عربستان در حد فاصل ربعالخالی و [[دریای عمان]] اطلاق میشد. این سرزمین بعدها بهتدریج به دو بخش عمان متصالح تقسیم شد؛ شبهجزیره مسندم و شیخنشینهای هفتگانه [[امارات متحده عربی|امارات متحده]] و سرزمین اصلی عمان.<ref>{{پک|دامنپاک جامی|1392|ک=تاریخ روابط خارجی|ف=تاثیر ارتباطات تاریخی و فرهنگی بر روابط ایران و عمان (با تأکید بر دلایل تاریخی مداخله ایران در ظفار)|ص=144}}</ref> | ||
دربارۀ نام عمان، دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. برخی این نام را به قبیلهٔ قحطانی، نسبت میدهند. برخی دیگر، آن را با مفاهیم سکونت و ماندگاری مرتبط میدانند. الزُجاجی نام عمان را برگرفته از «عمان»، فرزند حضرت [[ابراهیم]] میداند و ابنکلبی آن را منسوب به عمان بن سبأ بن یعطان بن ابراهیم خلیل معرفی میکند که گفته میشود شهر عمان را بنا نهاده است. پلینی نیز از شهری به نام اومانا یاد کرده که به نظر گروهمن منظور از آن شهر صحار بوده است. سلطنت عمان در طول تاریخ با نامهای دیگری نیز شناخته شده است؛ سومریها و تمدنهای بینالنهرینی از آن با نام «مَجان» یاد میکردند. ایرانیان آن را «مَزون» مینامیدند.<ref>{{پک/بن|15|ک=omaninfo|ف=History and Geography|زبان=en}}</ref> | |||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
عمان قدیمیترین دولت مستقل در جهان عرب است.<ref>{{پک/بن|14|ک=rafmuseum|ف=A History of Oman|زبان=en}}</ref> تمدن باستانی عمان معروف به مجان شریک تجاری سومریها، اکدیها و بابلیها در زمینه صادرات مس بوده است.<ref>{{پک|دامنپاک جامی|1392|ک=تاریخ روابط خارجی|ف=تاثیر ارتباطات تاریخی و فرهنگی بر روابط ایران و عمان (با تأکید بر دلایل تاریخی مداخله ایران در ظفار)|ص=۱۴۵–۱۴۶}}</ref> بخشهای گستردهای از قلمروی عمان در دوران امپراتوریهای [[هخامنشیان]] و [[ساسانیان]]، تحت حاکمیت یا نفوذ سیاسی ایران قرار داشتند.<ref>{{پک|دامنپاک جامی|1392|ک=تاریخ روابط خارجی|ف=تاثیر ارتباطات تاریخی و فرهنگی بر روابط ایران و عمان (با تأکید بر دلایل تاریخی مداخله ایران در ظفار)|ص=144}}</ref> | عمان قدیمیترین دولت مستقل در جهان عرب است.<ref>{{پک/بن|14|ک=rafmuseum|ف=A History of Oman|زبان=en}}</ref> تمدن باستانی عمان معروف به مجان شریک تجاری سومریها، اکدیها و بابلیها در زمینه صادرات مس بوده است.<ref>{{پک|دامنپاک جامی|1392|ک=تاریخ روابط خارجی|ف=تاثیر ارتباطات تاریخی و فرهنگی بر روابط ایران و عمان (با تأکید بر دلایل تاریخی مداخله ایران در ظفار)|ص=۱۴۵–۱۴۶}}</ref> بخشهای گستردهای از قلمروی عمان در دوران امپراتوریهای [[هخامنشیان]] و [[ساسانیان]]، تحت حاکمیت یا نفوذ سیاسی ایران قرار داشتند.<ref>{{پک|دامنپاک جامی|1392|ک=تاریخ روابط خارجی|ف=تاثیر ارتباطات تاریخی و فرهنگی بر روابط ایران و عمان (با تأکید بر دلایل تاریخی مداخله ایران در ظفار)|ص=144}}</ref> | ||
بین سالهای ۱۵۰۷ تا ۱۶۵۰م پرتغال بهدلیل موقعیت | بین سالهای ۱۵۰۷ تا ۱۶۵۰م پرتغال بهدلیل موقعیت راهبردی عمان در مسیرهای تجاری شرق، بر منطقهٔ اطراف [[مسقط]] تسلط داشت. [[امپراتوری عثمانی]] نیز بین سالهای ۱۵۸۱م تا ۱۸۸۸م مسقط را اشغال کرد؛ اما پرتغالیها و عثمانیها، کنترل تمام عمان را در دست نداشتند.<ref>{{پک/بن|14|ک=rafmuseum|ف=A History of Oman|زبان=en}}</ref> با به قدرت رسیدن [[شاهعباس صفوی]]، نفوذ پرتغالیها در سواحل [[خلیج فارس]] بهتدریج کاهش یافت. پادشاه صفوی در گام نخست با پشتیبانی حاکمان محلی و سپس با بهرهگیری از رقابت میان [[انگلستان]] و [[پرتغال]]، موفق شد بخشهایی از عمان را از سلطهٔ آنها خارج کند. با آغاز افول [[صفویه|سلسلهٔ صفویه]] در دوره [[شاهسلطان حسین]]، حاکمان عرب از زیر سلطهٔ دولت مرکزی ایران خارج شدند و در بسیاری از موارد، کنترل تجارت و حملونقل منطقه خلیج فارس را بهدست گرفتند. در دوران فرمانروایی نادرشاه، شیخنشین عمان از ایران درخواست کمک برای سرکوب شورش خوارج در خورفکان کرد. نادرشاه با ارسال نیرو، زمینه را برای سرکوب آن شورش فراهم آورد. پس از این رویداد، عمان تا حدی در مسیر همسویی با سیاستهای ایران حرکت کرد. این روند تا زمان قتل نادرشاه ادامه داشت و پس از آن، عمان بهتدریج مسیر مستقلی را در پیش گرفت. همزمان در داخل عمان، با تضعیف رقبای سیاسی، آلبوسعید قدرت را بهدست گرفته و موفق شدند حاکمیت خود را تثبیت و پایدار سازند.<ref>{{پک/بن|۴۴|ک=وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر|ف=عمان چگونه عمان شد؟}}</ref> | ||
از اوایل قرن هجدهم میلادی با ورود انگلیس به عمان و با بهرهگیری از اختلافات داخلی نفوذ خود را در ساختار قدرت عمان گسترش دادند. در نتیجهٔ این نفوذ، بهتدریج مفهوم سیاسی سلطان/سلطنت برجسته شد و در خاندان بوسعید، جایگاه حاکم از امام به سلطان تغییر کرد. روندی که از اواخر قرن نوزدهم تا ۱۹۷۰م به درگیری میان هواداران امامت و نیروهای سلطان انجامید. این تنشها در دورهٔ سلطان سعید به جنگ جبلالاخضر و شورش ظفار منتهی شد.<ref>{{پک|حجتی|۱۴۰۴|ک=وبسایت روزنامه ایران|ف=راهبرد عمان اتحاد با ایران است}}</ref> | |||
در سال ۱۷۹۸م، عمان و بریتانیا یک معاهدهٔ دوستی امضا کردند. بر اساس این معاهده، بریتانیا حکومت سلطان را تضمین کرد. در سال ۱۸۹۱م، عمان و مسقط به تحتالحمایه بریتانیا تبدیل شدند. در نهایت، تحت معاهده دوستی، تجارت و کشتیرانی در سال ۱۹۵۱م، عمان استقلال خود را از بریتانیا بازیافت. | در سال ۱۷۹۸م، عمان و بریتانیا یک معاهدهٔ دوستی امضا کردند. بر اساس این معاهده، بریتانیا حکومت سلطان را تضمین کرد. در سال ۱۸۹۱م، عمان و مسقط به تحتالحمایه بریتانیا تبدیل شدند. در نهایت، تحت معاهده دوستی، تجارت و کشتیرانی در سال ۱۹۵۱م، عمان استقلال خود را از بریتانیا بازیافت. | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۸: | ||
== طبیعت و اقلیم == | == طبیعت و اقلیم == | ||
بخش اعظم قلمرو حاکمیت مرکزی عمان را ارتفاعات و مناطق کوهستانی تشکیل میدهند.<ref>{{پک|الصایدی|۱۴۱۴|ک=المورخ العربی|ف=بلاد عمان (فصل من کتاب للرحالة الألمانی کارستن نیبور)|کد=ar|ص=۸۲}}</ref> عمان از نظر جغرافیایی دارای تنوع محیطی ذیل است: | بخش اعظم قلمرو حاکمیت مرکزی عمان را ارتفاعات و مناطق کوهستانی تشکیل میدهند.<ref>{{پک|الصایدی|۱۴۱۴|ک=المورخ العربی|ف=بلاد عمان (فصل من کتاب للرحالة الألمانی کارستن نیبور)|کد=ar|ص=۸۲}}</ref> عمان از نظر جغرافیایی دارای تنوع محیطی ذیل است: | ||
* سواحل شنی، صخرههای مرتفع و دشتهای حاصلخیزی که توسط رشتهکوههای طویل محصور شده و درهها و چشمههای آب فراوانی را دربر میگیرند. | * سواحل شنی، صخرههای مرتفع و دشتهای حاصلخیزی که توسط رشتهکوههای طویل محصور شده و درهها و [[چشمه|چشمههای]] آب فراوانی را دربر میگیرند. | ||
* صحراهای شنی وسیع. | * صحراهای شنی وسیع. | ||
* استان ظفار در جنوب این کشور | * استان ظفار در جنوب این کشور بهدلیل آبوهوای بارانی، تقریباً ۳ ماه در هر سال ([[ژوئن]] تا [[سپتامبر]])، گردشگرانی را از داخل و خارج کشور بهسوی خود جذب میکند.<ref>{{پک/بن|۵|ک=وزارة الاقتصاد|ف=نبذة عن عُمان|زبان=ar}}</ref> | ||
آبوهوای عمان به استثنای منطقه ظفار در بیشتر ایام سال بسیار گرم و خشک است و دمای هوا در فصل تابستان از ۴۰ درجه سانتیگراد فراتر میرود. مناطق ساحلی نیز گرم و مرطوب هستند.<ref>{{پک/بن|۳۲|ک=bluegreenatlas|ف=What is the climate of Oman like?|زبان=en}}</ref> | آبوهوای عمان به استثنای منطقه ظفار در بیشتر ایام سال بسیار گرم و خشک است و دمای هوا در فصل تابستان از ۴۰ درجه سانتیگراد فراتر میرود. مناطق ساحلی نیز گرم و مرطوب هستند.<ref>{{پک/بن|۳۲|ک=bluegreenatlas|ف=What is the climate of Oman like?|زبان=en}}</ref> | ||
== نظام سیاسی و ساختار حکومتی == | == نظام سیاسی و ساختار حکومتی == | ||
از لحاظ ساختار سیاسی در دورههای گذشته، سرزمین عمان به مناطق کوچکتری با حاکمان محلی متعدد و نظامی نسبتاً غیرمتمرکز تقسیم میشده است. عالیترین و قدرتمندترین مقام سیاسی در این ساختار با عنوان «امام عمان» شناخته میشد که قدرت مرکزی را در دست داشت. در کنار این مقام، امرای محلی دیگری نیز حضور داشتند که کنترل مناطق و قبایل مختلف را بر عهده داشتند و با لقب شیخ خطاب میشدند. از جمله مهمترین مناطقی که تحت حاکمیت شیوخ محلی اداره میشدند، میتوان به نواحی دژاو، جبرین، غافر، رنک، گبی، ظاهره، مقنیات و سِر اشاره کرد.<ref>{{پک|الصایدی|۱۴۱۴|ک=المورخ العربی|ف=بلاد عمان (فصل من کتاب للرحالة الألمانی کارستن نیبور)|کد=ar|ص=۸۲}}</ref> | از لحاظ ساختار سیاسی در دورههای گذشته، سرزمین عمان به مناطق کوچکتری با حاکمان محلی متعدد و نظامی نسبتاً غیرمتمرکز تقسیم میشده است. عالیترین و قدرتمندترین مقام سیاسی در این ساختار با عنوان «امام عمان» شناخته میشد که قدرت مرکزی را در دست داشت. در کنار این مقام، امرای محلی دیگری نیز حضور داشتند که کنترل مناطق و قبایل مختلف را بر عهده داشتند و با لقب شیخ خطاب میشدند. از جمله مهمترین مناطقی که تحت حاکمیت شیوخ محلی اداره میشدند، میتوان به نواحی دژاو، جبرین، غافر، رنک، گبی، ظاهره، مقنیات و سِر اشاره کرد.<ref>{{پک|الصایدی|۱۴۱۴|ک=المورخ العربی|ف=بلاد عمان (فصل من کتاب للرحالة الألمانی کارستن نیبور)|کد=ar|ص=۸۲}}</ref> | ||
=== | === تحولات حکومتی در عمان === | ||
عمان یک پادشاهی موروثی است. سلطان قابوس بن سعید | عمان یک پادشاهی موروثی است. سلطان قابوس بن سعید آلسعید از سال ۱۹۷۰م تا سال ۲۰۲۰م بر سلطنت عمان حکمرانی کرد و پس از او، پسرعموی وی، سلطان هیثم بن طارق به تخت سلطنت نشست.<ref>{{pk|Wigley|2020|ک=nyulawglobal|ف=The Legal System and Research in the Sultanate of Oman|کد=en}}</ref> سلطنت عمان تا سال ۱۹۷۰م فاقد [[قانون اساسی]]، [[قوه مقننه]] و [[حق رأی]] بود. در سال ۱۹۷۰م، سلطان قابوس کابینهای از وزرا را منصوب کرد که مسئولیت بخشها و وظایف مختلف دولتی را بر عهده داشتند.<ref>{{پک/بن|24|ک=omanembassy|ف=Government of Oman|زبان=en}}</ref> | ||
در سال ۱۹۸۱م، شورای مشورتی دولت تأسیس شد. در سال ۱۹۹۶م، نخستین قانون اساسی عمان صادر شد که حقوق اولیه شهروندان را بهصورت مکتوب تعیین کرد و نهادی موسوم به مجلس عمان را بنیان نهاد. در ۲۰۰۲م، سلطان عمان حق رأی را به تمامی شهروندان بالای ۲۱ سال، به استثنای اعضای نیروهای نظامی و امنیتی، تعمیم داد. پیش از این، رایدهندگان در عمان از میان رهبران قبایل، روشنفکران و تجار انتخاب میشدند.<ref>{{پک/بن|24|ک=omanembassy|ف=Government of Oman|زبان=en}}</ref> | در سال ۱۹۸۱م، شورای مشورتی دولت تأسیس شد. در سال ۱۹۹۶م، نخستین قانون اساسی عمان صادر شد که حقوق اولیه شهروندان را بهصورت مکتوب تعیین کرد و نهادی موسوم به مجلس عمان را بنیان نهاد. در ۲۰۰۲م، سلطان عمان حق رأی را به تمامی شهروندان بالای ۲۱ سال، به استثنای اعضای نیروهای نظامی و امنیتی، تعمیم داد. پیش از این، رایدهندگان در عمان از میان رهبران قبایل، روشنفکران و تجار انتخاب میشدند.<ref>{{پک/بن|24|ک=omanembassy|ف=Government of Oman|زبان=en}}</ref> | ||
| خط ۶۴: | خط ۶۵: | ||
== نظام اقتصادی == | == نظام اقتصادی == | ||
اقتصاد عمان به بخشهای مختلفی وابسته است که مهمترین آنها | اقتصاد عمان به بخشهای مختلفی وابسته است که مهمترین آنها [[تجارت]]، [[نفت خام|نفت]]، [[کشاورزی]]، [[گردشگری]] و [[شیلات]] است. نفت در سال ۱۹۶۴م با مقادیر تجاری کشف و بهسرعت بر اقتصاد کشور مسلط شد؛ بهطوری که دوپنجم تولید ناخالص داخلی و سهچهارم درآمد دولت را تشکیل میدهد.<ref>{{پک|الافضل|۱۴۴۴|ک=العربیه|ف=ویکیپدیا مسالة|کد=ar}}</ref> با این حال، دولت عمان سیاستهای تنوعبخشی به اقتصاد، صنعتیسازی و خصوصیسازی را دنبال میکند تا سهم بخش غیرنفتی در تولید ناخالص داخلی را افزایش دهد.<ref>{{پک/بن|۴|ک=وزارة الخارجیة العمانیة|ف=الاقتصاد|زبان=ar}}</ref> | ||
=== شاخصهای اقتصادی عمان === | === شاخصهای اقتصادی عمان === | ||
امروزه سهم شیلات در تولید ناخالص داخلی عمان ۲٫۳درصد بوده و ۶٫۱درصد از نیروی کار را به خود اختصاص داده است.<ref>{{پک/بن|۲۵|ک=international|ف=ECONOMIC AND POLITICAL OVERVIEW|زبان=en}}</ref> صادرات ماهی و صدف درآمد ثابتی در حدود ۴۰ میلیون دلار ایجاد میکند.<ref name=":1">{{پک/بن|۳۷|ک=everyculture|ف=Culture Name|زبان=en}}</ref> تولیدات کشاورزی اغلب شامل | امروزه سهم شیلات در تولید ناخالص داخلی عمان ۲٫۳درصد بوده و ۶٫۱درصد از نیروی کار را به خود اختصاص داده است.<ref>{{پک/بن|۲۵|ک=international|ف=ECONOMIC AND POLITICAL OVERVIEW|زبان=en}}</ref> صادرات [[ماهی]] و [[صدف]] درآمد ثابتی در حدود ۴۰ میلیون دلار ایجاد میکند.<ref name=":1">{{پک/بن|۳۷|ک=everyculture|ف=Culture Name|زبان=en}}</ref> تولیدات کشاورزی اغلب شامل [[خرما]]، [[لیمو]] و [[موز]] است. در سال ۲۰۲۲/۲۰۲۳م، تولید [[گندم]] با جهشی معادل ۲۲۹درصد، مواجه شد. بخش صنعت ۵۴٫۳درصد از [[تولید ناخالص داخلی]] را تشکیل میدهد و ۴۰٫۲درصد از نیروی کار را در استخدام دارد. عمان به منابع نفت و گاز وابسته است که بهطور میانگین بین ۷۰ تا ۸۵درصد درآمدهای دولت را تأمین میکند. بخش خدمات ۴۶٫۴درصد از تولید ناخالص و ۵۳٫۷درصد از نیروی کار را به خود اختصاص داده است. حجم تجارت خارجی تقریباً معادل ۱۰۱درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل میدهد. در سال ۲۰۲۳م، صادرات نفت ۵۷٫۶درصد از کل صادرات را شامل میشد؛ در حالی که [[گاز طبیعی]] مایع سهمی ۱۱٫۶درصدی را ثبت کرد. سایر صادرات شامل سنگهای آهن ۲٫۹درصد و کودهای شیمیایی ۲درصد بود. در سال ۲۰۲۳م، [[امارات متحده عربی]] اصلیترین شریک تجاری در بخش صادرات، ۶٫۴درصد از کل صادرات بود و پس از آن [[عربستان سعودی]] ۵درصد، [[هند]] ۳٫۸درصد، [[آفریقای جنوبی]] ۲٫۴درصد، [[ایالات متحده]] ۲٫۳درصد و [[مصر]] ۱٫۷درصد قرار داشتند. گردشگری یکی از بخشهایی است که در حال توسعه است؛ تعداد گردشگران در یازده ماه نخست سال ۲۰۲۴م بیش از ۳٫۵ میلیون نفر بوده است. فعالیتهای بانکی در این منطقه اغلب توسط شش بانک داخلی و دو بانک اسلامی کنترل میشود. همچنین ۹ بانک خارجی در عمان فعالیت دارند.<ref>{{پک/بن|۲۵|ک=international|ف=ECONOMIC AND POLITICAL OVERVIEW|زبان=en}}</ref> | ||
افراد مقیم خارجی حدود ۶۸درصد از کل نیروی کار و نزدیک به ۸۶درصد از نیروی کار بخش خصوصی را تشکیل میدهند. در برخی حوزههای فنی، عمان بهدلیل ناکافی بودن تعداد یا آموزش نیروی محلی، به کارگران خارجی متکی است.<ref>{{پک/بن|۲۵|ک=international|ف=ECONOMIC AND POLITICAL OVERVIEW|زبان=en}}</ref> حدود ۵۰درصد از عمانیها زیر ۲۵ سال سن دارند و بخش اشتغال دولتی نمیتواند همه آنها را جذب کند. بخش خصوصی باید این خلأ را پر کند.<ref>{{پk|Adithyan RK|2026|ک=hyring|ف=Omanization (Oman)|کد=en}}</ref> | افراد مقیم خارجی حدود ۶۸درصد از کل نیروی کار و نزدیک به ۸۶درصد از نیروی کار بخش خصوصی را تشکیل میدهند. در برخی حوزههای فنی، عمان بهدلیل ناکافی بودن تعداد یا آموزش نیروی محلی، به کارگران خارجی متکی است.<ref>{{پک/بن|۲۵|ک=international|ف=ECONOMIC AND POLITICAL OVERVIEW|زبان=en}}</ref> حدود ۵۰درصد از عمانیها زیر ۲۵ سال سن دارند و بخش اشتغال دولتی نمیتواند همه آنها را جذب کند. بخش خصوصی باید این خلأ را پر کند.<ref>{{پk|Adithyan RK|2026|ک=hyring|ف=Omanization (Oman)|کد=en}}</ref> ازاینرو، یک سیاست فعالانه برای اولویتدادن به اشتغال شهروندان بومی اتخاذ شده است. از سال ۲۰۲۴م، هر شرکت با مالکیت خارجی که در عمان فعالیت میکند، موظف است ظرف یک سال از زمان تأسیس، حداقل یک شهروند عمانی را استخدام کند. عدم رعایت این قانون، شرکت را در معرض مجازات قرار میدهد.<ref>{{پک/بن|۴۰|ک=jarniascyril|ف=Oman’s Job Market: What Real Opportunities for Expats?|زبان=en}}</ref> | ||
=== سرمایهگذاری خارجی === | === سرمایهگذاری خارجی === | ||
| خط ۸۰: | خط ۸۱: | ||
=== زبان و دین رسمی === | === زبان و دین رسمی === | ||
با گسترش [[اسلام]] | با گسترش [[اسلام]]، مردم عمان به این [[دین]] ایمان آوردند.<ref>{{پک/بن|14|ک=rafmuseum|ف=A History of Oman|زبان=en}}</ref> اسلام دین رسمی و منبع قانونگذاری دولتی است.<ref>{{پک/بن|۵|ک=وزارة الاقتصاد|ف=نبذة عن عُمان|زبان=ar}}</ref> حدود ۴۵ تا ۵۰درصد از شهروندان اباضی، ۴۵ تا ۵۰درصد سنی و کمتر از ۵درصد [[شیعه]]<ref>{{پک/بن|13|ک=bti-project|ف=Oman Country Report 2026|زبان=en}}</ref> و طبق برآوردهای غیررسمی اقلیتهایی هم مسیحی و هندو هستند. [[زبان عربی]] زبان رسمی کشور عمان است.<ref>{{پک/بن|۵|ک=وزارة الاقتصاد|ف=نبذة عن عُمان|زبان=ar}}</ref> | ||
اسلام در تمامی ارکان فرهنگ عمان نفوذ دارد. شالودهٔ مذهبی جامعه، تعیینکننده ریتم زندگی روزانه، از جمله اوقات [[نماز]]، عادات غذایی و ضوابط پوشش است.<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> باورهای مذهبی تأثیر شدیدی بر قانون مجازات دارند که طبق آن توهین به مقدسات، ارتداد و اعمالی که توهین به اسلام تلقی میشوند، مجازات زندان بین سه تا ده سال دارند. به همین ترتیب، افرادی که انجمنی را تأسیس یا سازماندهی کنند که با اسلام مخالفت داشته باشد یا اقدام آنها بهعنوان آسیب رساندن به پایههای دین اسلام یا تبلیغ برای دینی دیگر تعبیر شود، به سه تا هفت سال زندان محکوم میشوند.<ref name=":2">{{پک/بن|13|ک=bti-project|ف=Oman Country Report 2026|زبان=en}}</ref> | اسلام در تمامی ارکان فرهنگ عمان نفوذ دارد. شالودهٔ مذهبی جامعه، تعیینکننده ریتم زندگی روزانه، از جمله اوقات [[نماز]]، عادات غذایی و ضوابط پوشش است.<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> باورهای مذهبی تأثیر شدیدی بر قانون مجازات دارند که طبق آن توهین به مقدسات، ارتداد و اعمالی که توهین به اسلام تلقی میشوند، مجازات زندان بین سه تا ده سال دارند. به همین ترتیب، افرادی که انجمنی را تأسیس یا سازماندهی کنند که با اسلام مخالفت داشته باشد یا اقدام آنها بهعنوان آسیب رساندن به پایههای دین اسلام یا تبلیغ برای دینی دیگر تعبیر شود، به سه تا هفت سال زندان محکوم میشوند.<ref name=":2">{{پک/بن|13|ک=bti-project|ف=Oman Country Report 2026|زبان=en}}</ref> | ||
| خط ۸۸: | خط ۸۹: | ||
== فرهنگ == | == فرهنگ == | ||
[[فرهنگ]] در کشور عمان، ریشه در سنتهای اسلامی و بادیهنشینی دارد. این پیشینه منجر به شکلگیری جامعهای با حفظ هویت فرهنگی و در عین حال مهماننواز و گشادهرو شده است. پذیرایی از مهمانان با [[قهوه]] و [[خرما]]، آیینی اجتماعی و نشانهای از احترام است. هنجارهای عمومی در عمان محافظهکارانه است و رعایت متانت و [[حیا]] در پوشش و رفتار، هم برای شهروندان و هم برای تمامی بازدیدکنندگان و ساکنان کشور الزامی است.<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> | |||
[[فرهنگ]] | |||
زنان در عمان نسبت به سایر نقاط شبهجزیره عربستان از آزادی نسبتاً بیشتری برخوردار بودهاند. تعاملات اجتماعی تا حد زیادی بر اساس جنسیت تفکیک شده است. عمانیها اعیاد رسمی اسلامی از جمله دو عید فطر و قربان و همچنین چندین تعطیلی غیرمذهبی مانند روز ملی (جشن اخراج پرتغالیها در قرن هفدهم) و زادروز سلطان حاکم را جشن میگیرند.<ref>{{پک|Crystal|2026|ک=britannica|ف=Cultural life in Oman|کد=en}}</ref> روز نیروهای مسلح نیز یک مهمانی بزرگ توسط سلطان برای افسران، مقامات ارشد دولتی و هیئتهای دیپلماتیک میزبانی میشود.<ref name=":1"/> | [[زن|زنان]] در عمان نسبت به سایر نقاط شبهجزیره عربستان از آزادی نسبتاً بیشتری برخوردار بودهاند. تعاملات اجتماعی تا حد زیادی بر اساس [[جنسیت]] تفکیک شده است. عمانیها اعیاد رسمی اسلامی از جمله دو عید [[عید فطر|فطر]] و [[عید قربان|قربان]] و همچنین چندین تعطیلی غیرمذهبی مانند [[روز ملی]] (جشن اخراج پرتغالیها در قرن هفدهم میلادی) و زادروز سلطان حاکم را جشن میگیرند.<ref>{{پک|Crystal|2026|ک=britannica|ف=Cultural life in Oman|کد=en}}</ref> روز نیروهای مسلح نیز یک مهمانی بزرگ توسط سلطان برای افسران، مقامات ارشد دولتی و هیئتهای دیپلماتیک میزبانی میشود.<ref name=":1"/> | ||
عمانیها اتاق یا فضایی را در خانههای خود به نام «مجلس» برای پذیرایی از مهمانان و برگزاری دورهمیهای اجتماعی اختصاص میدهند. این فضا معمولاً با فرشها و بالشتکهایی که بهشکل دایرهای یا روبهروی هم چیده شدهاند، مبلمان میشود. در مجلس، دوستان، همسایگان و اعضای خانواده بهطور منظم برای تبادل گفتوگو و اخبار، بحث در مورد امور جامعه و حلوفصل اختلافات | عمانیها اتاق یا فضایی را در خانههای خود به نام «مجلس» برای پذیرایی از مهمانان و برگزاری دورهمیهای اجتماعی اختصاص میدهند. این فضا معمولاً با فرشها و بالشتکهایی که بهشکل دایرهای یا روبهروی هم چیده شدهاند، مبلمان میشود. در مجلس، دوستان، همسایگان و اعضای خانواده بهطور منظم برای تبادل گفتوگو و اخبار، بحث در مورد امور جامعه و حلوفصل دوستانۀ اختلافات در صورت بروز، دور هم جمع میشوند.<ref>{{پک/بن|۳۶|ک=almatar|ف=Discover the Beauty of Oman Culture and Traditions|زبان=en}}</ref> | ||
=== ساختار اجتماعی و خانواده === | === ساختار اجتماعی و خانواده === | ||
واحد [[خانواده]] سنگبنای جامعه عمان محسوب میشود و شبکههای خویشاوندی گسترده، نقش مرکزی را در زندگی اجتماعی و اقتصادی ایفا میکنند. وابستگیهای قبیلهای نیز وزن اجتماعی قابلتوجهی دارند و بر همه چیز، از | واحد [[خانواده]] سنگبنای جامعه عمان محسوب میشود و شبکههای [[خویشاوندی]] گسترده، نقش مرکزی را در زندگی اجتماعی و اقتصادی ایفا میکنند. وابستگیهای قبیلهای نیز وزن اجتماعی قابلتوجهی دارند و بر همه چیز، از آدابورسوم [[ازدواج]] گرفته تا تصمیمگیریهای محلی و اجتماعی تأثیر میگذارند. به بزرگان و [[ریشسفید|ریشسفیدان]] احترام گذاشته میشود و مشورت با اعضای ارشد خانواده و جامعه، جنبهٔ مهمی از زندگی عمانیها است.<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> کودکان از سنین پایین، معمولاً نهسالگی، کارهای کشاورزی خانگی و ماهیگیری را بر عهده میگیرند. به [[سالمند|سالمندان]] احترام زیادی گذاشته میشود و اغلب از هرگونه کار فیزیکی معاف میشوند، اما نظرات و ایدههای آنها توسط افراد میانسال و جوان جویا میشود. واحد خانگی عموماً یک [[خانواده گسترده]] سهنسلی است؛ اقامت معمولاً در خانه منتسب به خانواده شوهر است. اگرچه بسیاری از واحدهای خانواده هستهای در اقامتگاههای تکخانواده سکونت دارند، اما اعضای خانواده از طریق بازدیدهای روزانه یا تماسهای تلفنی در ارتباط مداوم با یکدیگر هستند. مسنترین مرد بیشترین اقتدار را در [[خانواده]] دارد و یک زن مسن معمولاً مسئولیت اختصاص وظایف در خانه را بر عهده دارد. | ||
ازدواج در عمان ترجیحاً با خویشاوند انجام میشود. اولویت اول با خویشاوند پدری و اولویت دوم با خویشاوند مادری است. حتی نخبگان تحصیلکرده، ترجیح میدهند ازدواجشان را | ازدواج در عمان ترجیحاً با خویشاوند انجام میشود. اولویت اول با خویشاوند پدری و اولویت دوم با خویشاوند مادری است. حتی نخبگان تحصیلکرده، ترجیح میدهند ازدواجشان را خانوادههایشان ترتیب دهند. ازدواجهای عاشقانه بسیار نادر است. در خانوارهای [[چندهمسری]] که میان ثروتمندان رایجتر است، همسر اول، خویشاوند نزدیک و همسر دوم خویشاوند دورتر و جوانتر است. در سالهای اخیر، مردان تمایل به طلاق همسران اول و [[ازدواج مجدد]] داشتهاند که اغلب زنان طلاقگرفته را بیسرپرست و متکی به حمایت دولت رها میکند.<ref>{{پک/بن|۳۷|ک=everyculture|ف=Culture Name|زبان=en}}</ref> | ||
عمان یکی از چشمگیرترین کاهشهای باروری را در تاریخ اخیر گذار باروری تجربه کرده است. نرخ باروری از سطح نزدیک به ۹ فرزند به ازای هر زن در اواخر دهه ۱۹۸۰م به | عمان یکی از چشمگیرترین کاهشهای [[نرخ باروری]] را در تاریخ اخیر گذار باروری تجربه کرده است. نرخ باروری از سطح نزدیک به ۹ فرزند به ازای هر زن در اواخر دهه ۱۹۸۰م به سطح باروری کنترلشده در حدود ۳٫۵ فرزند به ازای هر زن در اواخر دهه ۲۰۰۰م کاهش یافت<ref>{{پک|Mazharul Islam|۲۰۲۵|ک=Handbook of Families in the Arab Gulf States|ف=Rapid Decline in Family Size in Oman: Untangling the Puzzles and Paradoxes|کد=en|ص=۱}}</ref> و در سال ۲۰۲۶م نرخ باروری به ۲٫۴۵ فرزند به ازای هر زن رسیده است.<ref>{{پک/بن|۳۸|ک=macrotrends|ف=Oman Fertility Rate (1950-2026)|زبان=en}}</ref> | ||
=== جایگاه زنان === | === جایگاه زنان === | ||
زنان در | زنان در خانواده از اقتدار قابلتوجهی برخوردارند و مشارکت قوی در تصمیمگیریهای خانوادگیدارند. با این حال، در خارج از گروه خویشاوندی، زنان از اقتدار یا امتیاز کمی برخوردارند. از اوایل دهه ۱۹۹۰م، دولت تلاش زیادی برای گنجاندن زنان در دولت کرده است. در مناطق بیابانی، زنان در فعالیتهای اقتصادی مرتبط با [[دامداری]] مشارکت دارند و از قدرت اجتماعی و سیاسی برخوردارند. در مراکز شهری و شهرها، بسیاری از زنان بهعنوان [[معلم زن|معلم]] در مدارس فعالیت میکنند. در بخش کشاورزی زنان در مزارع [[گندم]]، [[جو]] و [[یونجه]] و در بخش [[شیلات]] در ترمیم تورهای ماهیگیری فعالیت دارند.<ref>{{پک/بن|۳۷|ک=everyculture|ف=Culture Name|زبان=en}}</ref> | ||
زنان تا سال ۱۹۷۰م از آموزش محروم بودند. پس از آن از حق تحصیل رایگان و برابر مانند مردان برخوردار شدند.<ref>{{پک|العویسی|۲۰۲۲|ک=أثیر|ف=تعلیم المرأة العمانیة: رسالة الوعی وصون المبادئ|کد=ar}}</ref> در حوزه آموزش عالی، آمارها نشاندهندهٔ روند صعودی تمایل دختران عمانی به تحصیلات دانشگاهی است؛ بهطوریکه نرخ ثبتنام دختران عمانی در مؤسسات آموزش عالی از ۳۷٫۹درصد در سال تحصیلی ۲۰۱۱–۲۰۱۰م به ۷۳٫۱درصد در سال تحصیلی ۲۰۱۸–۲۰۱۷م افزایش یافت.<ref>{{پک/بن|۳۹|ک=الوطن|ف=ندوة الحرکة العلمیة لـ"المرأة العمانیة" تستعرض عطاءاتها التاریخیة والتنمویة والاجتماعیة|زبان=ar}}</ref> | زنان تا سال ۱۹۷۰م از آموزش محروم بودند. پس از آن از [[حق تحصیل زنان|حق تحصیل]] رایگان و برابر مانند مردان برخوردار شدند.<ref>{{پک|العویسی|۲۰۲۲|ک=أثیر|ف=تعلیم المرأة العمانیة: رسالة الوعی وصون المبادئ|کد=ar}}</ref> در حوزه آموزش عالی، آمارها نشاندهندهٔ روند صعودی تمایل دختران عمانی به تحصیلات دانشگاهی است؛ بهطوریکه نرخ ثبتنام دختران عمانی در مؤسسات آموزش عالی از ۳۷٫۹درصد در سال تحصیلی ۲۰۱۱–۲۰۱۰م به ۷۳٫۱درصد در سال تحصیلی ۲۰۱۸–۲۰۱۷م افزایش یافت.<ref>{{پک/بن|۳۹|ک=الوطن|ف=ندوة الحرکة العلمیة لـ"المرأة العمانیة" تستعرض عطاءاتها التاریخیة والتنمویة والاجتماعیة|زبان=ar}}</ref> | ||
طبق گزارشها، نرخ مشارکت زنان عمانی در بازار کار حدود ۳۱درصد است که آموزش عامل کلیدی در تغییر مشارکت زنان در نیروی کار بوده است.<ref>{{پک/بن|۴۱|ک=أثیر|ف=نسبة المرأة العمانیة فی سوق العمل من الأعلی مقارنة بالشرق الأوسط|زبان=ar}}</ref> | طبق گزارشها، نرخ مشارکت زنان عمانی در بازار کار حدود ۳۱درصد است که آموزش عامل کلیدی در تغییر مشارکت زنان در نیروی کار بوده است.<ref>{{پک/بن|۴۱|ک=أثیر|ف=نسبة المرأة العمانیة فی سوق العمل من الأعلی مقارنة بالشرق الأوسط|زبان=ar}}</ref> | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۲: | ||
لباس در فرهنگ عمانی نشانهای قابلمشاهده و برجسته از هویت قومی است. در میان اتباع عمانی، لباس بهگونهای تنظیم شده است تا منطقهٔ مبدأ یا پسزمینه قومی هر فرد را منعکس کند. لباس زنان و بهویژه پوشش صورت و روسری، گروه قبیلهای و قومی را نشان میدهد. پوشاندن سر برای مردان و زنان الزامی است.<ref>{{پک/بن|۳۷|ک=everyculture|ف=Culture Name|زبان=en}}</ref> | لباس در فرهنگ عمانی نشانهای قابلمشاهده و برجسته از هویت قومی است. در میان اتباع عمانی، لباس بهگونهای تنظیم شده است تا منطقهٔ مبدأ یا پسزمینه قومی هر فرد را منعکس کند. لباس زنان و بهویژه پوشش صورت و روسری، گروه قبیلهای و قومی را نشان میدهد. پوشاندن سر برای مردان و زنان الزامی است.<ref>{{پک/بن|۳۷|ک=everyculture|ف=Culture Name|زبان=en}}</ref> | ||
لباسهای سنتی در عمان مایهٔ افتخار فرهنگی محسوب میشود. مردان اغلب از دشداشه بههمراه کُمه (کلاه گلدوزیشده) یا عمامه استفاده میکنند. پوشش متعارف زنان در مکانهای عمومی شامل [[عبا]] و [[روسری]] است<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> که طراحی و رنگ آن از منطقهای به منطقه دیگر متفاوت است. لباس زنان عمانی، بلند و گلدوزیشده با نخهای براق طلا یا نقره است که آن را روی شلوارهای تزئینشدهای به نام «سروال» میپوشند.<ref>{{پک/بن|۳۶|ک=almatar|ف=Discover the Beauty of Oman Culture and Traditions|زبان=en}}</ref> حجاب زنان در عمان بازتابدهنده هنجارهای فرهنگی و سنتهای اسلامی این کشور است و رعایت آن در اماکن عمومی، | لباسهای سنتی در عمان مایهٔ افتخار فرهنگی محسوب میشود. مردان اغلب از [[دشداشه]] بههمراه کُمه (کلاه گلدوزیشده) یا [[عمامه]] استفاده میکنند. پوشش متعارف زنان در مکانهای عمومی شامل [[عبا]] و [[روسری]] است<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> که طراحی و رنگ آن از منطقهای به منطقه دیگر متفاوت است. لباس زنان عمانی، بلند و گلدوزیشده با نخهای براق [[طلا]] یا [[نقره]] است که آن را روی شلوارهای تزئینشدهای به نام «سروال» میپوشند.<ref>{{پک/بن|۳۶|ک=almatar|ف=Discover the Beauty of Oman Culture and Traditions|زبان=en}}</ref> حجاب زنان در عمان بازتابدهنده هنجارهای فرهنگی و سنتهای اسلامی این کشور است و رعایت آن در اماکن عمومی، [[مسجد|مساجد]]، [[بازار|بازارها]] و ادارات دولتی اهمیت زیادی دارد. شهروندان عمانی و زنان مسلمان بهطور سنتی از [[چادر]] و لباسهای کاملاً پوشیده استفاده میکنند. برای گردشگران و زنان خارجی استفاده از [[حجاب]] در سطح شهر و مکانهای عمومی مانند مراکز خرید اجباری نیست و پوشش متعارف پذیرفته میشود، اما رعایت حجاب کامل و لباسهای گشاد در اماکن مذهبی، بهویژه مساجد، الزامی است.<ref>{{پک/بن|۳۷|ک=وبسایت عمان اینوست|ف=قوانین حجاب زنان در عمان}}</ref> | ||
دولت عمان در سپتامبر ۲۰۲۰م قانونی را به تصویب رساند که بر اساس آن، پوشش نامناسب یک جرم کیفری محسوب میشود. هر کسی که با شلوارک یا تاپ وارد یک مرکز خرید شود، باید انتظار جریمهای معادل ۳۰۰ ریال عمان را داشته باشد. همین قانون برای بیشتر مناطق عمومی نیز صدق میکند. کسانی که از این دستورالعملها پیروی نکنند، ممکن است با مجازات زندان نیز روبهرو شوند.<ref>{{پک/بن|۳۹|ک=midnightoman|ف=DRESS CODE IN OMAN|زبان=en}}</ref> | دولت عمان در [[سپتامبر]] ۲۰۲۰م قانونی را به تصویب رساند که بر اساس آن، پوشش نامناسب یک جرم کیفری محسوب میشود. هر کسی که با شلوارک یا تاپ وارد یک مرکز خرید شود، باید انتظار جریمهای معادل ۳۰۰ ریال عمان را داشته باشد. همین قانون برای بیشتر مناطق عمومی نیز صدق میکند. کسانی که از این دستورالعملها پیروی نکنند، ممکن است با مجازات زندان نیز روبهرو شوند.<ref>{{پک/بن|۳۹|ک=midnightoman|ف=DRESS CODE IN OMAN|زبان=en}}</ref> | ||
=== صنایع دستی === | === صنایع دستی === | ||
صنایع دستی بومی شامل | صنایع دستی بومی شامل [[سفالگری]]، [[بافندگی]] و [[نقرهکاری]] است. [[خنجر]] بهعنوان دشنه تشریفاتی، نماد ملی کشور محسوب شده و در نشان ملی عمان نیز به کار رفته است.<ref>{{پک/بن|3|ک=countryreports|ف=Oman: Country profile {{!}} News|زبان=en}}</ref> | ||
=== موسیقی و رقصهای سنتی === | === موسیقی و رقصهای سنتی === | ||
| خط ۱۲۳: | خط ۱۲۳: | ||
== روابط و سیاست خارجی == | == روابط و سیاست خارجی == | ||
نیروهای مسلح عمان بهدلیل اشراف جغرافیایی این کشور بر کرانهٔ جنوبی تنگه هرمز از طریق شبهجزیره مسندم، نقشی کلیدی در امنیت انرژی و ناوبری جهانی ایفا میکنند. دکترین دفاع ملی عمان بر پایهٔ بیطرفی با شعار «دوست همه و دشمن هیچکس» استوار است. این رویکرد به مسقط اجازه میدهد ضمن حفظ توافقنامههای دفاعی دیرینه با [[بریتانیا]] و [[ایالات متحده]] و اعطای حق دسترسی به پایگاههای خود نظیر بندر دقم، روابط متوازنی نیز با همسایگان منطقهای و [[ایران]] داشته باشد. عمان علیرغم عضویت در شورای همکاری [[خلیج فارس]]، از مداخله نظامی مستقیم در تنشهای منطقهای خودداری کرده و همواره نقش میانجی را ترجیح داده است.<ref>{{پک/بن|12|ک=globalmilitary|ف=Oman Military Forces|زبان=en}}</ref> | |||
نیروهای مسلح عمان بهدلیل اشراف جغرافیایی این کشور بر کرانهٔ جنوبی تنگه هرمز از طریق شبهجزیره مسندم، نقشی کلیدی در امنیت انرژی و ناوبری جهانی ایفا میکنند. دکترین دفاع ملی عمان بر پایهٔ بیطرفی با شعار «دوست همه و دشمن هیچکس» استوار است. این رویکرد به مسقط اجازه میدهد ضمن حفظ توافقنامههای دفاعی دیرینه با بریتانیا و ایالات متحده و اعطای حق دسترسی به پایگاههای خود نظیر بندر دقم، روابط متوازنی نیز با همسایگان منطقهای و ایران داشته باشد. عمان علیرغم عضویت در شورای همکاری [[خلیج فارس]]، از مداخله نظامی مستقیم در تنشهای منطقهای خودداری کرده و همواره نقش میانجی را ترجیح داده است.<ref>{{پک/بن|12|ک=globalmilitary|ف=Oman Military Forces|زبان=en}}</ref> | |||
=== روابط با آمریکا === | === روابط با آمریکا === | ||
روابط دیپلماتیک عمان با ایالات متحده به سال ۱۸۳۳م بازمیگردد که اولین روابط آمریکا با یک کشور عربی بود. | پیشینه روابط دیپلماتیک عمان با ایالات متحده به سال ۱۸۳۳م بازمیگردد که اولین روابط آمریکا با یک کشور عربی بود. در سالهای اخیر، عمان با استقرار تجهیزات نظامی آمریکا موافقت کرد و در سال ۲۰۱۹م توافقنامهای امضا شد که به ناوهای آمریکایی دسترسی رسمی به بنادر دوکم و صلاله میداد. سالانه حدود ۸۰ تماس بندری نیروی دریایی آمریکا در عمان صورت میگیرد و نیروهای دو کشور در رزمایشهای مشترک شرکت میکنند. با وجود این، وزیر امور خارجه عمان، از سیاست آمریکا در قبال ایران انتقاد کرده و استدلال کرده بود که آمریکا کنترل سیاست خارجی خود را از دست داده است.<ref>{{پک/بن|16|ک=arabcenterdc|ف=Oman and the Iran War: Neutrality Under Strain|زبان=en}}</ref> پس از [[جنگ رمضان|حملهٔ آمریکا و اسرائیل به ایران]]، [[دونالد ترامپ]]، رئیسجمهور آمریکا، همواره از پیامرسانی و اظهارنظرهای مقامات عمانی در مورد این جنگ، اظهار نارضایتی کرده و سیاستهای عمان در قبال تنگه هرمز و همکاری با ایران در این زمینه را به چالش کشیده و عمان را به حملهٔ نظامی تهدید کرد.<ref>{{پک/بن|19|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=همکاری ایران و عمان در هرمز؛ عامل اصلی خشم و تهدید رئیسجمهور آمریکا}}</ref> | ||
=== روابط با انگلیس === | === روابط با انگلیس === | ||
در راستای تحکیم تعهدات امنیتی انگلیس در منطقه خلیج فارس رزمایش مشترکی بین نیروهای مسلح عمان و انگلیس در سال ۲۰۱۸م انجام شد. در این مانور پنجهفتهای ۵۵۰۰ نیروی نظامی انگلیسی در کنار نزدیک به ۷۰ هزار تن از نیروهای عمانی مشارکت داشتند. همزمان، اعزام ناوگان دریایی، اسکادرانهای جنگنده و یگانهای زرهی بریتانیا به خلیج فارس، ابعاد عملیاتی این تمرین نظامی را تقویت کرد.<ref>{{پک/بن|۳۴|ک=وبسایت خبرآنلاین|ف=برنامه جدید نظامی انگلیس در عمان}}</ref> در سال ۲۰۲۲م، انگلیس و عمان با امضای یک توافقنامه دفاعی | در راستای تحکیم تعهدات امنیتی انگلیس در منطقه خلیج فارس رزمایش مشترکی بین نیروهای مسلح عمان و انگلیس در سال ۲۰۱۸م انجام شد. در این مانور پنجهفتهای ۵۵۰۰ نیروی نظامی انگلیسی در کنار نزدیک به ۷۰ هزار تن از نیروهای عمانی مشارکت داشتند. همزمان، اعزام ناوگان دریایی، اسکادرانهای جنگنده و یگانهای زرهی بریتانیا به خلیج فارس، ابعاد عملیاتی این تمرین نظامی را تقویت کرد.<ref>{{پک/بن|۳۴|ک=وبسایت خبرآنلاین|ف=برنامه جدید نظامی انگلیس در عمان}}</ref> در سال ۲۰۲۲م، انگلیس و عمان با امضای یک توافقنامه دفاعی متقابل، همکاریهای امنیتی جدیدی را آغاز کردند. همچنین نیروهای مسلح دو طرف در رزمایشهای مشترک در سال ۲۰۲۴م مشارکت داشتند.<ref>{{پک/بن|۳۳|ک=MDEAST NEWS|ف=توسعه همکاریهای نظامی عمان و انگلیس}}</ref> | ||
=== روابط با ترکیه === | === روابط با ترکیه === | ||
| خط ۱۳۸: | خط ۱۳۷: | ||
=== روابط با اسرائیل و فلسطین === | === روابط با اسرائیل و فلسطین === | ||
تماسهای علنی بین اسراییل و عمان پس از کنفرانس مادرید در سال ۱۹۹۱م آغاز شد؛ اما همکاریهای غیررسمی از دهه ۱۹۷۰م وجود داشت؛ از جمله کمک نظامی اسراییل به عمان در سرکوب شورش ظفار و همکاری در فناوری کشاورزی. در سالهای ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵م، ملاقاتهای رسمی و تأسیس دفاتر نمایندگی تجاری بین دو کشور صورت گرفت و مرکز تحقیقاتی شیرینسازی خاورمیانه در عمان با مشارکت اسراییل راهاندازی شد.<ref>{{پک/بن|21|ک=مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه|ف=نگاهی به تأثیرات منطقهای روابط پنهان و آشکار عمان با رژیم اسراییل}}</ref> از دهه ۱۹۹۰م، مقامات ارشد عمان و اسرائیل در اسرائیل، قطر، لهستان و ایالات متحده با یکدیگر ملاقات کردهاند و مسقط میزبان سه نخستوزیر اسرائیل، اسحاق رابین، شیمون پرز و بنیامین نتانیاهو بوده است.<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۴|ک=arabcenterdc|ف=Oman, Gaza, and Relations with the United States|کد=en}}</ref> با شروع انتفاضه | تماسهای علنی بین اسراییل و عمان پس از کنفرانس مادرید در سال ۱۹۹۱م آغاز شد؛ اما همکاریهای غیررسمی از دهه ۱۹۷۰م وجود داشت؛ از جمله کمک نظامی اسراییل به عمان در سرکوب شورش ظفار و همکاری در فناوری کشاورزی. در سالهای ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵م، ملاقاتهای رسمی و تأسیس دفاتر نمایندگی تجاری بین دو کشور صورت گرفت و مرکز تحقیقاتی شیرینسازی خاورمیانه در عمان با مشارکت اسراییل راهاندازی شد.<ref>{{پک/بن|21|ک=مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه|ف=نگاهی به تأثیرات منطقهای روابط پنهان و آشکار عمان با رژیم اسراییل}}</ref> از دهه ۱۹۹۰م، مقامات ارشد عمان و اسرائیل در اسرائیل، قطر، لهستان و ایالات متحده با یکدیگر ملاقات کردهاند و مسقط میزبان سه نخستوزیر اسرائیل، اسحاق رابین، شیمون پرز و بنیامین نتانیاهو بوده است.<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۴|ک=arabcenterdc|ف=Oman, Gaza, and Relations with the United States|کد=en}}</ref> با شروع انتفاضه مسجدالاقصی در سال ۲۰۰۰م، عمان دفتر نمایندگی تجاری اسراییل را بست؛ اما همکاری علمی ادامه یافت. سفر [[بنیامین نتانیاهو]] به عمان در اکتبر ۲۰۱۸م، بازتابی از تلاش مسقط برای تداوم سیاست خارجی و نقش میانجیگرانه خود میان رقیبهای منطقهای، از جمله ایران و اسرائیل، جهت تضمین امنیت ملی خودش بود. این اقدام از سوی ایران با انتقاد روبهرو شد. مقامات عمانی با ارسال پیامهای دیپلماتیک به رهبران فلسطین، بر تداوم حمایت خود از تشکیل دولت مستقل فلسطینی تأکید کردند تا از سوءتفاهم دربارهٔ تغییر مواضع خود جلوگیری کنند.<ref>{{پک/بن|21|ک=مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه|ف=نگاهی به تأثیرات منطقهای روابط پنهان و آشکار عمان با رژیم اسراییل}}</ref> مسقط از دیرباز حامی حق فلسطینیها برای تعیین سرنشست بوده و در دوران سلطان قابوس بر این باور پابرجا بود که صلح از طریق دیپلماسی و گفتوگو امکانپذیر است.<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۴|ک=arabcenterdc|ف=Oman, Gaza, and Relations with the United States|کد=en}}</ref> | ||
با وجود این پیشینه انعطافپذیر و سازشکارانه، از ۷ اکتبر ۲۰۲۳م به این سو، موضع عمان بهدلیل فشار افکار عمومی جامعهٔ مسلمان آن بهشدت انتقادی شده است<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۵|ک=arabcenterdc|ف=Syrian Regime Change: The View from Oman|کد=en}}</ref> و وزیر امور خارجه عمان، برقراری روابط کامل با اسرائیل را منوط به تشکیل کشور مستقل [[فلسطین]] و بهرسمیت شناختن آن توسط رژیم صهیونیستی دانسته است.<ref>{{پک/بن|22|ک=خبرزاری تابناک|ف=پیششرط عمان برای عادیسازی روابط با رژیم اسرائیل}}</ref> در نوامبر ۲۰۲۳م و در پی آغاز جنگ اسرائیل علیه فلسطین، مفتی اعظم عمان، تحریم تجاری فروشگاهها و برندهای وابسته به ایالات متحده و متحدانش را «وظیفهای برای امت» دانست.<ref name=":2"/> | با وجود این پیشینه انعطافپذیر و سازشکارانه، از [[۷ اکتبر]] ۲۰۲۳م به این سو، موضع عمان بهدلیل فشار افکار عمومی جامعهٔ مسلمان آن بهشدت انتقادی شده است<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۵|ک=arabcenterdc|ف=Syrian Regime Change: The View from Oman|کد=en}}</ref> و وزیر امور خارجه عمان، برقراری روابط کامل با اسرائیل را منوط به تشکیل کشور مستقل [[فلسطین]] و بهرسمیت شناختن آن توسط رژیم صهیونیستی دانسته است.<ref>{{پک/بن|22|ک=خبرزاری تابناک|ف=پیششرط عمان برای عادیسازی روابط با رژیم اسرائیل}}</ref> در [[نوامبر]] ۲۰۲۳م و در پی آغاز جنگ اسرائیل علیه فلسطین، مفتی اعظم عمان، تحریم تجاری فروشگاهها و برندهای وابسته به ایالات متحده و متحدانش را «وظیفهای برای امت» دانست.<ref name=":2"/> | ||
=== روابط با سوریه === | === روابط با سوریه === | ||
از زمان آغاز بحران در سوریه در دهه گذشته<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۰|ک=carnegieendowment|ف=Oman’s Diplomatic Moves in Syria|کد=en}}</ref> و در تمام طول جنگ داخلی آن، روابط دیپلماتیک خود را با سوریه بهطور کامل کاهش نداد. اگرچه مسقط در سال ۲۰۱۲م و در راستای تصمیمات اتحادیه عرب برای منزوی کردن دولت اسد، سفیر خود را فراخواند، اما در سال ۲۰۲۰م مجدداً سفیر خود را در دمشق مستقر کرد.<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۵|ک=arabcenterdc|ف=Syrian Regime Change: The View from Oman|کد=en}}</ref> مسقط همچنین در از سرگیری روابط امارات و عربستان با سوریه نقش مؤثری داشت و در ادامه همراه با ابوظبی و ریاض از بازگشت دمشق به اتحادیه عرب حمایت کرد و به پیشبرد بازگشت سوریه به محیط عربی خود و بازگرداندن کرسی آن در اتحادیه کشورهای عربی انجام شد، کمک کرد.<ref>{{پک/بن|۳۰|ک=وبسایت دنیای اقتصاد|ف=تبادل پیام میان آمریکا و سوریه/ عمان میانجی شد؟}}</ref> از آنجایی که سلطنت عمان استراتژی حفظ روابط دیپلماتیک با کشورهای خاورمیانه را حتی در دورههای انزوای نسبی آنها، دنبال میکند،<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۰|ک=carnegieendowment|ف=Oman’s Diplomatic Moves in Syria|کد=en}}</ref> واکنش دولت عمان به تغییر رژیم در سوریه و برکناری بشار | از زمان آغاز بحران در [[سوریه]] در دهه گذشته<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۰|ک=carnegieendowment|ف=Oman’s Diplomatic Moves in Syria|کد=en}}</ref> و در تمام طول جنگ داخلی آن، روابط دیپلماتیک خود را با سوریه بهطور کامل کاهش نداد. اگرچه مسقط در سال ۲۰۱۲م و در راستای تصمیمات اتحادیه عرب برای منزوی کردن دولت اسد، سفیر خود را فراخواند، اما در سال ۲۰۲۰م مجدداً سفیر خود را در دمشق مستقر کرد.<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۵|ک=arabcenterdc|ف=Syrian Regime Change: The View from Oman|کد=en}}</ref> مسقط همچنین در از سرگیری روابط امارات و عربستان با سوریه نقش مؤثری داشت و در ادامه همراه با ابوظبی و ریاض از بازگشت دمشق به اتحادیه عرب حمایت کرد و به پیشبرد بازگشت سوریه به محیط عربی خود و بازگرداندن کرسی آن در اتحادیه کشورهای عربی انجام شد، کمک کرد.<ref>{{پک/بن|۳۰|ک=وبسایت دنیای اقتصاد|ف=تبادل پیام میان آمریکا و سوریه/ عمان میانجی شد؟}}</ref> از آنجایی که سلطنت عمان استراتژی حفظ روابط دیپلماتیک با کشورهای خاورمیانه را حتی در دورههای انزوای نسبی آنها، دنبال میکند،<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۰|ک=carnegieendowment|ف=Oman’s Diplomatic Moves in Syria|کد=en}}</ref> واکنش دولت عمان به تغییر رژیم در سوریه و برکناری [[بشار اسد]]، حفظ روابط مثبت با سوریهِ پس از اسد بوده است.<ref>{{پک|Cafiero|۲۰۲۵|ک=arabcenterdc|ف=Syrian Regime Change: The View from Oman|کد=en}}</ref> | ||
=== روابط با ایران === | === روابط با ایران === | ||
روابط ایران و عمان بر پایه پیوندهای تاریخی و فرهنگی و اعتماد متقابل استوار است. روابط دیپلماتیک دو کشور از سال ۱۳۵۰ش آغاز شد.<ref>{{پک/بن|17|ک=سفارت جمهوری اسلامی ایران مسقط|ف=روابط سیاسی ایران و عمان}}</ref> روابط میان ایران و عمان پس از انقلاب اسلامی | روابط ایران و عمان بر پایه پیوندهای تاریخی و فرهنگی و اعتماد متقابل استوار است. روابط دیپلماتیک دو کشور از سال ۱۳۵۰ش آغاز شد.<ref>{{پک/بن|17|ک=سفارت جمهوری اسلامی ایران مسقط|ف=روابط سیاسی ایران و عمان}}</ref> روابط میان ایران و عمان پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، مسیری متمایز از سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس را طی کرد. عمان در جنگ ایران و عراق به بهبود روابط با تهران اقدام کرد. این کشور در طول جنگ و بهویژه در دوره جنگ نفتکشها، ضمن پرهیز از همکاری نظامی با ایالات متحده علیه ایران، تلاشهایی را برای میانجیگری میان طرفین و بهبود روابط تهران و واشینگتن آغاز کرد. در دهههای بعد، با سفر [[سید محمد خاتمی|محمد خاتمی]]، رئیسجمهور وقت، به عمان در سال ۱۳۸۳ش، فصل نوینی از دیپلماسی دوجانبه ایجاد شد که با سفرهای متقابل سلطان قابوس در سالهای ۱۳۸۸ و ۱۳۹۲ش به ایران و دو سفر [[حسن روحانی]] به مسقط ادامه یافت.<ref>{{پک|قدس|۱۳۹۹|ک=مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=مروری بر روابط ایران و عمان در دهههای اخیر}}</ref>مسقط کانالهای ارتباطی میان تهران و دولت باراک اوباما را برقرار ساخت که منجر به دستیابی به برنامه جامع اقدام مشترک ([[برجام]]) در سال ۱۳۹۴ش شد.<ref name=":3"/> اقدامات عمان در آزادی اتباع ایرانی زندانی در کشورهای مختلف، آزادی ملوانان بریتانیایی و تسهیل تبادل زندانیان میان ایران و آمریکا، از جمله شاخصهای کنشگری دیپلماتیک عمان در دوره سلطنت سلطان قابوس محسوب میشود.<ref>{{پک|قدس|۱۳۹۹|ک=مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=مروری بر روابط ایران و عمان در دهههای اخیر}}</ref> در ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ش، عمان میزبانی دو دور [[مذاکرات ایران و آمریکا|مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن]] را بر عهده داشت. با این حال، روند این گفتوگوها در هر دو دور بر اثر حملات غیرقانونی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در [[خرداد]] ۱۴۰۴ش و [[اسفند]] ۱۴۰۴ش متوقف و بینتیجه ماند.<ref name=":3">{{پک/بن|18|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=عمان کدام سوی موضوع «تنگه هرمز» میایستد؛ ایران یا آمریکا؟}}</ref> | ||
==== همکاری عمان با ایران در تنگه هرمز ==== | ==== همکاری عمان با ایران در تنگه هرمز ==== | ||
عمان بهدلیل اشراف بر تنگه | عمان بهدلیل اشراف بر [[تنگه هرمز]]، از موقعیت جغرافیایی ویژهای برخوردار است؛ زیرا این مسیر محل عبور دوسوم صادرات جهانی نفت است. قرارگیری عمان بر سر راههای تجاری اصلی میان شرق و غرب، دسترسی این کشور را به بازارهای مهم در خاورمیانه، هند، جنوب شرق آسیا، [[آفریقا]] و [[اروپا]] تسهیل میکند و نقش مهمی در توسعهٔ تجارت خارجی آن ایفا میکند.<ref>{{پک/بن|۴|ک=وزارة الخارجیة العمانیة|ف=الاقتصاد|زبان=ar}}</ref> | ||
سلطان قابوس سال ۱۳۵۱ش با اعزام نمایندهای به تهران از شاه ایران درخواست کمک کرد. طبق برخی اسناد، دولتهای واشینگتن و لندن در ترغیب ایران به حضور نظامی در عمان نقش داشتند.<ref>{{پک|عقیقی|۱۴۰۱|ک=خبرگزاری بینالمللی تصویری ایران پرس|ف=مروری بر روابط ایران و عمان؛ دو همسایه با منافع و اشتراکات فراوان}}</ref> در سالهای ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۴ش بهدنبال اعزام نیروهای ایرانی در زمان پهلوی به منطقه ظفار که با اهدافی همچون پیروی از دکترین نیکسون انجام گرفت،<ref>{{پک|آقایی|۱۳۹۳|ک=مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=جنگ ظفار و نقش ارتش ایران /}}</ref> میان ایران و عمان توافقی صورت گرفت که بهموجب آن مدیریت امنیتی و نظارت بر تردد کشتیها در بخش جنوبی تنگه هرمز از سوی عمان به ایران واگذار شد.<ref>{{پک/بن|۴۳|ک=خبرگزاری تابناک|ف=آیا عمان مدیریت تنگه هرمز را در دوره شاه به ایران تفویض کرد؟}}</ref> | سلطان قابوس سال ۱۳۵۱ش با اعزام نمایندهای به تهران از شاه ایران درخواست کمک کرد. طبق برخی اسناد، دولتهای واشینگتن و لندن در ترغیب ایران به حضور نظامی در عمان نقش داشتند.<ref>{{پک|عقیقی|۱۴۰۱|ک=خبرگزاری بینالمللی تصویری ایران پرس|ف=مروری بر روابط ایران و عمان؛ دو همسایه با منافع و اشتراکات فراوان}}</ref> در سالهای ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۴ش بهدنبال اعزام نیروهای ایرانی در زمان [[حکومت پهلوی]] به منطقه ظفار که با اهدافی همچون پیروی از دکترین نیکسون انجام گرفت،<ref>{{پک|آقایی|۱۳۹۳|ک=مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=جنگ ظفار و نقش ارتش ایران /}}</ref> میان ایران و عمان توافقی صورت گرفت که بهموجب آن مدیریت امنیتی و نظارت بر تردد کشتیها در بخش جنوبی تنگه هرمز از سوی عمان به ایران واگذار شد.<ref>{{پک/بن|۴۳|ک=خبرگزاری تابناک|ف=آیا عمان مدیریت تنگه هرمز را در دوره شاه به ایران تفویض کرد؟}}</ref> | ||
در سال ۱۴۰۵ش در حوزه همکاریهای ایران و عمان پیرامون تنگه هرمز، مسقط در پی برقراری آتشبس و انعقاد [[تفاهمنامه اسلامآباد|تفاهمنامه میان ایران و ایالات متحده]]، ضمن اعلام مخالفت صریح با اعمال عوارض دریایی، بر ضرورت تضمین اصل آزادی دریانوردی در این آبراه تأکید کرد.<ref>{{پک/بن|20|ک=خبرگزاری مهر|ف=عمان و تنگه هرمز؛ از نشست مشترک با ایران تا موضعگیری البوسعیدی}}</ref> بر اساس برخی تحلیلها، در صورت عدم همراهی عمان، امکان اعمال حاکمیت یکجانبه ایران بر تنگه هرمز مطرح است.<ref>{{پک/بن|۴۳|ک=خبرگزاری تابناک|ف=آیا عمان مدیریت تنگه هرمز را در دوره شاه به ایران تفویض کرد؟}}</ref> | در سال ۱۴۰۵ش در حوزه همکاریهای ایران و عمان پیرامون تنگه هرمز، مسقط در پی برقراری آتشبس و انعقاد [[تفاهمنامه اسلامآباد|تفاهمنامه میان ایران و ایالات متحده]]، ضمن اعلام مخالفت صریح با اعمال عوارض دریایی، بر ضرورت تضمین اصل آزادی دریانوردی در این آبراه تأکید کرد.<ref>{{پک/بن|20|ک=خبرگزاری مهر|ف=عمان و تنگه هرمز؛ از نشست مشترک با ایران تا موضعگیری البوسعیدی}}</ref> بر اساس برخی تحلیلها، در صورت عدم همراهی عمان، امکان اعمال حاکمیت یکجانبه ایران بر تنگه هرمز مطرح است.<ref>{{پک/بن|۴۳|ک=خبرگزاری تابناک|ف=آیا عمان مدیریت تنگه هرمز را در دوره شاه به ایران تفویض کرد؟}}</ref> | ||
== نیروهای مسلح == | == نیروهای مسلح == | ||
پیشاز بهقدرترسیدن سلطان قابوس، عمان فاقد نیروهای مسلح مستقل بود و بخش عمدهٔ نیروهای نظامی مستقر در این کشور را نظامیان بریتانیایی تشکیل میدادند. پساز آغاز سلطنت سلطان قابوس و مهار شورش ظفار که با پشتیبانی ارتش ایران محقق شد، وی با ساماندهی نیروهایی از اقوام و قبایل وفادار، ارتش منظم عمان را پایهگذاری کرد. از نظر ساختار فرماندهی، نیروهای سهگانه تحت نظارت ستاد مشترک فعالیت میکنند و فرماندهان آنها با حکم مستقیم سلطان منصوب میشوند. شخص سلطان فرماندهی کل نیروهای مسلح را بر عهده دارد. ارتش عمان در میان کشورهای عربی رتبهٔ نهم و در سطح جهانی رتبه ۶۹ قدرتمندترین نیروهای نظامی را به خود اختصاص داده است.<ref name=":0">{{پک/بن|۳۵|ک=وبسایت مؤسسه آیندهپژوهی جهان اسلام|ف=وضعیت، جایگاه و قدرت نظامی عمان {{!}} حسین مینایی / کارشناس مسائل استراتژیک}}</ref> | |||
عمان حدود ۶درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به بودجهٔ دفاعی اختصاص میدهد. صنایع دفاعی داخلی این کشور با تمرکز بر تولید مهمات سبک فعال است؛ با این حال، ارتش عمان کماکان به واردات تسلیحات پیشرفته از بریتانیا، آمریکا و ترکیه وابسته است.<ref>{{پک/بن|12|ک=globalmilitary|ف=Oman Military Forces|زبان=en}}</ref> | عمان حدود ۶درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به بودجهٔ دفاعی اختصاص میدهد. صنایع دفاعی داخلی این کشور با تمرکز بر تولید مهمات سبک فعال است؛ با این حال، ارتش عمان کماکان به واردات تسلیحات پیشرفته از بریتانیا، آمریکا و ترکیه وابسته است.<ref>{{پک/بن|12|ک=globalmilitary|ف=Oman Military Forces|زبان=en}}</ref> | ||
| خط ۱۶۹: | خط ۱۶۸: | ||
== نظام آموزشی == | == نظام آموزشی == | ||
آموزش در عمان در گذشته در [[مکتبخانه]]ها و حلقههای درس [[مسجد|مساجد]] انجام میشد و در آن [[قرآن]] تلاوت و اصول دین اسلام، زبان عربی و حساب مقدماتی تدریس میشد. مدارس قرآنی و حلقههای درسی تا سال ۱۹۷۰م تنها راه آموزش در عمان بودند که با وجود تفاوت سطح از منطقهای به منطقه دیگر، در اکثر روستاها رواج داشتند. گذار از آموزش سنتی به آموزش رسمی بهمعنای نوین آن از سال ۱۹۳۰م آغاز شد. در این دوره، مدارس محدودی تحت نظارت و برنامهریزی دولتی تأسیس شدند که برنامههای درسی با محتوای مشخص و موضوعات متنوع را ارائه میدادند. مردم عمان پیش از سال ۱۹۷۰م به جز عدهای بسیار اندک از آموزش محروم بودند.<ref>{{پک/بن|10|ک=وزارة التعلیم|ف=نظام التعلیم فی سلطنة عمان | آموزش در عمان در گذشته در [[مکتبخانه]]ها و حلقههای درس [[مسجد|مساجد]] انجام میشد و در آن [[قرآن]] تلاوت و اصول دین اسلام، [[زبان عربی]] و حساب مقدماتی تدریس میشد. مدارس قرآنی و حلقههای درسی تا سال ۱۹۷۰م تنها راه آموزش در عمان بودند که با وجود تفاوت سطح از منطقهای به منطقه دیگر، در اکثر روستاها رواج داشتند. گذار از آموزش سنتی به آموزش رسمی بهمعنای نوین آن از سال ۱۹۳۰م آغاز شد. در این دوره، مدارس محدودی تحت نظارت و برنامهریزی دولتی تأسیس شدند که برنامههای درسی با محتوای مشخص و موضوعات متنوع را ارائه میدادند. مردم عمان پیش از سال ۱۹۷۰م به جز عدهای بسیار اندک از آموزش محروم بودند.<ref>{{پک/بن|10|ک=وزارة التعلیم|ف=نظام التعلیم فی سلطنة عمان | ||
البوابة التعلیمیة قلب التعلیم النابض|زبان=ar}}</ref> | البوابة التعلیمیة قلب التعلیم النابض|زبان=ar}}</ref> | ||
| خط ۱۷۸: | خط ۱۷۷: | ||
'''دوره دوم:''' این مقطع شامل پایههای ۵ تا ۱۰ است. دانشآموزان دختر و پسر در این مقطع در مدارس مجزا تحصیل میکنند و کادر شاغل در آنها متناسب با جنسیت دانشآموزان است.<ref>{{پک/بن|9|ک=educouncil|ف=نبذة عن التعلیم المدرسی فی سلطنة عمان|زبان=ar}}</ref> | '''دوره دوم:''' این مقطع شامل پایههای ۵ تا ۱۰ است. دانشآموزان دختر و پسر در این مقطع در مدارس مجزا تحصیل میکنند و کادر شاغل در آنها متناسب با جنسیت دانشآموزان است.<ref>{{پک/بن|9|ک=educouncil|ف=نبذة عن التعلیم المدرسی فی سلطنة عمان|زبان=ar}}</ref> | ||
مدت زمان آموزش | مدت زمان آموزش پایه، ده سال تحصیلی است و دانشآموزانی که آن را به اتمام برسانند، به مرحله «پساز پایه» که شامل دو سال تحصیلی یازدهم و دوازدهم است، منتقل میشوند.<ref>{{پک/بن|8|ک=وزارة التعلیم|ف=نظام التعلیم | ||
البوابة التعلیمیة قلب التعلیم النابض|زبان=ar}}</ref> | البوابة التعلیمیة قلب التعلیم النابض|زبان=ar}}</ref> | ||
بین سالهای ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۴م، تعداد مدارس دولتی از سه مدرسه به ۱۲۶۹ مدرسه افزایش یافت. بخش آموزش خصوصی نیز گسترش یافته و بیش از ۱۱۰۰ مدرسه را شامل میشود.<ref>{{پک/بن|13|ک=bti-project|ف=Oman Country Report 2026|زبان=en}}</ref> | بین سالهای ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۴م، تعداد مدارس دولتی از سه [[مدرسه]] به ۱۲۶۹ مدرسه افزایش یافت. بخش آموزش خصوصی نیز گسترش یافته و بیش از ۱۱۰۰ مدرسه را شامل میشود.<ref>{{پک/بن|13|ک=bti-project|ف=Oman Country Report 2026|زبان=en}}</ref> | ||
=== آموزش عالی === | === آموزش عالی === | ||
در سال ۱۹۸۶م، اولین دانشگاه در عمان افتتاح شد. با تکیه بر ترکیبی از مدلهای آمریکایی و انگلیسی آموزش عالی، اولین دانشکدهها عبارت بودند از پزشکی، مهندسی، علوم، مطالعات اسلامی و آموزش و پرورش و کشاورزی. در دهه ۱۹۹۰م، چند دانشکده دیگر از جمله دانشکده بازرگانی و اقتصاد و دانشکده شریعت و حقوق افتتاح شد. ثبتنام در دانشگاه تقریباً بهطور مساوی بین دانشجویان دختر و پسر تقسیم شده است. در اواخر دهه ۱۹۹۰م، دولت چندین دانشگاه خصوصی را که بر برنامههای درسی کسبوکار تأکید داشتند، افتتاح کرد.<ref>{{پک/بن|۳۷|ک=everyculture|ف=Culture Name|زبان=en}}</ref> | در سال ۱۹۸۶م، اولین [[دانشگاه]] در عمان افتتاح شد. با تکیه بر ترکیبی از مدلهای آمریکایی و انگلیسی آموزش عالی، اولین دانشکدهها عبارت بودند از پزشکی، مهندسی، علوم، مطالعات اسلامی و آموزش و پرورش و کشاورزی. در دهه ۱۹۹۰م، چند دانشکده دیگر از جمله دانشکده بازرگانی و اقتصاد و دانشکده شریعت و حقوق افتتاح شد. ثبتنام در دانشگاه تقریباً بهطور مساوی بین دانشجویان دختر و پسر تقسیم شده است. در اواخر دهه ۱۹۹۰م، دولت چندین دانشگاه خصوصی را که بر برنامههای درسی کسبوکار تأکید داشتند، افتتاح کرد.<ref>{{پک/بن|۳۷|ک=everyculture|ف=Culture Name|زبان=en}}</ref> | ||
== رسانه == | == رسانه == | ||
| خط ۱۹۶: | خط ۱۹۵: | ||
* '''خبرگزاری:''' اخبار رسمی دولتی از طریق نهاد خبرگزاری عمان منتشر میشود که علاوه بر زبان عربی، خدمات خبری خود را در قالب صفحات انگلیسیزبان نیز ارائه میدهد.<ref>{{پک/بن|1|ک=bbc|ف=Oman media guide|زبان=en}}</ref> | * '''خبرگزاری:''' اخبار رسمی دولتی از طریق نهاد خبرگزاری عمان منتشر میشود که علاوه بر زبان عربی، خدمات خبری خود را در قالب صفحات انگلیسیزبان نیز ارائه میدهد.<ref>{{پک/بن|1|ک=bbc|ف=Oman media guide|زبان=en}}</ref> | ||
== | == بهداشت و درمان == | ||
نظام سلامت در عمان پس از سال ۱۹۷۰م با روی کار آمدن سلطان قابوس دگرگون شد؛ بهطوری که تعداد بیمارستانهای این کشور از تنها ۲ مرکز در سال ۱۹۷۰م، اکنون به بیش از ۷۰ بیمارستان با ظرفیت بالغ بر ۷۶۰۰ تخت افزایش یافته است. نظام سلامت عمان خدمات مراقبتهای بهداشتی اولیه را برای شهروندان عمانی بهصورت رایگان و برای مهاجران با حمایتهای یارانهای ارائه میدهد. توسعه این بخش بهگونهای بوده است که حدود ۹۵درصد از جمعیت کشور در فاصلهٔ کمتر از ۵ مایلی به یک مرکز درمانی دسترسی دارند. میانگین مخارج سالانه بخش سلامت در عمان حدود ۱٫۶ میلیارد ریال عمان است که از تشویق سرمایهگذاری بخش خصوصی، بومیسازی خرید کالاها و خدمات پزشکی و توسعه صنعت گردشگری سلامت تأمین میشود.<ref>{{پک/بن|7|ک=المستشفی العربی|ف=القطاع الإستشفائی فی عمان نموذج للتخطیط الإستراتیجی فی مجال الصحة|زبان=ar}}</ref> | نظام سلامت در عمان پس از سال ۱۹۷۰م با روی کار آمدن سلطان قابوس دگرگون شد؛ بهطوری که تعداد بیمارستانهای این کشور از تنها ۲ مرکز در سال ۱۹۷۰م، اکنون به بیش از ۷۰ [[بیمارستان]] با ظرفیت بالغ بر ۷۶۰۰ تخت افزایش یافته است. نظام سلامت عمان خدمات مراقبتهای بهداشتی اولیه را برای شهروندان عمانی بهصورت رایگان و برای مهاجران با حمایتهای یارانهای ارائه میدهد. توسعه این بخش بهگونهای بوده است که حدود ۹۵درصد از جمعیت کشور در فاصلهٔ کمتر از ۵ مایلی به یک مرکز درمانی دسترسی دارند. میانگین مخارج سالانه بخش سلامت در عمان حدود ۱٫۶ میلیارد ریال عمان است که از تشویق سرمایهگذاری بخش خصوصی، بومیسازی خرید کالاها و خدمات پزشکی و توسعه صنعت گردشگری سلامت تأمین میشود.<ref>{{پک/بن|7|ک=المستشفی العربی|ف=القطاع الإستشفائی فی عمان نموذج للتخطیط الإستراتیجی فی مجال الصحة|زبان=ar}}</ref> | ||
هرچند سیستم بهداشت و درمان عمان همچنان قادر به ارائه خدمات مراقبتهای همگانی در سطحی پایه است، اما بهدلیل نابرابریهای جغرافیایی و تمرکز بیش از حد مراکز درمانی پیشرفته در مسقط، با چالشهایی مواجه است. علاوه بر این، کمبود سرمایهگذاریهای ساختاری در بخش عمومی، بهویژه در حوزه تحقیق و توسعه پاسخگویی سیستم را در برابر رشد جمعیت با دشواری روبهرو کرده است. این شکاف در کیفیت خدمات، پیامدهای اجتماعی نیز بههمراه داشته؛ بهطوری که طبقه متوسط عمان برای درمان به کشورهای | هرچند سیستم بهداشت و درمان عمان همچنان قادر به ارائه خدمات مراقبتهای همگانی در سطحی پایه است، اما بهدلیل نابرابریهای جغرافیایی و تمرکز بیش از حد مراکز درمانی پیشرفته در مسقط، با چالشهایی مواجه است. علاوه بر این، کمبود سرمایهگذاریهای ساختاری در بخش عمومی، بهویژه در حوزه تحقیق و توسعه پاسخگویی سیستم را در برابر رشد جمعیت با دشواری روبهرو کرده است. این شکاف در کیفیت خدمات، پیامدهای اجتماعی نیز بههمراه داشته؛ بهطوری که طبقه متوسط عمان برای درمان به کشورهای [[تایلند]]، [[هند]] یا [[ایران]] روی میآورد و متمولین کشور نیز بهدنبال خدمات پزشکی در اروپا هستند.<ref>{{پک/بن|13|ک=bti-project|ف=Oman Country Report 2026|زبان=en}}</ref> | ||
== ورزش == | == ورزش == | ||
ورزشهایی مانند قایقهای سنتی، اسبدوانی و شتردوانی، بخشی از میراث عمان هستند. در سالهای اخیر عمان میزبان رویدادهای حرفهای و بینالمللی متنوعی<ref>{{پک/بن|23|ک=oxfordbusinessgroup|ف=Professional and casual sports are thriving in Oman|زبان=en}}</ref> نظیر مسابقات جهانی پیادهروی تیمی ۲۰۲۲م، مسابقات جهانی قایقرانی بادبانی ۲۰۲۲م، جامجهانی هاکی پنجنفره ۲۰۲۴م، تورهای بینالمللی دوچرخهسواری، مسابقات جهانی دو موانع اسپارتان، مسابقات جهانی موتورسواری و مسابقات شطرنج آماتورهای آسیا بوده است. | ورزشهایی مانند قایقهای سنتی، اسبدوانی و شتردوانی، بخشی از میراث عمان هستند. در سالهای اخیر عمان میزبان رویدادهای حرفهای و بینالمللی متنوعی<ref>{{پک/بن|23|ک=oxfordbusinessgroup|ف=Professional and casual sports are thriving in Oman|زبان=en}}</ref> نظیر مسابقات جهانی پیادهروی تیمی ۲۰۲۲م، مسابقات جهانی قایقرانی بادبانی ۲۰۲۲م، جامجهانی هاکی پنجنفره ۲۰۲۴م، تورهای بینالمللی دوچرخهسواری، مسابقات جهانی دو موانع اسپارتان، مسابقات جهانی موتورسواری و مسابقات شطرنج آماتورهای آسیا بوده است. | ||
قهرمانی باشگاه فوتبال السیب در مسابقات ایافسی کاپ ۲۰۲۲م بزرگترین دستاورد باشگاهی تاریخ فوتبال عمان در قاره آسیا است. تیم فوتبال بزرگسالان عمان دو بار قهرمان جام خلیج فارس در سالهای ۲۰۰۹م و ۲۰۱۷/۲۰۱۸م و دو بار نایبقهرمان در سالهای ۲۰۰۳م و ۲۰۰۷م و تیم ملی فوتبال ساحلی این کشور نیز موفق به کسب مدال طلای بازیهای آسیایی ساحلی شده است. همچنین تیم ملی فوتبال نوجوانان عمان سه بار در سالهای ۱۹۹۵م، ۱۹۹۷م و ۲۰۰۱م به جامجهانی صعود کرده و قهرمانی مسابقات خلیج فارس در بحرین در سال ۲۰۰۱م را در کارنامه دارد. در سایر رشتهها، ورزشکاران عمانی در بازیهای همبستگی کشورهای اسلامی موفق به کسب مدال طلا در پرش ارتفاع، نقره در وزنهبرداری، برنز در دوی امدادی تیمی و برنز در دوی ۱۰۰ متر شدند و کاروان ورزشی این کشور نیز توانست ۳۲ مدال رنگارنگ در سومین دورهٔ بازیهای ورزشی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در کویت را به دست آورد.<ref>{{پک|سلیم|2022|ک=الاتحاد|ف=الریاضة العُمانیة.. إنجازات تاریخیة ومستقبل واعد|کد=ar}}</ref> | قهرمانی باشگاه فوتبال السیب در مسابقات ایافسی کاپ ۲۰۲۲م بزرگترین دستاورد باشگاهی تاریخ فوتبال عمان در قاره آسیا است. تیم فوتبال بزرگسالان عمان دو بار قهرمان جام خلیج فارس در سالهای ۲۰۰۹م و ۲۰۱۷/۲۰۱۸م و دو بار نایبقهرمان در سالهای ۲۰۰۳م و ۲۰۰۷م و تیم ملی فوتبال ساحلی این کشور نیز موفق به کسب مدال طلای بازیهای آسیایی ساحلی شده است. همچنین تیم ملی فوتبال نوجوانان عمان سه بار در سالهای ۱۹۹۵م، ۱۹۹۷م و ۲۰۰۱م به جامجهانی صعود کرده و قهرمانی مسابقات خلیج فارس در [[بحرین]] در سال ۲۰۰۱م را در کارنامه دارد. در سایر رشتهها، ورزشکاران عمانی در بازیهای همبستگی کشورهای اسلامی موفق به کسب مدال طلا در پرش ارتفاع، نقره در وزنهبرداری، برنز در دوی امدادی تیمی و برنز در دوی ۱۰۰ متر شدند و کاروان ورزشی این کشور نیز توانست ۳۲ مدال رنگارنگ در سومین دورهٔ بازیهای ورزشی کشورهای [[شورای همکاری خلیج فارس]] در [[کویت]] را به دست آورد.<ref>{{پک|سلیم|2022|ک=الاتحاد|ف=الریاضة العُمانیة.. إنجازات تاریخیة ومستقبل واعد|کد=ar}}</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
