رضا عسکری (بحث | مشارکت‌ها)
خط ۱۸: خط ۱۸:
آمنه ودود، اسلام را نظامی جامع می‌داند که باید تجارب و ادراکات زنان را به اندازهٔ مردان به رسمیت بشناسد. از دید او، گرچه اصول قرآن بر برابری تأکید دارد، اما در عمل، تفسیر و اجرای تاریخی آن به نفع مردان انحراف یافته است. وی این نابرابری را نه ناشی از ذات اسلام، بلکه محصول قرائت مردانه‌ای می‌داند که بر سنت تفسیری حاکم شده است. به‌همین دلیل، ودود با رویکردی هرمنوتیکی و با نگاهی زنانه به بازخوانی قرآن پرداخته و در کتاب «قرآن و زن» می‌کوشد برابری کامل زنان و مردان را در تمام مراحل هستی از منظر قرآن اثبات نماید.<ref>عباسی و موسوی، «قرائتی نو از قرآن با ره‌یافتی زن‌محور بررسی دیدگاه‌های آمنه ودود در کتاب قرآن و زن»، 1394ش، ص144.</ref>
آمنه ودود، اسلام را نظامی جامع می‌داند که باید تجارب و ادراکات زنان را به اندازهٔ مردان به رسمیت بشناسد. از دید او، گرچه اصول قرآن بر برابری تأکید دارد، اما در عمل، تفسیر و اجرای تاریخی آن به نفع مردان انحراف یافته است. وی این نابرابری را نه ناشی از ذات اسلام، بلکه محصول قرائت مردانه‌ای می‌داند که بر سنت تفسیری حاکم شده است. به‌همین دلیل، ودود با رویکردی هرمنوتیکی و با نگاهی زنانه به بازخوانی قرآن پرداخته و در کتاب «قرآن و زن» می‌کوشد برابری کامل زنان و مردان را در تمام مراحل هستی از منظر قرآن اثبات نماید.<ref>عباسی و موسوی، «قرائتی نو از قرآن با ره‌یافتی زن‌محور بررسی دیدگاه‌های آمنه ودود در کتاب قرآن و زن»، 1394ش، ص144.</ref>


وی معتقد است قرآن در بافت تاریخی و فرهنگی عربستان دورهٔ نزول، پاسخگوی مسائل اخلاقی، اجتماعی و دینی آن جامعه بوده و باید میان احکام عبادی ثابت و بخش‌های عام و قابل تطبیق قرآن تمایز قائل شد.<ref>خندق‌آبادی، «متن‌گرایی تاریخی؛ نگاهی به روش تفسیری آمنه ودود با تمرکز بر تفسیر آیة 34 سورة النّساء»، 1394ش، ص43</ref> بر همین اساس او بر این باور است که بسیاری از تفاسیر، راه‌حل‌های خاص تاریخی قرآن را به عنوان اصولی جهان‌شمول تلقی کرده‌اند. ودود با تأکید بر انعطاف‌پذیری قرآن، معتقد است که روح حاکم بر قرآن، عدالت، اخلاق و معنویت است، نه تقلید صرف از ساختارهای اجتماعی صدر اسلام.<ref>[https://www.dinonline.com/19327 طالبی،  «تفسیر قرآن بر پایه حقوق زنان»، دین‌آنلاین.]</ref>
وی معتقد است قرآن در بافت تاریخی و فرهنگی عربستان دورهٔ نزول، پاسخگوی مسائل اخلاقی، اجتماعی و دینی آن جامعه بوده و باید میان احکام عبادی ثابت و بخش‌های عام و قابل تطبیق قرآن تمایز قائل شد.<ref>خندق‌آبادی، «متن‌گرایی تاریخی؛ نگاهی به روش تفسیری آمنه ودود با تمرکز بر تفسیر آیة 34 سورة النّساء»، 1394ش، ص43</ref> بر همین اساس او بر این باور است که بسیاری از تفاسیر، راه‌حل‌های خاص تاریخی قرآن را به‌عنوان اصولی جهان‌شمول تلقی کرده‌اند. ودود با تأکید بر انعطاف‌پذیری قرآن، معتقد است که روح حاکم بر قرآن، [[عدالت]]، [[اخلاق]] و [[معنویت]] است، نه تقلید صرف از ساختارهای اجتماعی صدر اسلام.<ref>[https://www.dinonline.com/19327 طالبی،  «تفسیر قرآن بر پایه حقوق زنان»، دین‌آنلاین.]</ref>


ودود در تحلیل آیاتی مانند شهادت، ارث، تعدد زوجات و حضانت، بر نقش بافت تاریخی در شکل‌گیری این احکام تأکید می‌کند و معتقد است قرآن در جهت بهبود وضعیت زنان در جامعه آن زمان گام برداشته است.<ref>[https://www.dinonline.com/19327 طالبی،  «تفسیر قرآن بر پایه حقوق زنان»، دین‌آنلاین.]</ref> به باور او، حتی در مواردی که ظاهر آیات به تفاوت حقوقی زن و مرد اشاره دارد، می‌توان با توجه به مقاصد عدالت‌خواهانه قرآن، قرائتی مبتنی بر برابری ارائه داد.<ref>بارلاس، «بازخوانی متن مدس از منظر زنان، تفسیر آمنه ودود از قرآن»، 1392ش، ص24.</ref>
ودود در تحلیل آیاتی مانند [[شهادت]]، [[ارث]]، [[تعدد زوجات]] و [[حضانت]]، بر نقش بافت تاریخی در شکل‌گیری این احکام تأکید می‌کند و معتقد است قرآن در جهت بهبود وضعیت زنان در جامعه آن زمان گام برداشته است.<ref>[https://www.dinonline.com/19327 طالبی،  «تفسیر قرآن بر پایه حقوق زنان»، دین‌آنلاین.]</ref> به باور او، حتی در مواردی که ظاهر آیات به تفاوت حقوقی زن و مرد اشاره دارد، می‌توان با توجه به مقاصد عدالت‌خواهانه قرآن، قرائتی مبتنی بر برابری ارائه داد.<ref>بارلاس، «بازخوانی متن مدس از منظر زنان، تفسیر آمنه ودود از قرآن»، 1392ش، ص24.</ref>


ودود در اثر بعدی خود با عنوان «جهاد جنسیت»، رویکرد پیشین خویش را بازنگری کرده و بیش‌تر به نقش زمینه تاریخی و اجتماعی در شکل‌گیری متن مقدس توجه نشان می‌دهد. این تحول فکری، وجوه اشتراکی میان دیدگاه او و برخی فمینیست‌های سکولار ایجاد کرده است.<ref>خندق‌آبادی، «متن‌گرایی تاریخی؛ نگاهی به روش تفسیری آمنه ودود با تمرکز بر تفسیر آیة 34 سورة النّساء»، 1394ش، ص69.</ref>
ودود در اثر بعدی خود با عنوان «جهاد جنسیت»، رویکرد پیشین خویش را بازنگری کرده و بیش‌تر به نقش زمینه تاریخی و اجتماعی در شکل‌گیری متن مقدس توجه نشان می‌دهد. این تحول فکری، وجوه اشتراکی میان دیدگاه او و برخی فمینیست‌های سکولار ایجاد کرده است.<ref>خندق‌آبادی، «متن‌گرایی تاریخی؛ نگاهی به روش تفسیری آمنه ودود با تمرکز بر تفسیر آیة 34 سورة النّساء»، 1394ش، ص69.</ref>


== انتقادات به دیدگاه‌های آمنه ودود ==
== انتقادات به دیدگاه‌های آمنه ودود ==
مهم‌ترین نقدی که بر روش تفسیری اولیهٔ آمنه ودود و برخی جریان‌های فمینیستی مرتبط وارد شده، این است که تأکید بر روح کلی حاکم بر قرآن نمی‌تواند به‌طور مطلق در مورد تمامی احکام آن اعمال شود.<ref>کلانتری و گوهریان، قرآن چگونگی پاسخگویی به نیازهای زمان، 1386ش، ص35.</ref> در حوزهٔ احکام عبادی و نیز بخشی از احکام اجتماعی مانند ازدواج، طلاق، خمس و زکات، از آنجا که عقل بشر به‌طور مستقل قادر به درک جزئیات و حکمت‌های کامل آنها نیست، این احکام به‌صورت تفصیلی و با بیان مناطات کلی تشریح شده‌اند و وظیفهٔ مکلف، تبعیت از همان جزئیات است. برای سازگاری قرآن با شرایط متغیر زمانی، گاه نیاز به استنباط معنای عمیق‌تر آیات وجود دارد و صرف توجه به روح کلی، بدون در نظر گرفتن ظاهر آیات و تناسب با دیگر مفاهیم قرآنی، نمی‌تواند به کشف این معانی بینجامد.<ref>Hidayatulah, Aysha (2014). Feminist Edges of the Quran. Newyork: Oxford university press. ص 140</ref>
مهم‌ترین نقدی که بر روش تفسیری اولیهٔ آمنه ودود و برخی جریان‌های فمینیستی مرتبط وارد شده، این است که تأکید بر روح کلی حاکم بر قرآن نمی‌تواند به‌طور مطلق در مورد تمامی احکام آن اعمال شود.<ref>کلانتری و گوهریان، قرآن چگونگی پاسخگویی به نیازهای زمان، 1386ش، ص35.</ref> در حوزهٔ [[احکام عبادی]] و نیز بخشی از [[احکام اجتماعی]] مانند [[ازدواج]]، [[طلاق]]، [[خمس]] و [[زکات]]، از آنجا که عقل بشر به‌طور مستقل قادر به درک جزئیات و حکمت‌های کامل آنها نیست، این احکام به‌صورت تفصیلی و با بیان مناطات کلی تشریح شده‌اند و وظیفهٔ [[مکلف]]، تبعیت از همان جزئیات است. برای سازگاری قرآن با شرایط متغیر زمانی، گاه نیاز به استنباط معنای عمیق‌تر آیات وجود دارد و صرف توجه به روح کلی، بدون در نظر گرفتن ظاهر آیات و تناسب با دیگر مفاهیم قرآنی، نمی‌تواند به کشف این معانی بینجامد.<ref>Hidayatulah, Aysha (2014). Feminist Edges of the Quran. Newyork: Oxford university press. ص 140</ref>


منتقدان در نقد رویکرد تساوی‌خواهانهٔ وی متذکر شده‌اندکه رویکرد آزادی‌خواهانه (لیبرال) فمینیستی، گاه به‌صورت تقلیدی (سهوی یا عمدی) در آثار فمینیستی بازتولید می‌شود و لازم است مشخص شود کدام نوع «تساوی» مدنظر است و سپس بر پایهٔ تحقیقات نظری و فلسفی مستدل به اثبات برسد.<ref>Hidayatulah, Aysha (2014). Feminist Edges of the Quran. Newyork: Oxford university press. ص 140</ref>
منتقدان در نقد رویکرد تساوی‌خواهانهٔ وی متذکر شده‌اندکه رویکرد آزادی‌خواهانه (لیبرال) فمینیستی، گاه به‌صورت تقلیدی (سهوی یا عمدی) در آثار فمینیستی بازتولید می‌شود و لازم است مشخص شود کدام نوع «تساوی» مدنظر است و سپس بر پایهٔ تحقیقات نظری و فلسفی مستدل به اثبات برسد.<ref>Hidayatulah, Aysha (2014). Feminist Edges of the Quran. Newyork: Oxford university press. ص 140</ref>
خط ۳۱: خط ۳۱:
از جمله نقدهای جزئی‌تر مطرح شده بر دیدگاه ودود می‌توان به این موارد اشاره کرد:
از جمله نقدهای جزئی‌تر مطرح شده بر دیدگاه ودود می‌توان به این موارد اشاره کرد:


- احتمال وقوع «تفسیر به‌رأی» در بازخوانی قرآن برای نیل به اهداف فمینیستی؛ فهم و تفسیر قرآن بدون ارجاع کافی به سنت نبوی؛ محدودکردن تفاوت‌های زن و مرد تنها به تفاوت‌های زیست‌شناختی؛ عدم توجه کافی به علوم قرآنی و اسلامی در فرایند فهم قرآن؛ ادعای پاسخگویی قرآن به نیازهای دوران معاصر تنها با تکیه بر روح کلی آن؛ برداشت‌های نادرست از برخی مفاهیم قرآنی چون «قوّامون»، «ضَرب» و «دَرَجه»؛ وصف‌کردن زبان قرآن به‌عنوان زبانی «جنسیتی».<ref>حسینی، «نقدی بر کتاب قرآن و زن نگاشته آمنه ودود»، 1395ش، ص23-25.</ref>
- احتمال وقوع «تفسیر به‌رأی» در بازخوانی قرآن برای نیل به اهداف فمینیستی؛ فهم و تفسیر قرآن بدون ارجاع کافی به [[سنت نبوی]]؛ محدودکردن تفاوت‌های زن و مرد تنها به تفاوت‌های زیست‌شناختی؛ عدم توجه کافی به [[علوم قرآنی]] و [[علوم اسلامی|اسلامی]] در فرایند فهم قرآن؛ ادعای پاسخگویی قرآن به نیازهای دوران معاصر تنها با تکیه بر روح کلی آن؛ برداشت‌های نادرست از برخی مفاهیم قرآنی چون «قوّامون»، «ضَرب» و «دَرَجه»؛ وصف‌کردن زبان قرآن به‌عنوان زبانی «جنسیتی».<ref>حسینی، «نقدی بر کتاب قرآن و زن نگاشته آمنه ودود»، 1395ش، ص23-25.</ref>


== افتخارات و جوایز ==
== افتخارات و جوایز ==