| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big>علی نقی؛</big>''' علی بن محمد و امام دهم شیعیان اثنیعشری. | '''<big>علی نقی؛</big>''' علی بن محمد و امام دهم شیعیان اثنیعشری.<ref group="دیدگاه">در قسمت های زیاد مقاله از تعبیر امام و فعل جمع استفاده شده است ک بیانگر جهت گیری است. لطفا یک بار متن مرور و این موارد اصلاح شود. در عین حال در مقاله قلم فرسایی نیز وجود دارد. سعی کنید که خلاصه و جامع نگاری را تمرین کنید. </ref> | ||
علی بن محمد بن موسی(۲۱۲–۲۵۴ق)، دهمین امام شیعیان دوازده امامی، ملقب به هادی، نقی و ابوالحسن الثالث، در مدینه به دنیا آمد. در هشتسالگی پس از شهادت پدرش امام جواد، امامت شیعیان را بر عهده گرفت. دوران ۳۴ساله امامت او همزمان با حکومت خلفای عباسی از معتصم تا مُعْتَز بود و بیشتر آن از سال ۲۳۳ق بهبعد در سامرا و تحت نظارت و حصر خلفای عباسی، بهویژه متوکل، سپری شد. در این دوره، وی با ایجاد و گسترش سازمان وکالت، شبکهای منسجم از نمایندگان در سراسر جهان اسلام تشکیل داد تا از این طریق ارتباط خود با پیروان را حفظ کرده، وجوه شرعی را جمعآوری و بر آموزشهای دینی نظارت کند. علاوه بر میراث حدیثی و فقهی، ادعیه و زیارتنامههای مهمی همچون زیارت جامعه کبیره که مشروحترین بیان جایگاه ائمه است و زیارت غدیریه از او به یادگار مانده که بیانگر عمق معارف شیعی در عصر تقیه و فشار سیاسی است. بهگزارش منابع تاریخی، وی در سامرا و به دستور خلیفه عباسی مُعْتَز مسموم شده و به شهادت رسید و در خانه مسکونی خود به خاک سپرده شد. این مزار که بهسبب دفن فرزندش امام حسن عسکری نیز، حرم عسکریین نامیده میشود، از زیارتگاههای مهم شیعیان است و پس از تخریب در حملات تروریستی دهه ۱۳۸۰ش، بازسازی گستردهای را طی کرد. | علی بن محمد بن موسی(۲۱۲–۲۵۴ق)، دهمین امام شیعیان دوازده امامی، ملقب به هادی، نقی و ابوالحسن الثالث، در مدینه به دنیا آمد. در هشتسالگی پس از شهادت پدرش امام جواد، امامت شیعیان را بر عهده گرفت. دوران ۳۴ساله امامت او همزمان با حکومت خلفای عباسی از معتصم تا مُعْتَز بود و بیشتر آن از سال ۲۳۳ق بهبعد در سامرا و تحت نظارت و حصر خلفای عباسی، بهویژه متوکل، سپری شد. در این دوره، وی با ایجاد و گسترش سازمان وکالت، شبکهای منسجم از نمایندگان در سراسر جهان اسلام تشکیل داد تا از این طریق ارتباط خود با پیروان را حفظ کرده، وجوه شرعی را جمعآوری و بر آموزشهای دینی نظارت کند. علاوه بر میراث حدیثی و فقهی، ادعیه و زیارتنامههای مهمی همچون زیارت جامعه کبیره که مشروحترین بیان جایگاه ائمه است و زیارت غدیریه از او به یادگار مانده که بیانگر عمق معارف شیعی در عصر تقیه و فشار سیاسی است. بهگزارش منابع تاریخی، وی در سامرا و به دستور خلیفه عباسی مُعْتَز مسموم شده و به شهادت رسید و در خانه مسکونی خود به خاک سپرده شد. این مزار که بهسبب دفن فرزندش امام حسن عسکری نیز، حرم عسکریین نامیده میشود، از زیارتگاههای مهم شیعیان است و پس از تخریب در حملات تروریستی دهه ۱۳۸۰ش، بازسازی گستردهای را طی کرد. | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
== امامت == | == امامت == | ||
امامت امام هادی، در سال ۲۲۰ق و در سن هشت سالگی آغاز شد.<ref>قمی، منتهى الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص ۱۸۷۸.</ref> در برخی منابع، آغاز امامت او در سن کمتر از هفت سالگی و حتی شش سال و پنج ماه نیز نقل شده است.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> امام علی نقی از دیدگاه شیعه براساس حدیث لوح و نصوصی که امام جواد درباره جانشینی وی بیان کردند و از طریق برخی | امامت امام هادی، در سال ۲۲۰ق و در سن هشت سالگی آغاز شد.<ref>قمی، منتهى الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص ۱۸۷۸.</ref> در برخی منابع، آغاز امامت او در سن کمتر از هفت سالگی و حتی شش سال و پنج ماه نیز نقل شده است.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> امام علی نقی از دیدگاه شیعه براساس حدیث لوح و نصوصی که امام جواد درباره جانشینی وی بیان کردند و از طریق برخی راویان همچون اسماعیل بنمهران، محمد بناسماعیل و ابوجعفر اشعری، نقل شد، به امامت رسید.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۹-۳۷۵.</ref> | ||
سن کم امام همانند پدرش امام جواد، باعث تردید گسترده در جامعه شیعه نشد و به استثنای گروه اندکی که به موسویه، طرفداران موسی مبرقع معروف شدند و پس از مدت کوتاهی بازگشتند، عموم شیعیان امامت وی را با استناد به نصوص امامان پیشین پذیرفتند.<ref>نوبختی، فرقالشیعه، بیتا، ص۹۲-۹۱.</ref> امامت وی با خلفای متعددی همزمان بوده است.<ref>طبرسی، اعلامالوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹؛ ابنکثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۱۵.</ref> | سن کم امام همانند پدرش امام جواد، باعث تردید گسترده در جامعه شیعه نشد و به استثنای گروه اندکی که به موسویه، طرفداران موسی مبرقع معروف شدند و پس از مدت کوتاهی بازگشتند، عموم شیعیان امامت وی را با استناد به نصوص امامان پیشین پذیرفتند.<ref>نوبختی، فرقالشیعه، بیتا، ص۹۲-۹۱.</ref> امامت وی با خلفای متعددی همزمان بوده است.<ref>طبرسی، اعلامالوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹؛ ابنکثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۱۵.</ref> | ||
| خط ۸۵: | خط ۸۵: | ||
# '''جایگاه مردم و وظایف آنان در قبال حکومت:'''در اندیشه امام علی نقی، مردم موظف به اطاعت آگاهانه از حاکمانی هستند که در مسیر حق حرکت میکنند، اما این اطاعت نباید به تبعیت کورکورانه بینجامد. بر همین اساس، نصیحت، خیرخواهی و نظارت اخلاقی بر عملکرد حاکمان، بخشی از مسئولیت اجتماعی مردم در قبال حکومت تلقی میشود.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاههای سیاسی امام هادی علیهالسلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۸-۱۷۷.</ref> | # '''جایگاه مردم و وظایف آنان در قبال حکومت:'''در اندیشه امام علی نقی، مردم موظف به اطاعت آگاهانه از حاکمانی هستند که در مسیر حق حرکت میکنند، اما این اطاعت نباید به تبعیت کورکورانه بینجامد. بر همین اساس، نصیحت، خیرخواهی و نظارت اخلاقی بر عملکرد حاکمان، بخشی از مسئولیت اجتماعی مردم در قبال حکومت تلقی میشود.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاههای سیاسی امام هادی علیهالسلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۸-۱۷۷.</ref> | ||
== ''' | == '''سیره سیاسی امام هادی''' == | ||
نقش سیاسی امام علی نقی در دوران امامت، که همزمان با خلافت عباسیان بهویژه متوکل عباسی بود، عمدتاً در حفظ هویت، انسجام و هدایت جامعه شیعه در شرایط فشار و نظارت سیاسی نمود یافت. وی با اتخاذ رویکردی غیرتقابلی و حسابشده، ضمن پرهیز از درگیری مستقیم با حکومت، به تداوم رهبری دینی و اجتماعی شیعیان پرداخت.<ref>[https://journals.ihu.ac.ir/article_201001.html رجبی دوانی و عباسزاده، «مؤلفهها و شاخصهای حفاظتی و اطلاعاتی با الگوگیری ازسیره امام هادی علیهالسلام»، ۱۳۹۳ش، ص۲۵-۱.]</ref> | نقش سیاسی امام علی نقی در دوران امامت، که همزمان با خلافت عباسیان بهویژه متوکل عباسی بود، عمدتاً در حفظ هویت، انسجام و هدایت جامعه شیعه در شرایط فشار و نظارت سیاسی نمود یافت. وی با اتخاذ رویکردی غیرتقابلی و حسابشده، ضمن پرهیز از درگیری مستقیم با حکومت، به تداوم رهبری دینی و اجتماعی شیعیان پرداخت.<ref>[https://journals.ihu.ac.ir/article_201001.html رجبی دوانی و عباسزاده، «مؤلفهها و شاخصهای حفاظتی و اطلاعاتی با الگوگیری ازسیره امام هادی علیهالسلام»، ۱۳۹۳ش، ص۲۵-۱.]</ref> | ||
| خط ۹۲: | خط ۹۲: | ||
امام هادی در تعامل با دستگاه خلافت، بهویژه در دوران متوکل، سیاست تقیه را بهمنظور جلوگیری از سرکوب گسترده شیعیان دنبال کرد، اما در عین حال، در مواجهههای رسمی با خلفا، بهگونهای غیرمستقیم مشروعیت اخلاقی و دینی حاکمیت را به چالش کشید. این شیوه موجب حفظ امنیت نسبی جامعه شیعه و استمرار نقش رهبری امام در عرصه دینی و اجتماعی شد.<ref>[https://journals.miu.ac.ir/article_1959.html سامانی، «بررسی تطبیقی رفتار خلفای عباسی با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۶۲.]</ref> | امام هادی در تعامل با دستگاه خلافت، بهویژه در دوران متوکل، سیاست تقیه را بهمنظور جلوگیری از سرکوب گسترده شیعیان دنبال کرد، اما در عین حال، در مواجهههای رسمی با خلفا، بهگونهای غیرمستقیم مشروعیت اخلاقی و دینی حاکمیت را به چالش کشید. این شیوه موجب حفظ امنیت نسبی جامعه شیعه و استمرار نقش رهبری امام در عرصه دینی و اجتماعی شد.<ref>[https://journals.miu.ac.ir/article_1959.html سامانی، «بررسی تطبیقی رفتار خلفای عباسی با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۶۲.]</ref> | ||
== | == فعالیتهای فکری-فرهنگی امام هادی == | ||
در عصر امام هادی چندین جریان فکری و کلامی همانند فطحیه، واقفیه، زیدیه، غلات، مفوضه، جبریه، صوفیه و مجسمیه، اشاعره و معتزله جامعه را با بحرانهای بسیار عقیدتی-فکری مواجه کرده بودند.<ref>شیخوند، «جریانهای فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روشهای برخورد حضرت با آنها»، ۱۳۹۲ش، ص ۳۷۵.</ref> | در عصر امام هادی چندین جریان فکری و کلامی همانند فطحیه، واقفیه، زیدیه، غلات، مفوضه، جبریه، صوفیه و مجسمیه، اشاعره و معتزله جامعه را با بحرانهای بسیار عقیدتی-فکری مواجه کرده بودند.<ref>شیخوند، «جریانهای فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روشهای برخورد حضرت با آنها»، ۱۳۹۲ش، ص ۳۷۵.</ref> | ||
| خط ۲۴۳: | خط ۲۴۳: | ||
در دوره امامت امام هادی، شهر قم بهعنوان مهمترین پایگاه تشیع در ایران شناخته میشد و ارتباطی مستحکم و سازمانیافته میان شیعیان این منطقه و امام برقرار بود.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> این ارتباط عمدتاً از طریق نمایندگان و وکلای ویژه امام، مانند ابوالحسن محمد بناحمد بنداوود معروف به اِبْنِداوودِ قُمی و محمد طلحی، صورت میگرفت.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> وظیفه این وکلا، جمعآوری وجوه شرعی مانند خمس، هدایا و نیز پرسشهای فقهی و اعتقادی مردم از قم و دیگر شهرهای شیعهنشین پیرامون آن مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و رساندن آنها به امام در سامرا بود.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> اصحاب و عالمان قمی همچنین با تألیف آثار علمی، ترویج معارف شیعی و مقابله با انحرافات فکری، در شکلگیری و تثبیت مکتب حدیثی و کلامی قم در آن دوره نقش ایفا کردند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65468.html قریشی کرین و پهلوانی، «اصحاب قمی امام هادی علیهالسلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۵.]</ref> | در دوره امامت امام هادی، شهر قم بهعنوان مهمترین پایگاه تشیع در ایران شناخته میشد و ارتباطی مستحکم و سازمانیافته میان شیعیان این منطقه و امام برقرار بود.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> این ارتباط عمدتاً از طریق نمایندگان و وکلای ویژه امام، مانند ابوالحسن محمد بناحمد بنداوود معروف به اِبْنِداوودِ قُمی و محمد طلحی، صورت میگرفت.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> وظیفه این وکلا، جمعآوری وجوه شرعی مانند خمس، هدایا و نیز پرسشهای فقهی و اعتقادی مردم از قم و دیگر شهرهای شیعهنشین پیرامون آن مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و رساندن آنها به امام در سامرا بود.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> اصحاب و عالمان قمی همچنین با تألیف آثار علمی، ترویج معارف شیعی و مقابله با انحرافات فکری، در شکلگیری و تثبیت مکتب حدیثی و کلامی قم در آن دوره نقش ایفا کردند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65468.html قریشی کرین و پهلوانی، «اصحاب قمی امام هادی علیهالسلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۵.]</ref> | ||
== '''جایگاه امام هادی در فرهنگ ایرانیان''' == | == '''جایگاه امام هادی در فرهنگ ایرانیان''' <ref group="دیدگاه">یکی از نکات قابل توجه رفتن به زیارت امام هادی است. هر امامی در میان ایرانیان با یک صفتی برجسته شناخته میشود. مثلا برای امام علی القاب چون شاه مردن، شاه ولایت و امثال آن معروف است. امام هادی به چه صفتی در فرهنگ ایرانیان شهرت دارد و چه نوع آداب و رسومی پیرامون آن شکل گرفته است؟ در قسمت اجایگاه امامان با فرهنگ ایرانیان سعی کنید که به عنوان های خاص محدود نشوید تا مقاله کلیشه ای نشود. الزام به یک سره قالب های مشخص گاه سبب چسپاندن یک سره مطالب با تکلف و گاه باعث مغفول ماندن بسیاری از مطالب می شود.</ref> == | ||
=== '''آیینهای ولادت و شهادت''' === | === '''آیینهای ولادت و شهادت''' === | ||
| خط ۲۷۱: | خط ۲۷۱: | ||
== همایش == | == همایش == | ||
در سال ۱۳۹۲ش، همایشی با عنوان «سیرهپژوهی امام هادی» از طرف دبیرخانه سیره احیاء ابناء الرضا با همکاری سازمان بسیج شهرداری تهران، دانشگاه امام صادق و کانون اندیشهآفرینان جوان در شهر تهران زیر نظر حجتالاسلام و المسلمین سیدمصطفی میرلوحی برگزار شد. این همایش منجر به چاپ ۲۸ مقاله در موضوعات مرتبط با میراث علمی-فکری، جریانشناسی فکری-اجتماعی، سیره سیاسی-اجتماعی و دشمنی با امام هادی در دنیای معاصر گردید.<ref>میرلوحی، مجموعه مقالات همایش ملی سیرهپژوهی، ۱۳۹۲ش، ص۱۳-۱۲.</ref> | در سال ۱۳۹۲ش، همایشی با عنوان «سیرهپژوهی امام هادی» از طرف دبیرخانه سیره احیاء ابناء الرضا با همکاری سازمان بسیج شهرداری تهران، دانشگاه امام صادق و کانون اندیشهآفرینان جوان در شهر تهران زیر نظر حجتالاسلام و المسلمین<ref group="دیدگاه">از این القاب استفاده نکنید.</ref> سیدمصطفی میرلوحی برگزار شد. این همایش منجر به چاپ ۲۸ مقاله در موضوعات مرتبط با میراث علمی-فکری، جریانشناسی فکری-اجتماعی، سیره سیاسی-اجتماعی و دشمنی با امام هادی در دنیای معاصر گردید.<ref>میرلوحی، مجموعه مقالات همایش ملی سیرهپژوهی، ۱۳۹۲ش، ص۱۳-۱۲.</ref> | ||
== چالشهای رسانهای درباره امام هادی == | == چالشهای رسانهای درباره امام هادی == | ||
| خط ۲۸۰: | خط ۲۸۰: | ||
* از نظر اعتقادی، تلاش برای تضعیف باورهای دینی از طریق شبههافکنی، تقدسزدایی و بازنمایی انتقادی یا تمسخرآمیز نمادهای مذهبی؛ | * از نظر اعتقادی، تلاش برای تضعیف باورهای دینی از طریق شبههافکنی، تقدسزدایی و بازنمایی انتقادی یا تمسخرآمیز نمادهای مذهبی؛ | ||
* از منظر سیاسی، تمرکز بر کمرنگسازی یا به حاشیه راندن مسئله امام مهدی و مفهوم ظهور در عرصههای عمومی و بینالمللی؛ | * از منظر سیاسی، تمرکز بر کمرنگسازی یا به حاشیه راندن مسئله امام مهدی و مفهوم ظهور در عرصههای عمومی و بینالمللی؛ | ||
* از حیث تاریخی، جایگاه امام هادی(ع) در تحولات فکری و سازمانی تشیع، بهویژه نقش ایشان در تبیین اعتقادات شیعی و شکلگیری سازوکارهای دوران غیبت، بهعنوان زمینههای این رویکردها مورد اشاره قرار میگیرد.<ref>مطهرینیا، «گونهشناسی ریشههای دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۱۴.</ref> | * از حیث تاریخی، جایگاه امام هادی(ع)<ref group="دیدگاه">از عناوین دعائیه استفاده نکنید</ref> در تحولات فکری و سازمانی تشیع، بهویژه نقش ایشان در تبیین اعتقادات شیعی و شکلگیری سازوکارهای دوران غیبت، بهعنوان زمینههای این رویکردها مورد اشاره قرار میگیرد.<ref>مطهرینیا، «گونهشناسی ریشههای دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۱۴.</ref> | ||
در برخی برخی تحقیقات فرهنگی معاصر برای مواجهه با این چالشها راهکارهای زیر پیشنهاد شده است: | در برخی برخی تحقیقات فرهنگی معاصر برای مواجهه با این چالشها راهکارهای زیر پیشنهاد شده است: | ||
