پیش‌نویس:زیبا میرحسینی: تفاوت میان نسخه‌ها

میرحسینی با استناد به اصل عدل ذاتی در اسلام، این پرسش را مطرح می‌کند که چرا قوانین فقهی تنظیم‌کننده روابط زن و مرد اغلب ناعادلانه هستند. به باور او، تحقق عدالت اسلامی در جهان مدرن مستلزم مدرن‌سازی خوانش حقوقی از متون دینی و گشودن فضایی دموکراتیک برای بازتفسیر است.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=7rSix9lsIK0 «زیبا میرحسینی: فمینیسم اسلامی چیست؟»، وب‌سایت یوتویوب.]</ref> وی ظهور «فمینیسم اسلامی» را پاسخی درونی به اسلام‌گرایی سیاسی می‌داند که با استفاده از زبان و منابع خود اسلام، به نقد قوانین تبعیض‌آمیز می‌پردازد. این جنبش از طریق بازخوانی زمینهمند متون و افشای تاریخ ناگفته، نشان می‌دهد نابرابری‌های کنونی برساخته‌هایی انسانی و متأثر از فرهنگ‌های مردسالارانه تاریخی هستند، نه تجلی عدل الهی. هدف نهایی آن، توانمندسازی زنان مسلمان برای طلب برابری، بدون روی گرداندن از ایمانشان است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/creator/29640/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7_%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C میرحسینی، آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام، 1385ش، ص417-420.]</ref>

میرحسینی با واکاوی آیه ۳۴ سوره نساء، تفسیر سنتی از مفهوم «نشوز» و مجازات مرتبط با آن را به چالش می‌کشد. از نظر او، مفسران سنتی عمدتاً «خوف از نشوز» (ترس مرد از ناسازگاری زن) را معادل «وقوع نشوز» گرفته‌اند تا اقدامات تنبیهی علیه زن را توجیه کنند. او با خوانشی سیاق‌محور استدلال می‌کند که هدف آیه، مدیریت تعارض و تعدیل ترس مرد از ناسازگاری است، نه مجازات زن به صرف احتمال نافرمانی. این بازخوانی، بار منفی و یک‌جانبه‌ای را که در طول تاریخ بر دوش مفهوم نشوز گذاشته شده، برمی‌دارد.<ref>[https://zananemrooz.com/article/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA/ میرحسینی، «سنت حقوقی مسلمانان و چالش برابری جنسیتی»، وب‌سایت زنان امروز.]</ref>

میرحسینی اصل قوامیت مردان را سنگ بنای توجیه نابرابری‌های گسترده‌تر حقوقی در سنت فقهی می‌داند. به نظر وی، تفسیر رایج از قوامیت به عنوان تفویض اقتدار و سلطه ذاتی مرد بر زن، مبنای منطقی برای احکامی چون تعدد زوجات، حق طلاق یک‌طرفه برای مرد و سهم الارث کمتر زنان شده است. او این برداشت را نیز برساخته‌ای تاریخی و متأثر از پیش‌فرض‌های مردسالارانه دنیای قدیم می‌داند که به متن دینی تحمیل شده است. میرحسینی با اشاره به تفاوت‌های تکوینی زن و مرد، بر این باور است که این تفاوت‌ها لزوماً به معنای برتری ذاتی یک جنس نیست و نباید منجر به نادیده گرفتن عدالت و شرافت انسانی زن گردد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/creator/29640/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7_%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C میرحسینی، آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام، 1385ش، ص417-420.]</ref>

محققان دیدگاه زیبا میرحسینی را از چند منظر مورد انتقاد قرار داده‌اند؛ نخست آنکه در تعریف مفهوم عدالت، دیدگاه وی عدل را به‌معنای برابری مطلق تفسیر کرده و هرگونه تفاوت حقوقی را نافی عدالت دانسته است. در حالی که از منظر منتقدان، عدالت به‌معنای قراردادن هر چیز در جایگاه متناسب خود است و رویکرد صحیح، تناسب‌محوری است که بسته به موضوع، گاه اقتضای تساوی و گاه اقتضای تفاوت دارد. تفاوت‌های حقوقی شرعی، اگر مبتنی بر مصالح و حکمت باشد، عین عدالت تلقی می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/creator/29640/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7_%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C میرحسینی، آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام، 1385ش، ص421-422]</ref>

دوم آنکه ادعای عدم تعارض بین اسلام و فمینیسم و امکان تشکیل «فمینیسم اسلامی» مورد مناقشه جدی قرار گرفته است. این نقد بر تقابل مبانی فلسفی فمینیسم، مانند اومانیسم، سکولاریسم، نسبیت‌گرایی و فردگرایی افراطی، با مبانی اسلامی تأکید دارد. از این رو، ترکیب این دو گفتمان، از سوی بسیاری از اندیشمندان مسلمان و نیز فمینیست‌های سکولار، ناممکن تلقی شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/creator/29640/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7_%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C میرحسینی، آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام، 1385ش، ص421-422]</ref>

سوم آنکه پیامدهای عملی رویکرد فمینیسم اسلامی، حداقل چهار  پیامد منفی به همراه دارد: عملکرد گزینشی نسبت به گزاره‌های دینی، انکار یا تأویل افراطی نصوص شرعی، اتهام‌زدن به سنت تفسیری فقها و مفسران و ایجاد دوگانگی در هویت زن مسلمان. این پیامدها موجب می‌شود که این پروژه در نهایت به تحمیل خوانشی ایدئولوژیک و خارج از چارچوب مسلم اجتهاد دینی تبدیل شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/creator/29640/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7_%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C میرحسینی، آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام، 1385ش، ص421-422]</ref>

چهارم آنکه به نظر نویسندگان اشتراک سه دین بزرگ آسمانی بر وجود تمایزات بین زن و مرد، نشان‌دهندۀ امری فراتاریخی و مبتنی بر حکمت الهی در آفرینش است. این اتفاق نظر گسترده، که با وجود اختلافات فراوان در دیگر عقاید و فرهنگ‌ها پابرجا است، نمی‌تواند تنها برساخته شرایط تاریخی خاصی تلقی شود، بلکه بیانگر واقعیتی تکوینی است که شرایع الهی احکام خود را با توجه به آن و در چارچوب مصالح و حکمت تشریع کرده‌اند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/creator/29640/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7_%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C میرحسینی، آواهای تازه فمینیستی در جهان اسلام، 1385ش، ص421-422]</ref>

*«[[طلاق]] به سبک ایرانی» (با همکاری کیم لانجینو، فیلم‌ساز مستقل بریتانیایی) این فیلم و کتاب Marriage on trial بر اساس مطالعه تطبیقی دعاوی خانوادگی دادگاه‌های ایران و مراکش ساخته شده‌اند و فیلم برنده ۱۶ جایزه بین‌المللی و بهترین مستند ۱۹۹۹-۲۰۰۰ شناخته شده‌است. <ref>[https://peykmagazine.com/3023/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «بررسی فیلم فراری»، وب‌سایت نشریۀ پیک؛]  [https://www.isna.ir/news/7902-02033/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%D9%83-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%84%D9%88%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7 «مستند طلاق به سبك ايراني بهترين فيلم جشنواره تلويزيوني بريتانيا»، خبرگزاری ایرنا.]

*«فراری» (با همکاری کیم لانجینو) درباره فرار دختران از خانه، فیلمبرداری در خانه ریحانه تهران. سال2000<ref>[https://peykmagazine.com/3023/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «بررسی فیلم فراری»، وب‌سایت نشریۀ پیک.]</ref>