پیشنویس:اعتراضات دی ۱۴۰۴: تفاوت میان نسخهها
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
== '''واکنش مسئولان''' == | == '''واکنش مسئولان''' == | ||
واکنش مسئولان نظام در سطوح مختلف، ترکیبی از به رسمیتشناختن حق اعتراض و هشدار نسبت به اغتشاش بود. برای مثال رئیسجمهور با اعلام پذیرش اعتراضات، جلسهای با اصناف برگزار کرد.<ref>[https://president.ir/fa/163154 «اتخاذ 4 تصمیم مهم دولت و مجلس برای حمایت از بازار و فعالان اقتصادی»، وبسایت ریاستجمهوری.]</ref> آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، نیز در سخنانی، تفکیک بین «معترض» و «اغتشاشگر» را مطرح و بر لزوم گفتوگو با گروه اول و برخورد با گروه دوم تأکید کرد.<ref>[https://jahanesanat.ir/%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AD%D8%B1%D9%81-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D8%B1/ «ما با معترض حرف میزنیم اما اغتشاشگر را باید سر جایش نشاند»، وبسایت روزنامۀ جهان صنعت.]</ref> در سطح عملیاتی، اقداماتی مانند تغییر رئیس بانک مرکزی و آغاز طرح حذف ارز ترجیحی و واریز مستقیم یارانه صورت گرفت که البته اثرات متفاوتی داشت. نیروهای انتظامی و امنیتی در صحنه، گاه با برگزاری تجمعات برخورد کرده و در مواردی از گاز اشکآور باستفاده کردند. در اوج حوادث، محدودیتهای گستردهای بر دسترسی به اینترنت و شبکههای اجتماعی اعمال شد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2165006/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AD%D8%B1%D9%81-%D9%85%DB%8C-%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1 «ببینید | رهبر انقلاب: ما با معترض حرف میزنیم اما با اغتشاشگر حرفزدن فایده ندارد؛ اغتشاشگر را باید سرجایش نشاند»، خبر آنلاین.]</ref> | واکنش مسئولان نظام در سطوح مختلف، ترکیبی از به رسمیتشناختن حق اعتراض و هشدار نسبت به اغتشاش بود. برای مثال رئیسجمهور با اعلام پذیرش اعتراضات، جلسهای با اصناف برگزار کرد.<ref>[https://president.ir/fa/163154 «اتخاذ 4 تصمیم مهم دولت و مجلس برای حمایت از بازار و فعالان اقتصادی»، وبسایت ریاستجمهوری.]</ref> محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، بر حق اعتراض مردم، لزوم شنیدن اعتراض و تفکیک میان معترض و افراد مخل امنیت کرد.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/1080289-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A8%D8%B1-%D9%84%D8%B2%D9%88%D9%85-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%D9%86%DB%8C%D8%AF «تاکید قالیباف بر لزوم گفتوگو با معترضان: صدای معترض را باید شنید»، وبسایت مشرق.]</ref> آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، نیز در سخنانی، تفکیک بین «معترض» و «اغتشاشگر» را مطرح و بر لزوم گفتوگو با گروه اول و برخورد با گروه دوم تأکید کرد.<ref>[https://jahanesanat.ir/%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AD%D8%B1%D9%81-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D8%B1/ «ما با معترض حرف میزنیم اما اغتشاشگر را باید سر جایش نشاند»، وبسایت روزنامۀ جهان صنعت.]</ref> | ||
مراجع تقلید نیز به اعترضات مردم واکنش نشان دادند و بر لزوم شیندن درد دل آنها تأکید کردند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-69/3188340-%D9%85%D9%88%D8%B6%D8%B9-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9-%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1 «موضعگیری مراجع تقلید درباره ناآرامیهای روزهای اخیر»، وبسایت خبر فوری.]</ref> | |||
در سطح عملیاتی، اقداماتی مانند تغییر رئیس بانک مرکزی و آغاز طرح حذف ارز ترجیحی و واریز مستقیم یارانه صورت گرفت که البته اثرات متفاوتی داشت. نیروهای انتظامی و امنیتی در صحنه، گاه با برگزاری تجمعات برخورد کرده و در مواردی از گاز اشکآور باستفاده کردند. در اوج حوادث، محدودیتهای گستردهای بر دسترسی به اینترنت و شبکههای اجتماعی اعمال شد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2165006/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AD%D8%B1%D9%81-%D9%85%DB%8C-%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1 «ببینید | رهبر انقلاب: ما با معترض حرف میزنیم اما با اغتشاشگر حرفزدن فایده ندارد؛ اغتشاشگر را باید سرجایش نشاند»، خبر آنلاین.]</ref> | |||
== بازتاب رسانهای == | == بازتاب رسانهای == | ||
| خط ۶۵: | خط ۶۹: | ||
* «ببینید | رهبر انقلاب: ما با معترض حرف میزنیم اما با اغتشاشگر حرفزدن فایده ندارد؛ اغتشاشگر را باید سرجایش نشاند»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1404ش. | * «ببینید | رهبر انقلاب: ما با معترض حرف میزنیم اما با اغتشاشگر حرفزدن فایده ندارد؛ اغتشاشگر را باید سرجایش نشاند»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1404ش. | ||
* «پنج موج اعتراضات دی 1404 به روایت جلاییپور؛ موج اول بازار، موج دوم در شهرهای کوچک با نرخ بیکاری بالای چهل درصد و موج سوم با خشونت بی سابقه»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ بهمن ۱۴۰۴ش. | * «پنج موج اعتراضات دی 1404 به روایت جلاییپور؛ موج اول بازار، موج دوم در شهرهای کوچک با نرخ بیکاری بالای چهل درصد و موج سوم با خشونت بی سابقه»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ بهمن ۱۴۰۴ش. | ||
* «تاکید قالیباف بر لزوم گفتوگو با معترضان: صدای معترض را باید شنید»، وبسایت مشرق، تاریخ درج مطلب: 15 دی 1404ش. | |||
* «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بیثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1404ش. | * «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بیثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1404ش. | ||
* «تحلیل بحران اخیر ایران؛ ردپای تروریسم و مداخله خارجی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 30 دی 1404ش. | * «تحلیل بحران اخیر ایران؛ ردپای تروریسم و مداخله خارجی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 30 دی 1404ش. | ||
| خط ۷۴: | خط ۷۹: | ||
* «گزارش میدانی انصاف نیوز از تجمع ۲۲ دی»، وبسایت انصافنیوز، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1404ش. | * «گزارش میدانی انصاف نیوز از تجمع ۲۲ دی»، وبسایت انصافنیوز، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1404ش. | ||
* «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستانها»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 14 دی 1404ش. | * «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستانها»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 14 دی 1404ش. | ||
* «موضعگیری مراجع تقلید درباره ناآرامیهای روزهای اخیر»، وبسایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: 20 دی 1404ش. | |||
* «وقایع دی به علت نادیده انگاشتن اعتراضات گذشته بود/چرا از گروههای مرجع اعتبارزدایی شده است؟»، پایگاه خبری تحلیلی علم جنوب، تاریخ درج مطلب: 5 بهمن 1404ش. | * «وقایع دی به علت نادیده انگاشتن اعتراضات گذشته بود/چرا از گروههای مرجع اعتبارزدایی شده است؟»، پایگاه خبری تحلیلی علم جنوب، تاریخ درج مطلب: 5 بهمن 1404ش. | ||
نسخهٔ ۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۳۵
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ش؛ مجموعهای از تظاهرات و تجمعات اعتراضی در شهرهای مختلف ایران.[دیدگاه ۱]
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ش؛ در پی نوسانات شدید و ناگهانی قیمت ارز و طلا در هفتم دی و برداشتهشدن ارز ابتدا از بازار علاءالدین تهران آغاز شد و به تدریج به برخی شهرهای دیگر تسری یافت. اجرای شتابزدۀ طرح حذف ارز ترجیحی و افزایش قیمت کالاهای اساسی، نارضایتیهای معیشتی را تشدید کرد. این اعتراضات در مقایسه با دو دوره اعتراضی گسترده پیشین (آبان ۱۳۹۸ش و شهریور ۱۴۰۱ش) در هفتۀ اول، از نظر گستره و شدت محدودتر ارزیابی شد. در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، با فراخوانها و حمایتهای رسانهای و مجازی گروههای مخالف، بخشی از اعتراضات از محور اقتصادی اولیه فاصله گرفت و به درگیریهای خشونتآمیز، تخریب اموال عمومی و اقدامات اغتشاشگرانه منجر شد. ویژگی اصلی این دوره، ترکیب اعتراضات معیشتی و اقتصادی با شعارهای سیاسی و در عین حال، تقارن آن با اقدامات خشونتبار و اغتشاش افراد وابسته بود که واکنشهای متفاوت مسئولان و نهادهای حکومتی را در پی داشت. روند اعتراضات فراز و نشیبهایی داشت و در نهایت، پیامدهایی در حوزههای امنیتی، اجتماعی و اقتصادی برجای گذاشت.
تاریخچه اعتراضات دی ۱۴۰۴
اعتراضات از روز یکشنبه هفتم دیماه ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی قیمت سکه و دلار کلید خورد. تجمعات اعتراضی ابتدا در بازارهای تهران از جمله پاساژ علاءالدین، خیابان جمهوری و بازار شوش شکل گرفت و با تعطیلی برخی مغازهها همراه بود.[۱] در روزها و هفتههای بعد، دامنه اعتراضات به شهرهای دیگری از جمله مشهد، اصفهان، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، فارس و کرمانشاه کشیده شد.[۲] همزمان، شبکههای اجتماعی و برخی رسانههای خارجی فارسیزبان، پوشش گسترده و جهتداری از این تحرکات آغاز کردند. برخلاف دو دورۀ پیشین که اعتراضات به سرعت اوج گرفت، دادههای پوشش رسانهای در هفته اول حاکی از گسترش کندتر این دور از اعتراضات بود.[۳]
در میانۀ این ناآرامیها، دولت در تاریخ ۱۳ دی، طرح حذف ارز ترجیحی و پرداخت نقدی یارانه را بهطور ناگهانی اعلام کرد. هرچند این اقدام میتوانست پاسخی به خواستههای معیشتی تلقی شود، اما اجرای شتابزدۀ آن بدون توضیح کافی، باعث افزایش سریع قیمت کالاهای اساسی شد. این افزایش قیمت، خشم و نارضایتی بیشتری در میان مردم ایجاد کرد و به تشدید اعتراضات انجامید. وقوع حوادثی چون درگیریها و کشتهشدن تعدادی از مردم به دست اغتشاشگران در استان ایلام بهویژه در شهر ارکواز ملکشاهی، در هفته دوم، به تشدید و تعمیق ناآرامیها انجامید. این حوادث، بازتاب وسیعی در رسانههای بینالمللی و شبکههای اجتماعی داشت و با واکنشها و اظهارنظرهای برخی مقامات کشورهای غربی همراه شد.[۴]
در ادامه، بر اساس گزارشهای منتشر شده، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، با انتشار فراخوانهایی از سوی رضا پهلوی و تشویق و حمایت آشکار گروههای و رسانههای مخالف نظام اسلامی و شمار زیادی از سلبریتیها در فضای مجازی[۵] و همچنین گزارشهایی مبنی بر حضور و تحرک عوامل اخلالگر، بخشی از صحنههای اعتراضی از تمرکز بر مطالبات اولیۀ اقتصادی فاصله گرفت. این دوره با درگیریهای شدیدتر در برخی مراکز استانها همراه شد و گزارشهایی از حضور گروههای مسلح، افزایش خشونتها، تخریب اموال عمومی و مردمی و کشتار توسط اغتشاشگران نیز منتشر شد.[۶]
زمینهها و ماهیت اعتراضات اعتراضات دی ۱۴۰۴
برخی از تحلیلگران معتقدند ریشۀ اصلی اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ش را باید در بستر تاریخی چند دههای و در تعامل پیچیده عوامل داخلی و خارجی جستجو کرد. از نگاه آنان، این اعتراضات صرفاً یک حادثۀ مقطعی نیست، بلکه نقطۀ اوج انباشت مطالبات اقتصادی و اجتماعی است که بهویژه طی دو دهۀ گذشته، تحت تأثیر تحریمهای بینالمللیِ هدفمند و فشارهای خارجی برای تضعیف ارزش پول ملی و ایجاد تورم ساختاری، تشدید شده است.[۷] این تحلیلگران بر این باورند که تحریمها بهعنوان یک عامل خارجی، عمداً برای کاهش رفاه عمومی و ایجاد نارضایتی طراحی شدهاند. در کنار این عامل، ناتوانی نهادهای داخلی در ایجاد مکانیسمهای مؤثر برای انتقال و پاسخگویی به مطالبات، نبود احزاب قدرتمند و نهادهای واسط و نیز ضعف در مدیریت اقتصادی که منجر به احساس بیعدالتی و محرومیت در بخشهای گستردهای از جامعه شده، بستر اجتماعی اعتراضات را فراهم کرده است.[۸]
همزمان، اقدامات تحریکآمیز بازیگران خارجی و گروههای معارض برونمرزی نیز بهعنوان عامل تشدیدکننده عمل کرده است. گزارشها حاکی از آن است که این گروهها با سوءاستفاده از فضای نارضایتیهای مشروع، با دریافت حمایتهای مالی و رسانهای، درصدد برآمدند تا اعتراضات مسالمتآمیز را به سمت خشونت و ناآرامیهای سازمانیافته سوق دهند. این امر موجب دوگانگی در صحنه اجتماعی و پیچیدهتر شدن تمایز بین اعتراض مدنی و آشوب شد.[۹]
از نظر ماهیتی، برخلاف اعتراضات ۱۳۹۸ش بعد از افزایش قیمت بنزین و ۱۴۰۱ش بعد از در گذشت مهسا امینی، جرقۀ این دوره بیشتر ماهیت اقتصادی معطوف به بازار داشت.[۱۰] تحلیلها همچنین به تغییر نسبی بافت معترضان نسبت به دورههای قبل اشاره دارند، با حضور پررنگتر کاسبان، کسبۀ خردهپا و اقشاری که پیشتر ممکن بود کمتر در اعتراضات خیابانی دیده شوند. این ناآرامیها در شرایطی رخ داد که دورنمای رفع محدودیتهای خارجی مبهم به نظر میرسید.[۱۱]
برخی از نویسندگان در تحلیل ماهیت این اعتراضات، بر ویژگی اعتراضیبودن جامعۀ ایران بهعنوان نشانهای از پویایی و مطالبهگری برای بهترشدن شرایط زندگی تأکید کردهاند. در این تحلیل اعتراض نه یک بحران صرف، بلکه بیانگر وجود نیروی اجتماعی فعال و خواهان بهبود توصیف شده است. به نظر تحلیلگران حل این چالشها مستلزم توجه به سازوکارهای نهادی برای تبدیل اعتراض به گفتمان مدنی و پاسخگویی به مطالبات صنفی و اقتصادی در کانالهای تعریفشده است.[۱۲]
سیر تحول اعتراضات دیماه ۱۴۰۴
برخی از نویسندگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ش را در قالب پنج موج مجزا دستهبندی کرده و در یک تحلیلجامعهشناختی، چارچوبی برای فهم توالی و ماهیت متفاوت این ناآرامیها ارائه کرده که در ذیل آمده است:
- موج اول با اعتراضات کسبه و بازاریان در پاسخ به افزایش نرخ ارز آغاز شد. در این مرحله، رویکرد حاکمیت همراه با همدلی نسبی توصیف شده و مدیریت آن کمهزینه ارزیابی شده است.
- موج دوم به شهرهای کوچک با نرخ بیکاری بسیار بالا (مانند ملکشاهی و آبدانان) گسترش یافت. در این موج، گزارشهایی از درگیریهای شدیدتر بهویژه در مواجهه با پایگاههای نیروهای امنیتی مطرح شده است.
- موج سوم با فراخوانهایی برای اعتراض در شهرهای بزرگ کشور و با ویژگی «خشونت بیسابقه» همراه بود. تحلیل مذکور، حاملان این موج را ترکیبی از جوانان بیکار و عصبانی، بخشی از مردم ناراضی، گروههای مسلح شناختهشده و نیز هستههای نوپدید تحریکشده از خارج میداند که هدف را «گسترش آشوب» عنوان کرده است.
- موج چهارم بهصورت تجمعات گسترده هواداران نظام جمهوری اسلامی و همچنین شهروندان مخالف خشونت شکل گرفت. این موج به تقبیح اقدامات خشونتگرایانه پرداخت و به همراه اقدامات امنیتی، منجر به فروکش موقت درگیریها شد.
- موج پنجم مربوط به شرایط پس از رفع محدودیتهای اینترنت است. در این مرحله، تحلیلگر بر سه متغیر کلیدی تأکید دارد: آمادگی نظامی-امنیتی برای دفاع، توانایی دولت در مدیریت معیشت و تابآوری افکار عمومی در مقابل جنگ روانی. از نگاه این تحلیل، خروج از این شرایط مستلزم توجه همزمان به این سه عامل است.[۱۳]
ویژگیهای اعتراضات دیماه ۱۴۰۴
تحلیلگران شاخصۀ قابل توجه این رخداد را همزمانی و درهمتنیدگی اعتراضات مسالمتآمیز معیشتی با خشونت و اقدامات اغتشاشگرانه میدانند. در حالی که تجمعات ابتدایی در شهرهای بزرگ عمدتاً حول محور اقتصادی و با شعارهای سیاسی بود، بهتدریج و بهویژه پس از حوادث ایلام، رسانهها از گسترش درگیریهای فیزیکی، تخریب اموال عمومی، سنگپرانی به نیروهای انتظامی و حتی از حمله به مراکز حکومتی در برخی شهرها خبر میداند. این تقارن، هم فضای عمومی را پیچیدهتر کرد و هم بر سختی تمایز قائل شدن بین معترضان و آشوبگران افزود. برخی تحلیلها از احتمال مداخله و سوءاستفاده گروههای مسلح قومی یا سیاسی با اهداف جداگانه در بستر این ناآرامیها خبر دادند.[۱۴]
بر پایه گزارشهای تحلیلی و اسناد منتشر شده از سوی برخی مراکز پژوهشی و نهادهای نظارتی، در مراحل تشدید درگیریها، نشانههایی از سازماندهی و تحریک برای تبدیل ناآرامیهای اجتماعی به خشونت ساختاریافته مشاهده شده است. این گزارشها به حضور و فعالیت شبکههای برانداز، از جمله گروههای مسلح مخالف نظام و دریافتکنندگان حمایت مالی و رسانهای از خارج از کشور اشاره دارند که با هدف بیثباتسازی، در جهت تشدید خشونت و ایجاد ناامنی گسترده عمل کردند. همچنین، برخی از این تحلیلها به بهرهبرداری بازیگران خارجی خاص از جمله رژیم صهیونیستی و برخی محافل سیاسی آمریکا، برای بهرهبرداری از نارضایتیهای داخلی به منظور تضعیف امنیت ملی ایران اشاره کردهاند.[۱۵]
واکنش مسئولان
واکنش مسئولان نظام در سطوح مختلف، ترکیبی از به رسمیتشناختن حق اعتراض و هشدار نسبت به اغتشاش بود. برای مثال رئیسجمهور با اعلام پذیرش اعتراضات، جلسهای با اصناف برگزار کرد.[۱۶] محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، بر حق اعتراض مردم، لزوم شنیدن اعتراض و تفکیک میان معترض و افراد مخل امنیت کرد.[۱۷] آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، نیز در سخنانی، تفکیک بین «معترض» و «اغتشاشگر» را مطرح و بر لزوم گفتوگو با گروه اول و برخورد با گروه دوم تأکید کرد.[۱۸]
مراجع تقلید نیز به اعترضات مردم واکنش نشان دادند و بر لزوم شیندن درد دل آنها تأکید کردند.[۱۹]
در سطح عملیاتی، اقداماتی مانند تغییر رئیس بانک مرکزی و آغاز طرح حذف ارز ترجیحی و واریز مستقیم یارانه صورت گرفت که البته اثرات متفاوتی داشت. نیروهای انتظامی و امنیتی در صحنه، گاه با برگزاری تجمعات برخورد کرده و در مواردی از گاز اشکآور باستفاده کردند. در اوج حوادث، محدودیتهای گستردهای بر دسترسی به اینترنت و شبکههای اجتماعی اعمال شد.[۲۰]
بازتاب رسانهای
رسانههای داخلی با تمرکز بر اخبار و تحلیلهای مرتبط با این رویداد، رویکردهایی عمدتاً مبتنی بر ملاحظات اقتصادی و اجتماعی در پیش گرفتند. برای مثال صداوسیما و خبرگزاریهای نزدیک به نهادهای حاکمیتی، با تأکید بر حق قانونی و مشروع اعتراضات اقتصادی، سخنان مقاماتی را که بر لزوم شنیدن صدای معترضان و گفتوگو برای حل مسائل معیشتی تأکید داشتند، بازتاب گستردهای دادند. در این بازه، توصیههای مکرر مسئولان به نیروهای انتظامی مبنی بر پرهیز از خشونت و حفظ خونسردی نیز بهطور برجسته در این رسانهها منعکس میشد.[۲۱]
در سوی دیگر، رسانههای اصلاحطلب و میانهرو نیز با تمرکز بر ریشهیابی اقتصادی ناآرامیها، بر ضرورت توجه جدی به مطالبات مردم و یافتن راهحلهای فوری برای بحران معیشت تأکید کردند. این رسانهها ضمن انعکاس اخبار میدانی، فضایی برای تحلیل کارشناسان اقتصادی و اجتماعی فراهم آوردند که اغلب بر اجتناب از چرخۀ خشونت و لزوم خرد جمعی برای عبور از بحران صحه میگذاشتند. [۲۲]
رسانههای خارجی و بینالمللی نیز پوشش قابل توجهی به این رویدادها اختصاص دادند. شبکههای خبری فارسیزبان خارج از کشور نظیر بیبیسی فارسی و ایران اینترنشنال، با تمرکز بر اخبار میدانی، گزارشهای تصویری از اعتراضات و درگیریها و مصاحبه با معترضان یا تحلیلگران مخالف، روایتی مبتنی بر سرکوب اعتراضات مسالمتآمیز ارائه دادند. از نگاه مقامات ایرانی، این رسانهها بهعنوان ابزاری برای تحریک و جنگ روانی تلقی شدند. رسانههای بزرگ بینالمللی مانند رویترز و آسوشیتدپرس نیز با پوشش رویدادها، تورم فزاینده، ناامنی معیشتی و تحریمها را به عنوان زمینهساز اصلی اعتراضات برجسته کردند. این رسانهها بهطور همزمان، به واکنشهای بینالمللی و تحریمهای جدید علیه ایران در پی حوادث نیز پرداختند.[۲۳]
پیامدهای مختلف
تحلیلگران پیامدهای اعتراضات دی 1404ش در چند محور بررسی کرداند:
1. پیامدهای امنیتی و اجتماعی: افزایش شکاف بین بخشی از جامعه و حاکمیت، فرسایش بیشتر سرمایۀ اجتماعی و ایجاد فضای بیاعتمادی. وقوع حوادث مرگبار در ایلام و برخی نقاط دیگر، زخمهای اجتماعی عمیقی برجای گذاشت.
2. پیامدهای اقتصادی: تشدید بیثباتی در بازارهای مالی، افزایش نگرانیها دربارۀ آینده اقتصادی، و احتمالاً تأخیر در برنامههای توسعهای بهدلیل تمرکز بر مسائل امنیتی.
3. پیامدهای سیاسی و مدیریتی: آشکارشدن عمق نارضایتیهای اقتصادی و لزوم بازنگری در سیاستهای کلان. اذعان برخی مقامات ارشد امنیتی و اجرایی کشور به ضرورت اصلاحات اساسی و عدم کفایت روشهای پیشین برای مدیریت بحران، از جمله این پیامدها بود.[۲۴]
پانویس
- ↑ «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بیثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستانها»، خبرگزاری فارس
- ↑ «وقایع دی به علت نادیده انگاشتن اعتراضات گذشته بود/چرا از گروههای مرجع اعتبارزدایی شده است؟»، پایگاه خبری تحلیلی علم جنوب.
- ↑ «روند اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «سلبریتیهای خارج نشین چگونه فرمان قتل و غارت و اغتشاش می دادند؟»، خبر آنلاین.
- ↑ «پنج موج اعتراضات دی 1404 به روایت جلاییپور؛ موج اول بازار، موج دوم در شهرهای کوچک با نرخ بیکاری بالای چهل درصد و موج سوم با خشونت بی سابقه»، خبر آنلاین:
- ↑ «دی ۱۴۰۴ در ایران چه گذشت؟»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «اعتراضات دی ماه از نگاه یک جامعه شناس+ ویدئو»، وبسایت مشرق.
- ↑ «روند اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «روند اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «آزاد ارمکی: پلیس مراقب معترضان باشد/ اعتراض را جمع نکنید، مدنیاش کنید»، وبسایت راه وطن.
- ↑ «آزاد ارمکی: پلیس مراقب معترضان باشد/ اعتراض را جمع نکنید، مدنیاش کنید»، وبسایت راه وطن.
- ↑ «پنج موج اعتراضات دی 1404 به روایت جلاییپور؛ موج اول بازار، موج دوم در شهرهای کوچک با نرخ بیکاری بالای چهل درصد و موج سوم با خشونت بی سابقه»، خبر آنلاین:
- ↑ «روند اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «تحلیل بحران اخیر ایران؛ ردپای تروریسم و مداخله خارجی»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «اتخاذ 4 تصمیم مهم دولت و مجلس برای حمایت از بازار و فعالان اقتصادی»، وبسایت ریاستجمهوری.
- ↑ «تاکید قالیباف بر لزوم گفتوگو با معترضان: صدای معترض را باید شنید»، وبسایت مشرق.
- ↑ «ما با معترض حرف میزنیم اما اغتشاشگر را باید سر جایش نشاند»، وبسایت روزنامۀ جهان صنعت.
- ↑ «موضعگیری مراجع تقلید درباره ناآرامیهای روزهای اخیر»، وبسایت خبر فوری.
- ↑ «ببینید | رهبر انقلاب: ما با معترض حرف میزنیم اما با اغتشاشگر حرفزدن فایده ندارد؛ اغتشاشگر را باید سرجایش نشاند»، خبر آنلاین.
- ↑ «یک تغییر مهم در اعتراضات اخیر؛ سکوت رسانههای دولتی و حاکمیتی شکست»، اعتماد آنلاین.
- ↑ «دوگانه اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «افشای دوگانگی رسانههای غربی در پوشش غزه و ایران»، اعتماد آنلاین.
- ↑ «روند اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
- دیدگاههای ارزیابان
- ↑ من از شما توقع دارم بحث را عمیق تر مطرح کنید. افزایش قیمت ارز و طلا بهانه بود. بسترهای خارجی این قضیه را باید حتی قبل از جنگ دوازده روزه جستجو کرد. همچنین به نظرم یک مساله اجتماعی و فرهنگی که مغفول مانده است جستجوی تبین های جامعه شناختی است. دنبال کنید که تبیین های جامعه شناختی شده است یا نه؟ مثلا نظریه محرومیت نسبی خیلی کارامدی دارد. رسانه ها و مسولین دولت همیشه فاصله میان زندگی واقعی و چشم اندازهای مردم را افزایش میدهد و این سبب نارضایتی مدام مردم میشود. ولی آنچه در این اعتراضات اتفاق افتاد این بود که بسیاری از اقشار جامعه احساس کرد که یکدفعه دارایی های شان نابود شد و بخش زیادی از جامعه زیر خط فقر رفت. این نکات اگر پیدا شود خیلی خوب می شود. مقاله ویکی پیدیا را ببین و آن را برعکس کن.
منابع
- «آزاد ارمکی: پلیس مراقب معترضان باشد/ اعتراض را جمع نکنید، مدنیاش کنید»، وبسایت راه وطن، تاریخ درج مطلب: 15 دی 1404ش.
- «اتخاذ 4 تصمیم مهم دولت و مجلس برای حمایت از بازار و فعالان اقتصادی»، وبسایت ریاستجمهوری، تاریخ درج مطلب: 9 دی 1404ش.
- «اعتراضات دی ماه از نگاه یک جامعه شناس+ ویدئو»، وبسایت مشرق، تاریخ درج مطلب: 16 دی 1404ش.
- «افشای دوگانگی رسانههای غربی در پوشش غزه و ایران»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 7 بهمن 1404ش.
- «ایران یکپارچه به پا خاست؛ مام وطن خط قرمز است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1404ش.
- «ببینید | رهبر انقلاب: ما با معترض حرف میزنیم اما با اغتشاشگر حرفزدن فایده ندارد؛ اغتشاشگر را باید سرجایش نشاند»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1404ش.
- «پنج موج اعتراضات دی 1404 به روایت جلاییپور؛ موج اول بازار، موج دوم در شهرهای کوچک با نرخ بیکاری بالای چهل درصد و موج سوم با خشونت بی سابقه»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «تاکید قالیباف بر لزوم گفتوگو با معترضان: صدای معترض را باید شنید»، وبسایت مشرق، تاریخ درج مطلب: 15 دی 1404ش.
- «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بیثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1404ش.
- «تحلیل بحران اخیر ایران؛ ردپای تروریسم و مداخله خارجی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 30 دی 1404ش.
- «یک تغییر مهم در اعتراضات اخیر؛ سکوت رسانههای دولتی و حاکمیتی شکست»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 10 دی 1404ش.
- «دی ۱۴۰۴ در ایران چه گذشت؟»،خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 5 بهمن 1404ش.
- «دوگانه اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 17 دی 1404ش.
- «روند اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 20 دی 1404ش.
- «سلبریتیهای خارج نشین چگونه فرمان قتل و غارت و اغتشاش می دادند؟»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 4 بهمن 1404ش.
- «گزارش میدانی انصاف نیوز از تجمع ۲۲ دی»، وبسایت انصافنیوز، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1404ش.
- «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستانها»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 14 دی 1404ش.
- «موضعگیری مراجع تقلید درباره ناآرامیهای روزهای اخیر»، وبسایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: 20 دی 1404ش.
- «وقایع دی به علت نادیده انگاشتن اعتراضات گذشته بود/چرا از گروههای مرجع اعتبارزدایی شده است؟»، پایگاه خبری تحلیلی علم جنوب، تاریخ درج مطلب: 5 بهمن 1404ش.