شهلا شرکت

شهلا شرکت؛ فعال فمینیستی، روزنامه‌نگار و مدیر مسئول و صاحب امتیاز نشریه زنان امروز و ماهنامه زنان.

زندگی‌نامه

شهلا شرکت در دهم فروردین‌ماه ۱۳۳۴ش در شهر اصفهان متولد شد. وی فعالیت روزنامه‌نگاری را با همکاری در نشریه پویندگان راه زینب (اطلاعات بانوان) پیش از انقلاب آغاز کرد و به واسطۀ آشنایی خواهرش با زهرا رهنورد، سردبیر آن نشریه، به جمع نویسندگان پیوست و سپس به عضویت شورای سردبیری آن درآمد. پس از تعطیلی این نشریه، شرکت به دعوت سیدمحمد خاتمی به مؤسسه کیهان رفت و در کنار چهره‌هایی چون شمس‌الواعظین، رخ‌صفت و تهرانی به فعالیت پرداخت. وی به مدت ده سال مدیرمسئول و سردبیر نشریۀ زن روز در مؤسسه کیهان بود. به گفته خود او، پس از خروج سید محمد خاتمی از مؤسسه، به‌دلیل آنچه اتهامات فمینیستی و غرب‌زدگی یا اختلاف دیدگاه فکری و بینش اجتماعی با مدیر وقت خوانده شد، از کیهان اخراج شد. شرکت بعدها در مصاحبه‌ای اذعان داشت که در آن دوره، طرح مسائل مرتبط با زنان در دنیای مدرن و مباحث فمینیستی با حساسیت مواجه بوده است. وی سپس انتشار ماهنامه «زنان» را با گرایشی هم‌راستا با ماهنامه «کیان» آغاز کرد و تا ۱۳۸۶ش مدیرمسئول و سردبیر این نشریه بود.

دیدگاه

بازخوانی دیدگاه‌های فقهی و نوگرایی دینی

شهلا شرکت از جمله فعالانی است که خود را در طیف فمینیست‌های مسلمان معرفی می‌کند. وی بر ضرورت بازخوانی دیدگاه‌های فقهی در حوزه مسائل زنان تأکید دارد و معتقد است فقه شیعه ظرفیت لازم برای پاسخگویی به مقتضیات زمان و مکان را داراست. به باور وی، کم‌توجهی به این انعطاف‌پذیری از سوی برخی جریان‌های دینی، گروهی از زنان مذهبی را در تداوم دینداری در جهان مدرن دچار تردید می‌کند. شرکت نشریه «زن روز» را زمینه‌ساز طرح مباحثی می‌داند که بعدها در ماهنامه «زنان» پیگیری شد و به اصلاحات حقوقی در حوزه زنان انجامید.

تحول در تعریف نهاد خانواده و جنبش زنان

شرکت معتقد است تحولات اجتماعی، مفاهیم سنتی از جمله تعریف خانواده را دچار دگرگونی کرده و در جوامع صنعتی، ترکیب‌هایی چون «یک پدر و یک فرزند» نیز خانواده محسوب می‌شود. وی همچنین جنبش زنان در ایران را فاقد ساختارهای کلاسیک رهبری و سازمان‌دهی ارزیابی و آن را با تعبیر «جنبش با چراغ خاموش» توصیف می‌کند. این دیدگاه با تأکید بر تغییرات اجتماعی و پویایی مفاهیم، بازتعریف جنبش‌های نوین اجتماعی را ضروری می‌داند. او این مباحث را در طول سال‌ها فعالیت مطبوعاتی خود در نشریه «زنان» به بحث گذاشته است.

نقد سیاست‌های مرتبط با زنان و استقلال اقتصادی

شهلا شرکت برخی سیاست‌های حمایتی از زنان شاغل مانند نیمه‌وقت کردن اشتغال و افزایش مرخصی زایمان را به‌دلیل تشدید بی‌میلی کارفرمایان به استخدام زنان و گسترش زن‌هراسی در بازار کار نقد می‌کند. وی همچنین بر ضرورت استقلال مالی زنان تأکید دارد و مشارکت مالی زن در هزینه‌های خانواده را به عنوان الگویی جدید در روابط زناشویی مطرح می‌سازد. به گفته او، در دوران ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد، برخی منابع منتشرشده در حوزه زنان جمع‌آوری و فضای نقد در این زمینه محدود شد.

تعریف رسانه‌های ضد انقلاب از عملکرد شهلا شرکت

سایت ضد انقلاب جرس در مطلب که به جریان شناسی فمینیسم در ایران پرداخته است با تقسیم فمینیست‌های ایرانی به دو گروه اسلامی و سکولار و با قرار دادن ماهنامه زنان و شهلا شرکت در دسته فمینیست‌های اسلامی می نویسد:

«فمینیست‌های اسلامی به طور ويژه سعي دارند جنبه‌هاي مردسالارانه‌ي قوانین خانواده را كه مخصوصاً در حيطه‌هاي ارث، ازدواج، طلاق و حضانت برضد منافع زنان است از ميان بردارند.... بازخوانی متون اسلامی پروژه‌‌‌ی اصلي فمینیست‌‌های اسلامی است. شهلا شرکت، مریم بهروزی، منیره گرجی و محسن سعيد‌زاده (روحانی سابق خلع لباس شده) به‌رغم اعتقادات دینی‌ راسخ‌‌شان تفسیر‌هاي جديدي از متون اسلامی به دست مي‌دهند تا قوانین و سیاست‌هایی را که بر پایه‌‌ی تعابیر سنتی، تحت‌اللفظی و ضدزن وضع شده‌اند به چالش بکشند.»

در این مطلب که ابتدا در سایت"مدرسه فمینیستی" و به قلم والنتین مقدم و با عنوان "فمینیسم اسلامی: موافقان و منتقدان آن" منتشر شده است، به نقش ماهنامه "زنان" و "شهلا شرکت" در پیشبرد مطالبات فمینیسم‌های سکولار اشاره دارد: « در «زنان» و دیگر مجلات، وکلای فمینیستی چون مهرانگیز کار و شیرین عبادی حدود مشکلات و گیرهای قانونی را که زنان در مفاد قوانین و پیاده‌سازی آن‌ها با آن‌ها برخورد دارند مشخص کردند.»

والنتین مقدم معتقد است: « به نظر من،‌ شکی نيست كه فعالیت‌های «فمینیست‌های اسلامی» نظير شهلا شرکت، زهرا رهنورد، فائزه هاشمی، جمیله کدیور و دیگران چه اندازه اهميت دارد. ارتباط نزدیکشان با فمینیست‌های سکولاری چون شیرین عبادی، مهرانگیز کار، شهلا لاهیجی و برخي دانشگاهيان (نظير ناهید مطیع) نشان‌دهنده‌‌ی قابليت آن‌‌ها برای گفتگو و برپاییِ ائتلاف در جهت گسترش حقوق زنان است. با راه‌اندازی مطبوعات خلاق و پرخواننده‌‌ای مثل «زنان»، «زنِ روز»، «فرزانه»، «زن» و مجلات جدیدتری چون «جنس دوم» و «حقوق زنان» فعالان حقوق زنان که شامل فمینیست‌های اسلامی نیز می‌شود در به چشم آمدن «مسئله‌‌ي زنان» نقش مهمي ايفاء كرده‌‌اند.»

محمد علی همایون کاتوزیان پژوهشگر در کالج سنت آنتونی، و عضو هیات علمی مؤسسه شرقشناسیدانشگاه آکسفورد نیز در مقاله ایران پس از آیت الله خمینی به نقش شهلا شرکت و ماهنامه زنان در ترویج فمینیسم اشاره دارد: « زنان دیگری نیز، بیرون چهارچوب رسمی سیاسی، هم در جنبش فمینیستی و هم در جنبش اصلاح طلبی نقش مهمی ایفا کردند. برخی از سرشناس ترین این چهره ها عبارت بودند از شهلا شرکت، ناشر و سردبیر ماهنامهزنان» پیام فضلی‌نژاد پژوهشگر موسسه کیهان نیز در مورد نقش ماهنامه زنان در ترویج فمینیسم می‌گوید:

«اغلب این فمینیست ها و کمپین های زنانه آنان تا چندی پیش آراء خود را در «ماهنامه زنان» منتشر می کردند. این ماهنامه شاخه ای از حلقه کیان بود که توسط شهلا شرکت مدیریت می شد. سال 1370 که ماشالله شمس الواعظین، مصطفی رخ صفت و رضا تهرانی از ماهنامه «کیهان فرهنگی» بیرون آمدند و کیان را منتشر کردند، اغلب اعضاء تحریریه ماهنامه «زن روز» نیز از موسسه کیهان استعفاء دادند و ماهنامه زنان را راه انداختند. زنان، ارگان فمنیست های مسلمانی بود که عبدالکریم سروش را پدر معنوی و شیرین عبادی را استراتژیست حقوقی خود می خواندند و در سیر تحول سیاسی شان، به فمینیست های سکولار و رادیکال بدل شدند که برترین ارزش های اسلامی، چون شهادت طلبی زنان مسلمان را به سخره گرفتند.»

همکاران شهلا شرکت در ماهنامه زنان

جدای از مواضع و عمکلرد چند ساله شهلا شرکت، بررسی افکار و اعتقادات نویسندگان ماهنامه زنان و سرنوشت آنها می‌تواند گویای برخی حقایق باشد.

وی در اظهارنظری با تأیید حضور و فعالیت افراد سکولار در ماهنامه زنان می‌گوید که اعتقادی به خط کشی بین آدم‌ها ندارد و بدون اشاره به اینکه بسیاری از مباحث فمینیستی مطرح شده در مجله اش با اصول اسلامی و احکام شرعی در تضاد است و در توجیه عدم همکاری بانوان مذهبی در نشریه ادعا می‌کند "اگر حضور زنان دیندار در مجله کمرنگ است به دلیل همت کم آنها در این حوزه است به ویژه که معتقدم کسی که می خواهد از موضع دین در دنیای پرتحرک و پرتحول امروز حرف بزند باید رفتارش پرمایه و جذاب باشد." وی به عنوان نمونه به نحوه حضور مهرانگیز کار در ماهنامه زنان اشاره می‌کند : «من وقتی مجله زن روز بودم مجله های قبل انقلاب را که ورق می زدم مکرر مطالبی می دیدم از خانمی به اسم مهرانگیز کار که در شرایط آن روز نسبت به حقوق زنان خیرخواهانه و مدافعانه بود، به این دلیل به سراغش رفتم.» لازم به ذکر است که مهرانگیز کار نیز یکی از افراد حاضر در کنفرانس برلین بود که بعد از آن بازداشت و به 4 سال زندان محکوم شد اما از کشور خارج شد که همان زمان همسرش،سیامک پورزند، با اقرار به مطالبی بیان کرد که آنها توسط یک نهاد جاسوسی آمریکا برای براندازی حکومت در ایران تلاش می‌کنند. از دیگر همکاران او می توان به شیرین عبادی، رزا افتخاری ( مدیر مسئول نشریه آنلاین زن نگار که زیر نظر برنامه ایران در موسسه گزارش‌گری جنگ و صلح در لندن اداره می‌شود) و پرستو دوکوهکی ( روزنامه نگار اصلاح‌طلب که در سال 86 به اتهام اجتماع و تبانی به قصد برهم زدن امنیت کشور ، اخلال در نظم عمومی و تمرد در مقابل پلیس بازداشت و بار دیگر در سال 90 بازداشت شده بود) اشاره کرد.

منابع

• «بازخوانی مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، خبرگذاری مشرق، تارخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
• «شاهکاری دیگر از وزارت ارشاد +عکس»، وب‌سایت جهان امروز، تاریخ درج مطلب: 20 اردیبهشت 1303ش.
• «گفت‌و‌گو با شهلا شركت، مدیرمسوول و سردبیر ماهنامه «زنان»‏، وب‌لاگ زنان، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
• «شهلا شرکت در گفت وگو با «اعتماد»: همه زنان اقیانوس آرام نیستند»، وب‎سایت مگیران، تاریخ درج مطلب: 29 اردیبهشت 1398ش، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
• بهرامی راد، شیرین، «فمینیسم اسلامی؛ موافقان و منتقدان آن (بخش پایانی)»، وب سایت عصر نو، تاریخ درج مطلب: 22 آبان 1389ش، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.