صفحهای تازه حاوی «'''بلوچدوزی؛''' دوخت انواع نقوش بلوچدوزی روی پارچه و لباس. سوزندوزی بلوچی (بلوچدوزی)، هنری اصیل با ریشههایی که به دوران پیش از اسلام بازمیگردد، در ادوار ایلخانی، تیموری و صفوی به بلوغ هنری رسید. پراکندگی این هنر امروزه فراتر از مرزهای...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''بلوچدوزی؛''' دوخت انواع نقوش بلوچدوزی روی پارچه و لباس. | '''بلوچدوزی؛''' دوخت انواع نقوش بلوچدوزی روی پارچه و لباس.<ref group="دیدگاه">این شناسه دقیق است؟</ref> | ||
سوزندوزی بلوچی (بلوچدوزی)، هنری اصیل با ریشههایی که به دوران پیش از اسلام بازمیگردد، در ادوار ایلخانی، تیموری و صفوی به بلوغ هنری رسید. پراکندگی این هنر امروزه فراتر از مرزهای ایران (شامل خراسان، کرمان و هرمزگان) تا بخشهایی از پاکستان و هندوستان نیز گسترده است. این هنر با دارا بودن حدود ۷۰ نوع طرح متمایز، بر روی اقلام کاربردی نظیر لباسهای زنانه، کوسن، سجاده و پرده نقش میبندد. در سالهای اخیر، بلوچدوزی به یک بستر قوی اشتغالزایی تبدیل شده و تولید و فروش محصولات آن، | سوزندوزی بلوچی (بلوچدوزی)، هنری اصیل با ریشههایی که به دوران پیش از اسلام بازمیگردد، در ادوار ایلخانی، تیموری و صفوی به بلوغ هنری رسید. پراکندگی این هنر امروزه فراتر از مرزهای ایران (شامل خراسان، کرمان و هرمزگان) تا بخشهایی از پاکستان و هندوستان نیز گسترده است. این هنر با دارا بودن حدود ۷۰ نوع طرح متمایز، بر روی اقلام کاربردی نظیر لباسهای زنانه، کوسن، سجاده و پرده نقش میبندد. در سالهای اخیر، بلوچدوزی به یک بستر قوی اشتغالزایی تبدیل شده و تولید و فروش محصولات آن، منبع درآمد اصلی برخی از خانوادهها است. | ||
== تاریخچه == | == <ref group="دیدگاه">تعریف بلوچدوزی؟</ref>تاریخچه == | ||
مطالعات باستانشناسی نشان میدهد که اطلاعات دقیقی از تاریخچۀ سوزندوزی بلوچ در دسترس نیست؛ اما آثار کشف شده روی سفالهای قرن 5 و 6 قبل از میلاد از شباهت نقوش هندسی سفالینهها با سوزندوزی بلوچ خبر میدهد. همچنین نقوش بلوچدوزی شباهت و نزدیکی خاصی به سنگنگارههای پیش از اسلام و به قوم اسلاوها دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/7239/%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86 خاموشی، تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن، 1387ش، ص73.]</ref> | مطالعات باستانشناسی نشان میدهد که اطلاعات دقیقی از تاریخچۀ سوزندوزی بلوچ در دسترس نیست؛ اما آثار کشف شده روی سفالهای قرن 5 و 6 قبل از میلاد از شباهت نقوش هندسی سفالینهها با سوزندوزی بلوچ خبر میدهد. همچنین نقوش بلوچدوزی شباهت و نزدیکی خاصی به سنگنگارههای پیش از اسلام و به قوم اسلاوها دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/7239/%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86 خاموشی، تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن، 1387ش، ص73.]</ref> اگرچه قدمت بلوچدوزی براساس این اسناد به قبل از اسلام برمیگردد؛ اما سابقۀ رودوزیها و تزیینات لباسهای بلوچی به دوران مادها اشاره دارد. هنر بلوچدوزی در دورۀ مغول گسترش پیدا کرده و در دورۀ ایلخانی، تیموری و صفویه به اوج خود رسیده است.برخی منابع سابقۀ سوزندوزی بلوچ را با صنعت تولید ابریشم یکسان میدانند؛ چراکه پرورش کرم ابریشم در بلوچستان رایج بوده و تجارت آن رونق داشته است.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1416.html کشاورز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزندوزی بلوچ»، 1399ش، ص127.]</ref> | ||
== گسترۀ جغرافیایی == | == گسترۀ جغرافیایی == | ||
سوزندوزی بلوچی در یک منطقۀ بزرگ جغرافیایی از قدیم مورد استفادۀ مردم بوده است. این مناطق شامل سیستان و بلوچستان ایران، بخشهایی از خراسان (بهویژه قسمت جنوبی آن)، بخشهایی از استان کرمان و هرمزگان و کشورهایی نظیر پاکستان، هندوستان و افغانستان است که بهدلیل تشابههای فرهنگی و ریشههای مشترک قومی، | سوزندوزی بلوچی در یک منطقۀ بزرگ جغرافیایی از قدیم مورد استفادۀ مردم بوده است. این مناطق شامل سیستان و بلوچستان ایران، بخشهایی از خراسان (بهویژه قسمت جنوبی آن)، بخشهایی از استان کرمان و هرمزگان و کشورهایی نظیر پاکستان، هندوستان و افغانستان است که بهدلیل تشابههای فرهنگی و ریشههای مشترک قومی، از لباسهای بلوچدوزی استفاده مشترک دارند.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1416.html کشاورز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزندوزی بلوچ»، 1399ش، ص127.]</ref> | ||
مهمترین مراکز تولید سوزندوزی بلوچی، ایرندگان، اسپکه، سیبسوران، سورمیج، سراوان، شهر یانچ، کلگان، فنوج، هریدوک، محمدآباد، مارندگان، بمپور، اسماعیلآباد و زاهدان است.<ref>یاوری، آشنایی با هنرهای سنتی ایران (3)، 1390ش، ص36.</ref> | |||
مهمترین مراکز تولید سوزندوزی بلوچی، ایرندگان، | |||
مشهورترین نمونههای سوزندوزی، تولیدات مناطق دامُن، بَمپور، قاسمآباد، سراوان، لاشار، اسپکه، قصرقند، هَریدوک، نیکشهر، نکوچ ایرانشهر، چانف شهرستان نیکشهر و آهوران است.<ref>رنجدوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244.</ref> بلوچدوزی حدود 70 نقشمایه دارد که نمونههای آن در لباسهای زنان و دختران بلوچی دیده میشود.<ref>رنجدوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244.</ref><ref name=":0" group="دیدگاه">این جمله اگر در ابتدای نقوش قرار بگیرد؛ بهتر نیست؟</ref> | |||
مشهورترین نمونههای سوزندوزی، تولیدات مناطق دامُن، بَمپور، قاسمآباد، سراوان، لاشار، اسپکه، قصرقند، هَریدوک، نیکشهر، نکوچ ایرانشهر، چانف شهرستان نیکشهر و آهوران است.بلوچدوزی حدود 70 نقشمایه دارد که نمونههای آن در لباسهای زنان و دختران بلوچی دیده میشود.<ref>رنجدوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244.</ref> | |||
== ویژگیها == | == ویژگیها == | ||
نقشهای بهکار رفته در بلوچدوزی اغلب از طبیعت و محیط اطراف منطقه الهام گرفته شده است. این هنر کاملاً بهصورت دستی و بدون ماشینآلات انجام میگیرد که همین امر به کاهش مصرف انرژی و آلودگی کمک میکند. تولیدات سوزندوزی بهدلیل اینکه بهروش دستی انجام میشود از کیفیت و مقاومت بالایی برخوردار است.<ref>[https://www.diyareayyar.ir/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D9%86-%D8%AF/?print=1 محمودخواه، «نگاهی به هنر سوزندوزی بلوچی و نقش آن در مد پایدار»، پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار.]</ref> | نقشهای بهکار رفته در بلوچدوزی اغلب از طبیعت و محیط اطراف منطقه الهام گرفته شده است.<ref name=":0" group="دیدگاه" /> این هنر کاملاً بهصورت دستی و بدون ماشینآلات انجام میگیرد که همین امر به کاهش مصرف انرژی و آلودگی کمک میکند. تولیدات سوزندوزی بهدلیل اینکه بهروش دستی انجام میشود از کیفیت و مقاومت بالایی برخوردار است.<ref>[https://www.diyareayyar.ir/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D9%86-%D8%AF/?print=1 محمودخواه، «نگاهی به هنر سوزندوزی بلوچی و نقش آن در مد پایدار»، پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار.]</ref><ref group="دیدگاه">مناسب برای تعریف</ref> | ||
== سوزندوزی روی لباسهای زنان بلوچی == | == سوزندوزی روی لباسهای زنان بلوچی<ref group="دیدگاه">عنوان دقیق است؟ کاربرد بلوچ دوزی عنوان بهتری نیست؟</ref> == | ||
سوزندوزی روی لباس گاه بهصورت جداگانه روی تکهپارچهای دوخته و سپس به لباس متصل میشود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده میکنند. اما در جنوب استان بلوچستان و شهرهای مکران، ایرانشهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچدوزی را مستقیم روی پارچۀ لباس انجام میدهند.<ref>ریگی و کاویانیپویا، دایرهالمعارف بلوچدوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> | سوزندوزی<ref group="دیدگاه">سوزن دوزی یا بلوچ دوزی؟</ref> روی لباس گاه بهصورت جداگانه روی تکهپارچهای دوخته و سپس به لباس متصل میشود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده میکنند. اما در جنوب استان بلوچستان و شهرهای مکران، ایرانشهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچدوزی را مستقیم روی پارچۀ لباس انجام میدهند.<ref>ریگی و کاویانیپویا، دایرهالمعارف بلوچدوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> | ||
شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیشسینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستینهای پیراهن و سرپاچههای شلوار است، با هنر بلوچیدوزی سوزندوزی میشود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> از بلوچدوزی برای تولید محصولاتی چون پرده، کوسن،سجاده، سفرهعقد و موارد دیگر نیز استفاده میشود.<ref>محمودزهی، آیینها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص52.</ref> | شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیشسینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستینهای پیراهن و سرپاچههای شلوار است، با هنر بلوچیدوزی سوزندوزی میشود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> از بلوچدوزی برای تولید محصولاتی چون پرده، کوسن،سجاده، سفرهعقد و موارد دیگر نیز استفاده میشود.<ref>محمودزهی، آیینها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص52.</ref> | ||
== فرم در سوزندوزی بلوچ == | == فرم در سوزندوزی بلوچ<ref group="دیدگاه">نسبت این بحث با انواع نقوش سوزندوزی چیست؟ بهتر نیست این بحث را هم در آنجا ادغام کنید و برخی مطالب تکراری نیز حذف شود؟</ref> == | ||
در ساختار سوزندوزی بلوچ، اصول زیباییشناختی بر پایه هندسه بنا شده است. قرینهسازی نقوش، که اغلب شامل اشکال مثلثی، لوزی و مستطیلی است، محور اصلی کار را تشکیل میدهد و حضور قوسها صرفاً جنبه تزئینی دارد. هنرمند با تکیه بر سنتهای قبیلهای، از مثلث به عنوان واحد بنیادین طراحی بهره میبرد؛ شکلی که به دلیل نوک تیز خود، دارای بار نمادین محافظتی در برابر نیروهای منفی تلقی میشود. این خشونت فرمی و زوایای تند، بازتابی از محیط سخت جغرافیایی و شیوه زندگی قاطعانه مردمان آن دیار است. نکته مهم، انعطافپذیری بینظیر مثلث است که به طراح اجازه میدهد با جابهجاییهای کوچک، دهها ترکیب و نقش جدید را با حفظ چارچوب سنتی خلق کند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص37.]</ref> | در ساختار سوزندوزی بلوچ، اصول زیباییشناختی بر پایه هندسه بنا شده است. قرینهسازی نقوش، که اغلب شامل اشکال مثلثی، لوزی و مستطیلی است، محور اصلی کار را تشکیل میدهد و حضور قوسها صرفاً جنبه تزئینی دارد. هنرمند با تکیه بر سنتهای قبیلهای، از مثلث به عنوان واحد بنیادین طراحی بهره میبرد؛ شکلی که به دلیل نوک تیز خود، دارای بار نمادین محافظتی در برابر نیروهای منفی تلقی میشود. این خشونت فرمی و زوایای تند، بازتابی از محیط سخت جغرافیایی و شیوه زندگی قاطعانه مردمان آن دیار است. نکته مهم، انعطافپذیری بینظیر مثلث است که به طراح اجازه میدهد با جابهجاییهای کوچک، دهها ترکیب و نقش جدید را با حفظ چارچوب سنتی خلق کند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص37.]</ref> | ||
== تقسیمبندی سوزندوزی بلوچ == | == تقسیمبندی سوزندوزی بلوچ == | ||
سوزندوزی بلوچ از نظر نوع و سطح کار بهصورتهای پرکار، میانکار و کمکار دیده میشود. در نوع پرکار، تمام سطح پارچه، در نوع میانکار، قسمت قابل توجهی از پارچه و در نوع کمکار تنها فواصل بین طرحها سوزندوزی میشود.<ref>محمودزهی، آیینها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص57.</ref> در نوع پرکار از پارچههای ریزبافت و در نوع کمکار از پارچههای درشتبافت استفاده میشود که هر سه نوع این سوزندوزیها به سه دستۀ کاربردی، تزیینی و تولیدی یا سفارشی تقسیمبندی میشوند:<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> | سوزندوزی بلوچ از نظر نوع و سطح کار بهصورتهای پرکار، میانکار و کمکار دیده میشود. در نوع پرکار، تمام سطح پارچه، در نوع میانکار، قسمت قابل توجهی از پارچه و در نوع کمکار تنها فواصل بین طرحها سوزندوزی میشود.<ref>محمودزهی، آیینها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص57.</ref> در نوع پرکار از پارچههای ریزبافت و در نوع کمکار از پارچههای درشتبافت استفاده میشود که هر سه نوع این سوزندوزیها به سه دستۀ کاربردی، تزیینی و تولیدی یا سفارشی تقسیمبندی میشوند:<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref><ref group="دیدگاه">برای ارتقای کیفیت بصری و جلوگیری از پراکندگی مقاله، مطالب بعدی شما رو در یک جدول گذاشتم. لطفا محتوا را تطبیق دهید و در صورت صحت، منابع مربوطه را در جدول درج کنید و مطالب دیگر را حذف کنید.</ref> | ||
=== سوزندوزیهای کاربردی === | === سوزندوزیهای کاربردی === | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۵: | ||
=== سوزندوزیهای تولیدی یا سفارشی === | === سوزندوزیهای تولیدی یا سفارشی === | ||
با گسترش شهرنشینی و آشنا شدن قومیتهای داخلی و خارجی با سوزندوزیهای بلوچی، تقاضا برای سفارش بلوچیدوزی رونق گرفت و امروزه نمونههای زیادی از آن در بازارهای ایران دیده میشود؛ اما بهدلیل جنبۀ تولیدی بودن آن، از ظرافت و اصالت کمتری برخوردار است.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص32.]</ref> | با گسترش شهرنشینی و آشنا شدن قومیتهای داخلی و خارجی با سوزندوزیهای بلوچی، تقاضا برای سفارش بلوچیدوزی رونق گرفت و امروزه نمونههای زیادی از آن در بازارهای ایران دیده میشود؛ اما بهدلیل جنبۀ تولیدی بودن آن، از ظرافت و اصالت کمتری برخوردار است.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص32.]</ref> | ||
{| class="wikitable" | |||
|'''نوع سوزندوزی''' | |||
|'''توضیحات''' | |||
|'''کاربردها و ویژگیها''' | |||
|- | |||
|'''کاربردی''' | |||
|جزء اصلی لباس زنان بلوچ، بهکار رفته در لبه آستین و سرپاچه شلوار. | |||
|برای افزایش دوام و جلوگیری از ساییده شدن؛ نقش حفاظتی و عملی. | |||
|- | |||
|'''تزئینی''' | |||
|اغلب در میان زنان شهرنشین با وضعیت مالی خوب مشاهده میشود. | |||
|مانند قبای بلوچی، پرده و پشتی سوزندوزیشده؛ تمرکز بر زیبایی و زینت. | |||
|- | |||
|'''تولیدی یا سفارشی''' | |||
|با گسترش شهرنشینی و تقاضای قومیتهای داخلی و خارجی رونق یافته است. | |||
|نمونههای فراوان در بازارهای ایران؛ جنبه تولیدی باعث کاهش ظرافت و اصالت میشود. | |||
|} | |||
== انواع نقوش سوزندوزی == | == انواع نقوش سوزندوزی == | ||
نقوش سوزندوزی بلوچی براساس هنرهای سنتی ایران طبقهبندی شده و بهصورت تجریدی و با اشکال شکسته و هندسی دیده میشوند. این نقوش شامل نقوش انسانی، جانوری، گیاهی، زیورآلات و اشیاء و نقوشی برگرفته از مکانها و اشیاء مصرفی زندگی هستند که واقعیت زندگی مردم بلوچ و اعتقادات و باورهای آنان را بدون استفاده از طرح و نقشه روی پارچه بهتصویر میکشند:<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref> | نقوش سوزندوزی بلوچی براساس هنرهای سنتی ایران طبقهبندی شده و بهصورت تجریدی و با اشکال شکسته و هندسی دیده میشوند. این نقوش شامل نقوش انسانی، جانوری، گیاهی، زیورآلات و اشیاء و نقوشی برگرفته از مکانها و اشیاء مصرفی زندگی هستند که واقعیت زندگی مردم بلوچ و اعتقادات و باورهای آنان را بدون استفاده از طرح و نقشه روی پارچه بهتصویر میکشند:<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref><ref group="دیدگاه">بسیار عالی و ممنون از زحمت شما | ||
برای ارتقای کیفیت بصری و جلوگیری از پراکندگی مقاله، مطالبی که در ادامه آوردهاید باید در یک یا چند جدول قرار بگیرد. شبیه به جدولی که در بالا ملاحظه میکنید.</ref> | |||
=== نقوش انسانی === | === نقوش انسانی === | ||
| خط ۱۹۶: | خط ۲۱۱: | ||
ابزار کار سوزندوزی بلوچ شامل سوزن، انگشتانه، پارچه و نخ است. سوزن در زبان بلوچی به سُوچِن معروف است که نوع و اندازۀ آن به دوخت و پارچۀ آن بستگی دارد. سوزندوزان ماهر برای محافظت از انگشت خود از انگشتانه یا شستی استفاده میکنند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص26.]</ref> عمدۀ پارچههایی که برای بلوچدوزی بهکار برده میشود، از جنس کتان، ابریشم و زربافت است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> درگذشته برای دوخت سوزندوزی بلوچ از نخ طبیعی ابریشم استفاده میشد اما امروزه نخهای ابریشم مصنوعی و کامواهای ظریف جایگزین الیاف طبیعی شدند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86 دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> رنگ نخها نیز محدود و شامل جگری تیره، سفید، سیاه، سبز و آبی با رعایت اصول و قواعد خاص آن است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ابزار کار سوزندوزی بلوچ شامل سوزن، انگشتانه، پارچه و نخ است. سوزن در زبان بلوچی به سُوچِن معروف است که نوع و اندازۀ آن به دوخت و پارچۀ آن بستگی دارد. سوزندوزان ماهر برای محافظت از انگشت خود از انگشتانه یا شستی استفاده میکنند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص26.]</ref> عمدۀ پارچههایی که برای بلوچدوزی بهکار برده میشود، از جنس کتان، ابریشم و زربافت است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> درگذشته برای دوخت سوزندوزی بلوچ از نخ طبیعی ابریشم استفاده میشد اما امروزه نخهای ابریشم مصنوعی و کامواهای ظریف جایگزین الیاف طبیعی شدند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86 دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> رنگ نخها نیز محدود و شامل جگری تیره، سفید، سیاه، سبز و آبی با رعایت اصول و قواعد خاص آن است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
== شیوههای دوخت == | == شیوههای دوخت<ref group="دیدگاه">بیشتر به کاربرد نزدیک است. با مطلبی که قبلا به عنوان کاربرد نزدیک بود، تجمیع شود.</ref> == | ||
از شیوههای دوخت بلوچدوزی میتوان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریفدوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت بهکار میرود، گرافدوزی (افغانیدوزی)، آینهدوزی و پیتدوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی میشود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86 دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> | از شیوههای دوخت بلوچدوزی میتوان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریفدوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت بهکار میرود، گرافدوزی (افغانیدوزی)، آینهدوزی و پیتدوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی میشود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86 دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> | ||
== میراث سوزندوزی بلوچ از اصالت تا اشتغال == | == میراث سوزندوزی بلوچ از اصالت تا اشتغال<ref group="دیدگاه">این عنوان مناسب ویکی نیست. | ||
زنان بلوچ، ریشههای این هنر اصیل را از مادران و مادربزرگان خود به ارث بردهاند. این بانوان توانمند، علاوه بر ایفای نقشهای سنتی در خانهداری و یاری رساندن به مردان در امور دامداری و کشاورزی، مهارتهای چندگانهای چون بلوچیدوزی (شامل سوزندوزی، سکهدوزی)، گلیم و قالیبافی و حصیربافی را نیز زنده نگه داشتهاند. امروزه، صنایع دستی فراتر از زیبایی و کاربرد، به یک بستر قوی برای اشتغالزایی و کارآفرینی تبدیل شدهاند؛ بهطوری که تولید و فروش این محصولات، منبع اصلی امرار معاش بسیاری از خانوادهها در مناطق محلی و شهری است و سرمایهگذاریهای قابل توجهی از سوی فعالان اقتصادی و اجتماعی در این حوزه صورت پذیرفته است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
مطالب این بخش و دو بخش بعدی در دو محور است: | |||
1- ریشه تاریخی در میان زنان بلوچ و امتداد آن که پایتخت و یونسکو است. | |||
2- آثار /کارکرد اقتصادی | |||
لطفا این مطالب را در ذیل این دو بحث با عنوان مناسبی تنظیم کنید.</ref> == | |||
زنان بلوچ، ریشههای این هنر اصیل را از مادران و مادربزرگان خود به ارث بردهاند. این بانوان توانمند، علاوه بر ایفای نقشهای سنتی در خانهداری و یاری رساندن به مردان در امور دامداری و کشاورزی، مهارتهای چندگانهای چون بلوچیدوزی (شامل سوزندوزی، سکهدوزی)، گلیم و قالیبافی و حصیربافی را نیز زنده نگه داشتهاند.<ref group="دیدگاه">ادبیات مناسب ویکی نیست. متن را بازنویسی کنید.</ref> <ref group="دیدگاه">مطلب بعدی مستقیما به بلوچ دوزی مربوط نیست در مقاله صنایع دستی به آن پرداخته خواهد شد. اگر مطلب مستقیما ناظر به این هنر است حفظ شود. که البته در بند بعدی به خوبی آمده است.</ref>امروزه، صنایع دستی فراتر از زیبایی و کاربرد، به یک بستر قوی برای اشتغالزایی و کارآفرینی تبدیل شدهاند؛ بهطوری که تولید و فروش این محصولات، منبع اصلی امرار معاش بسیاری از خانوادهها در مناطق محلی و شهری است و سرمایهگذاریهای قابل توجهی از سوی فعالان اقتصادی و اجتماعی در این حوزه صورت پذیرفته است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
== ایرانشهر؛ پایتخت ملی سوزندوزی ایران با مهر جهانی یونسکو<ref group="دیدگاه">این عنوان مناسب ویکی نیست. | |||
مثلا پایتخب بلوچدوزی/سوزن٬دوزی ایران </ref> == | |||
بلوچدوزی در بیشتر شهرهای سیستان و بلوچستان وجود دارد اما ایرانشهر بهدلیل تعداد کارگاههای بیشتر، کیفیت سوزندوزی و روشهای دوخت مختلف بهعنوان شهر ملی سوزندوزی انتخاب شده است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> امروزه بلوچدوزی مهر اصالت یونسکو را دریافت کرده و علاوهبر ارزش جهانی، فرصت شغلی برای مردمان استان بهویژه در روستاها فراهم کرده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85940314/%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «سوزندوزی زنان سیستان و بلوچستان؛ از میراث مادری تا برند جهانی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا).]</ref> | بلوچدوزی در بیشتر شهرهای سیستان و بلوچستان وجود دارد اما ایرانشهر بهدلیل تعداد کارگاههای بیشتر، کیفیت سوزندوزی و روشهای دوخت مختلف بهعنوان شهر ملی سوزندوزی انتخاب شده است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> امروزه بلوچدوزی مهر اصالت یونسکو را دریافت کرده و علاوهبر ارزش جهانی، فرصت شغلی برای مردمان استان بهویژه در روستاها فراهم کرده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85940314/%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «سوزندوزی زنان سیستان و بلوچستان؛ از میراث مادری تا برند جهانی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا).]</ref> | ||
| خط ۲۰۸: | خط ۲۳۳: | ||
== پیشنهادات لازم جهت افزایش اشتغالزایی == | == پیشنهادات لازم جهت افزایش اشتغالزایی == | ||
بهمنظور افزایش میزان اشتغالزایی زنان بلوچ در حوزه سوزندوزی و تقویت اقتصاد منطقه، میتوان مجموعهای از راهکارهای مؤثر را اجرا کرد؛ از جمله: | بهمنظور افزایش میزان اشتغالزایی زنان بلوچ در حوزه سوزندوزی و تقویت اقتصاد منطقه، میتوان<ref group="دیدگاه">«میتوان» تعبیر مناسب ویکی نیست/ بگویید راهکارهایی ارائه شده است ...</ref> مجموعهای از راهکارهای مؤثر را اجرا کرد؛ از جمله: | ||
اختصاص حقوق ثابت به سوزندوزان فعال و تضمین خرید محصولات آنان با قیمت منصفانه، برگزاری دورههای آموزشی با محوریت بازاریابی اینترنتی، برپایی نمایشگاههای متعدد در شهرهای گوناگون، و حمایت از سوزندوزان توانمند برای حضور در نمایشگاههای داخلی و خارجی، همراه با تأمین هزینههای سفر و اسکان توسط نهادهای مسئول. | اختصاص حقوق ثابت به سوزندوزان فعال و تضمین خرید محصولات آنان با قیمت منصفانه، برگزاری دورههای آموزشی با محوریت بازاریابی اینترنتی، برپایی نمایشگاههای متعدد در شهرهای گوناگون، و حمایت از سوزندوزان توانمند برای حضور در نمایشگاههای داخلی و خارجی، همراه با تأمین هزینههای سفر و اسکان توسط نهادهای مسئول. | ||
همچنین ایجاد بازارچههای دائمی صنایعدستی در شهرهای استان و واگذاری غرفههای فروش به هنرمندان برجسته، برگزاری کلاسهای آموزشی در زمینه طراحی نوآورانه و توسعه تنوع محصولات از نظر کاربرد، بستهبندی و شیوههای بازاریابی، در کنار نظارت مؤثر دولت بر بازار صنایعدستی و تمرکز ویژه بر صادرات این محصولات، میتواند نقش چشمگیری در رونق اقتصادی و اشتغال پایدار زنان بلوچ ایفا کند.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_90070.html آویشی و دیگران، «نقش صنایع دستی بر میزان اشتغالزایی بانوان بلوچ و پیشبرد اقتصاد منطقه (مطالعه موردی: سوزندوزی شهرستان ایرانشهر)»، 1402ش، ص77 و 78.]</ref> | همچنین ایجاد بازارچههای دائمی صنایعدستی در شهرهای استان و واگذاری غرفههای فروش به هنرمندان برجسته، برگزاری کلاسهای آموزشی در زمینه طراحی نوآورانه و توسعه تنوع محصولات از نظر کاربرد، بستهبندی و شیوههای بازاریابی، در کنار نظارت مؤثر دولت بر بازار صنایعدستی و تمرکز ویژه بر صادرات این محصولات، میتواند نقش چشمگیری در رونق اقتصادی و اشتغال پایدار زنان بلوچ ایفا کند.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_90070.html آویشی و دیگران، «نقش صنایع دستی بر میزان اشتغالزایی بانوان بلوچ و پیشبرد اقتصاد منطقه (مطالعه موردی: سوزندوزی شهرستان ایرانشهر)»، 1402ش، ص77 و 78.]</ref><ref group="دیدگاه">این موارد را فهرستی بیاورید</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
