شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
به دلیل بیاهمیت بودن نقش ایمان در فرهنگ مادی، برخی از متفکران غربی بهدیدۀ منفی نسبت بهشرم نگریسته و آن را حالت انفعالي و ناشي از ضعف انسان دانسته و با نکوهش آن، دیگران را به دوری از شرم سفارش میکنند.<ref>ميدلتون موز، ''روانشناسي شرم و گناه''، ترجمه شهلا ارژنگ، 1373ش، ص28.</ref> چنانچه مونتسکیو شرم را خجلتی ناشی از نقص و عدم کمال خود میداند.<ref>مونتسکیو، روح القوانین، ترجمه علی اکبر مهتدی، 1339ش، ص440.</ref> بدینسان، شرم نه تنها در فرهنگ مادی بیارزرش بهشمار میآید؛ بلکه بیشرمی در سبک زندگی مادی، نوعی کمال بهحساب میآید.<ref>[https://lib.eshia.ir/10208/1/100 مصباح یزدی، سجادهای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.]</ref> | به دلیل بیاهمیت بودن نقش ایمان در فرهنگ مادی، برخی از متفکران غربی بهدیدۀ منفی نسبت بهشرم نگریسته و آن را حالت انفعالي و ناشي از ضعف انسان دانسته و با نکوهش آن، دیگران را به دوری از شرم سفارش میکنند.<ref>ميدلتون موز، ''روانشناسي شرم و گناه''، ترجمه شهلا ارژنگ، 1373ش، ص28.</ref> چنانچه مونتسکیو شرم را خجلتی ناشی از نقص و عدم کمال خود میداند.<ref>مونتسکیو، روح القوانین، ترجمه علی اکبر مهتدی، 1339ش، ص440.</ref> بدینسان، شرم نه تنها در فرهنگ مادی بیارزرش بهشمار میآید؛ بلکه بیشرمی در سبک زندگی مادی، نوعی کمال بهحساب میآید.<ref>[https://lib.eshia.ir/10208/1/100 مصباح یزدی، سجادهای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.]</ref> | ||
== | == نسبت مفهومی شرم وحیا == | ||
شرم بهرغم آنکه بهمعنای حیا بهکار میرود؛ اما تمایزات مفهومی با کاربرد حیا دارد: | شرم بهرغم آنکه بهمعنای حیا بهکار میرود؛ اما تمایزات مفهومی با کاربرد حیا دارد: | ||
# بهلحاظ پشتوانۀعقلانی: | # بهلحاظ پشتوانۀعقلانی و روان شناختی: مفهومشرم از جهت وجاهت عقلانی، به دوگونۀ حیای عقل یا علم و حیای حماقت یا جهل تقسیم شده است.<ref>الکافی، ج2، ص105</ref> شرمی که از حکم عقل برخواسته و انسان را از کارهای زشت باز دارد، شرم عاقلانه و نشانۀ عقل و ایمان بهشمار آمده و از آن به حیا تعبیر میشود؛ اما شرمی که بهجهت حضور و نظارت دیگران، موجب خود داری انسان از کارهای نیک گردد، شرم جاهلانه و نشانۀ حماقت و نادانی بوده و آن را کمرویی مینامند.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، وب سایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 30/08/1396ش؛] پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 11391ش، ص83-84. </ref> | ||
#بهلحاظ زمانبروز: گفته شدهاست که شرم از نظر زمان بروز، بهحیا و خجالت تقسیم میشود؛ بهاین شرح که شرم بهمعنای حیا حالت پیشینی دارد و پیش از وقوع یککار قبیح، مانع از انجام آن میشود؛ اما شرم بهمعنای خجالت حالت پسینی دارد و بعد از انجام یککار قبیح در انسان پدیدار میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص87.</ref> | #بهلحاظ زمانبروز: گفته شدهاست که شرم از نظر زمان بروز، بهحیا و خجالت تقسیم میشود؛ بهاین شرح که شرم بهمعنای حیا حالت پیشینی دارد و پیش از وقوع یککار قبیح، مانع از انجام آن میشود؛ اما شرم بهمعنای خجالت حالت پسینی دارد و بعد از انجام یککار قبیح در انسان پدیدار میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص87.</ref> | ||
#بهلحاظ نحوۀبروز: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن درچهرۀ افراد نمایان میشود؛ اما حیا نوعی خود داری است که از روح و ارادۀ انسان ناشی میشود. | #بهلحاظ نحوۀبروز: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن درچهرۀ افراد نمایان میشود؛ اما حیا نوعی خود داری است که از روح و ارادۀ انسان ناشی میشود. | ||
# | #ازجهت تأثیر اراده: شرم یکپدیدۀ اضطراری و غیر ارادی است که درهنگام بروز آن، ارادۀ انجام کار از فردی که شرم میکند سلب میشود؛ اما حیا شرمی برخواسته از ادراک خوبی ها و بدی های اختیاری است که فرد حیا کننده بهرغم توان و اراده بر انجام یککار، آن را با ارادۀ خود ترک میکند. | ||
# | #ازجهت ارزشمندی: شرم متعلق بهنفس، بدن و طبیعت انسان بوده و بهدلیل غیر اختیاری بودن آن، عملی فاقد ارزش به شمار میرود؛ اما حیا به دلیل ارتباط با روح، اراده و ایمان انسان، یکصفت ارزشی شمرده میشود.<ref>بانکی پورفرد، حیا، 1389ش، ص11و14-15؛ </ref> | ||
# | # ازجهت منشأ: حیا بهدو قسم نفسانی و ایمانی تقسیم شده است. حیاینفسانی آن شرم فطری است که در نهاد تمام انسانها وجود دارد؛ اما حیای ایمانی آن شرم ناشی از ترسخداوند است که موجب بازداشتن انسان از ارتکاب معاصی میشود.<ref>دهخدا، لغت نامۀ دهخدا، 1377ش، ج18، ص843؛ . مصباح یزدی، «اخلاق وعرفان اسلامی؛ مفهوم حیاء و آثارمترتب برآن»، وبسایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 28/8/1388ش. | ||
</ref> | </ref> | ||
# بهلحاظ ریشۀ روانشناختی: در حدیثی از پیامبراسلام، حیا بهحیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال،1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت بهاقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ناتوانی، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقی هندی، کنزالعمّال فی سنن الاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدین جهت هرگاه شرم از ناتوانی ناشی شده باشد، دارای وجه منفی خواهد بود که آن را کمرویی نامیده اند.<ref>پسندیده، غنچه های شرم، 1391ش، ص 84-86.</ref> | |||
== مؤلفه های شرم == | == مؤلفه های شرم == | ||
از آنجا که در متون اسلامی، حیا و شرم بهصورت هممعنا و مترادف بهکار رفته اند،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/64aa70e9b01b8-10694-1400-60.pdf سمیعیان و دیگران، «بررسی تأثیر دین داری بر تجریۀ احساس شرم و حیای شهروندان»، 1396ش، ش11، ص76.]</ref> مباحثی مرتبط با شرم را نیز میتوان در زمرۀ مباحث حیا دنبال کرد. بدینجهت، شرم مانند حیا بهعنوان یکعنصر مؤثر در سبک زندگی انسان، چهار مؤلفه دارد؛ 1. فاعل شرمکننده، 2. فعل شرمآور، 3. حضور و نظارت ناظر، 4. مهار نفس از ارتکاب کار شرمآور <ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص31.</ref> که کنار هم قرار گرفتن این مؤلفهها سبب بروز شرم در انسان میشود: | از آنجا که در متون اسلامی، حیا و شرم بهصورت هممعنا و مترادف بهکار رفته اند،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/64aa70e9b01b8-10694-1400-60.pdf سمیعیان و دیگران، «بررسی تأثیر دین داری بر تجریۀ احساس شرم و حیای شهروندان»، 1396ش، ش11، ص76.]</ref> مباحثی مرتبط با شرم را نیز میتوان در زمرۀ مباحث حیا دنبال کرد. بدینجهت، شرم مانند حیا بهعنوان یکعنصر مؤثر در سبک زندگی انسان، چهار مؤلفه دارد؛ 1. فاعل شرمکننده، 2. فعل شرمآور، 3. حضور و نظارت ناظر، 4. مهار نفس از ارتکاب کار شرمآور <ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص31.</ref> که کنار هم قرار گرفتن این مؤلفهها سبب بروز شرم در انسان میشود: | ||
