سارا راديک؛ فمینیست، نویسنده تفکر مادری؛ به سوی سیاست صلح.
سارا رادیک، فیلسوف فمینیست و از نظریهپردازان برجستۀ اخلاق مراقبت است که نظریه «تفکر مادرانه» را بنیان نهاد. او با تعریف مادرانهبودن بر اساس کار مراقبت و نه جنسیت، آن را الگویی فراگیر برای اندیشه و عمل اخلاقی میداند. از دید رادیک، این نگرش که بر سه هدف حفاظت، رشد و آموزشاستوار است، میتواند بدیلی برای پرخاشگری و سلطه در عرصههای اجتماعی و سیاسی باشد. او این موضع را بهعنوان بینشی برتر برای دستیابی به نظمی انسانیتر معرفی میکند.
زندگینامه
سارا راديک (سارا الیزابت لوپ) در 17 فوریه 1935 به دنیا آمد و در 20 مارس 2011 درگذشت.[۱] او نظریهپرداز تأثیرگذار در حوزۀ اخلاق مراقبت بود و بهعنوان نویسندۀ کتاب مهم «تفکر مادرانه» شناخته میشود که چارچوبی بدیع در فلسفۀ اخلاق و نظریۀ فمینیستی ارائه داد. ایده محوری او، ارتقای «تفکر مادرانه» بهمثابه یک موضع اخلاقی و شناختی معتبر، مباحثات گستردهای را در نقد اخلاق سنتی و مردمحور برانگیخت. رادیک با پیونددادن عمل مراقبت روزمره به صلحطلبی سیاسی، تأثیری ماندگار بر حوزههایی چون مطالعات صلح، تربیت اخلاقی و نظریۀ سیاسی فمینیستی گذاشت.[۲]
دیدگاههای سارا راديک
سارا رودیک در نظریه «تفکر مادرانه»، مادرانگی را بهعنوان یک شیوۀ متمایز شناخت و عمل اخلاقی معرفی میکند که ریشه در کار مراقبتی روزمره از کودک دارد. این نگرش به نظر او، یک موضع معرفتشناختی برتر قلمداد میشود که از تجربۀ مستقیم پاسخگویی به نیازهای آسیبپذیر و وابستۀ کودک شکل میگیرد.
کلید این دیدگاه آن است که پاسخ به سه خواست بنیادی کودک (بقا، رشد و پذیرش اجتماعی) فعالیت مادرانه را به یک عمل هدفمند و نظمیافته تبدیل میکند. این عمل، صرفاً غریزی یا احساسی محض نیست، بلکه ترکیبی از عاطفه، تأمل و عقلانیت عملی است. رودیک تأکید میکند که این ظرفیتها مختص زنان یا مادران زیستی نیست و هر انسانی میتواند با تمرین این منش فکری-اخلاقی، «مادرانه» عمل کند. هدف غایی او ارائه یک الگوی اخلاقی جایگزین است که ارزشهای مراقبت، همدلی و حفظ زندگی را در مقابل ارزشهای مسلط پرخاشگری، سلطه و انتزاعینگر قرار میدهد. از این رو، به نظر سارا تفکر مادرانه ظرفیت آن را دارد که تنها یک راهبرد تربیتی نباشد، بلکه چارچوبی برای نقد اجتماعی و سیاست گذاریهای صلحآمیز در عرصه عمومی باشد.[۳] به نظر رودیک ویژگیهای کلیدی تفکر مادرانه عبارتند از:
- عشق محافظتی: این عشق، مراقبت توأم با احساس را شامل میشود و از طریق تجربه و تعامل برای ایجاد محیطی امن و بدون خطر برای کودک به دست میآید.
- عشق توجه: این فضیلت بهمعنای حضور کامل و شناخت ذهنیت دیگری است؛ نوعی توجه عاشقانه و همدلانه که اساس ارتباط مراقبتی را شکل میدهد.
- عشق موشکافانه: اشاره به نگاهی تأملی، دقیق و واقعبینانه دارد که پیش از اقدام، خطرات احتمالی را میسنجد و با آگاهی همراه است.
- فروتنی: بهمعنای پذیرش محدودیتها، عوامل غیرقابل کنترل و رفتارهای پیشبینینشده کودک است؛ فضیلتی که جلوی تلاش برای کنترل مطلق را میگیرد.
- کنترل متعادل (میانهروی): بهمعنای یافتن اعتدال میان غفلت و مراقبت افراطی است تا نیازهای واقعی کودک به درستی دیده و پاسخ داده شود. [۴]
مادری و نقشهای جنسیتی
رادیک مادر را نه بر اساس جنسیت، بلکه بر اساس انجام «کار مادری» تعریف میکند. اگرچه بخشی از این کار (مانند بارداری و شیردهی) مختص زنان است، اما بخش اعظم آن را مردان نیز میتوانند بر عهده بگیرند. در مقابل، پدر بودن بیشتر بر اساس اقتضائات فرهنگی مانند نانآوری و حفاظت تعیین میشود که گاه با اقتدار مادرانه در تعارض است. هدف اخلاق مادرانه، گذر از جنسیتزدایی نقشها است تا مردان و زنان به یکسان بتوانند «مادری» کنند.[۵]
ابعاد عمل مادرانه و پیامدهای اجتماعی آن
رادیک سه بعد برای عمل مادرانه برمیشمارد: حفظ زندگی کودک، پرورش کودک برای رسیدن به کمال انسانی و آموزش برای شهروندی اجتماعی. مادران گاه در تقابل میان ارزشهای فردگرایانۀ جامعه و ارزشهای مراقبتی خود قرار میگیرند. رادیک خواستار نفوذ این فضایل در عرصۀ عمومی است؛ کسانی که مانند مادران میاندیشند، بهتر میتوانند واقعیت ویرانگر جنگ را که جان کودکان را میستاند، درک کنند.[۶]
نقد دیدگاههای سارا رادیک
رادیک و هواداران اخلاق مراقبت معتقدند ارزشهای مراقبتی میتواند در سطوح ملی و بینالمللی برای ایجاد صلح الهامبخش باشد. اما منتقدان استدلال میکنند که این رهیافت میتواند زنمدار و یکجانبه باشد در حالی که فضایل اخلاقی مانند عدالت و مراقبت عام و مشترکاند.[۷] برخی مانند لارنس بلوم میکوشند با تلفیق اصول کلی و عواطف نوعدوستانه، آن را به نظریهای جامع برای همه جنسیتها تبدیل کنند.[۸]
برخی از نویسندگان معنقدند که تأکید انحصاری بر مراقبت و احساسات، ممکن است اصول کلی اخلاقی مانند عدالت را تضعیف کند و به حذف اخلاق بینجامد.[۹] از منظر فمینیستی نیز، مرتبطکردن زنان با فضیلت مراقبت میتواند به تحمیل دوبارۀ نقشهای سنتی و بهرهکشی از زنان بیانجامد. پیچیدگی انسانها را نمیتوان به دو الگوی زنانه/مردانه تقلیل داد و توجه به تنوع کنشگران اجتماعی ضروری است.[۱۰]
پانویس
- ↑ «Sara Ruddick, 1935–2011»، وبسایت radicalphilosophy.
- ↑ غفارزاده دیگران، «ررسی رویکرد خلاقی تفکر مادرانه با تأکید بر دیدگاه رودیک و استنتاج دلالتهای تربیتی آن»، 1401ش، ص2-8.
- ↑ غفارزاده دیگران، «ررسی رویکرد خلاقی تفکر مادرانه با تأکید بر دیدگاه رودیک و استنتاج دلالتهای تربیتی آن»، 1401ش، ص4-6.
- ↑ غفارزاده دیگران، «ررسی رویکرد خلاقی تفکر مادرانه با تأکید بر دیدگاه رودیک و استنتاج دلالتهای تربیتی آن»، 1401ش، ص13-16.
- ↑ Sara Ruddick, Maternal Thinking: Toward a Politics of Peace 1986, p. 42.
- ↑ تانگ، اخلاق فمنيسيت فمنيسم و دانش هـاي فمنيسـيت ،1382ش، ص174؛ Robinson,Fiona(1997). Globalizing Care,Ethics, Feminist Theory,and International Relations, in:Alternatives:Global, Local, p360. .
- ↑ اسلامي، «جنسيت و اخلاق مراقبت»، 1387ش، ص 32.
- ↑ اسلامي، «جنسيت و اخلاق مراقبت»، 1387ش، ص32.
- ↑ Blum,Lawrence(2001),Care,in Encyclopedia of Ethics,edited by Lawrence C.Becker and Charlotte B.Becker,London:Routledge. p187.
- ↑ Kerber,l.k. (1993).“Some cautionary words for historians”,signs:journal of women in culture and society,11,304-310.
منابع
- اسلامی، سید حسن، «ج نسيت و اخلاق مراقبت»، فصـلنامـۀ مطالعـات راهبـردي زنان، شمارۀ 11 ،1387ش.
- تانگ، رزمري، اخلاق فمنيسيت فمنيسم و دانشهـای فمنيسـيت، ترجمـۀ عبـاس يزداني، قم، دفتر مطالعات زنان، 1382ش.
- غفارزاده، مریم و دیگران، «ررسی رویکرد اخلاقی تفکر مادرانه با تأکید بر دیدگاه رودیک و استنتاج دلالتهای تربیتی آن»، مجلۀ علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز، شمارۀ شمارۀ 29، 1401ش.
- «Sara Ruddick, 1935–2011»، وبسایت radicalphilosophy، تاریخ بازدید: 14 بهمن 1404ش.
- Robinson,Fiona(1997). Globalizing Care,Ethics, Feminist Theory,and International Relations, in:Alternatives:Global, Local, Political,Vol.22, No.1, published by: Sage Publications, Inc. .
- Sara Ruddick, Maternal Thinking: Toward a Politics of Peace (New York: Ballantine Books, 1986),