شهلا شرکت

شهلا شرکت؛ فعال فمینیستی، روزنامه‌نگار و مدیر مسئول و صاحب امتیاز نشریه زنان امروز و ماهنامه زنان.

شهلا شرکت، از فعالان مطبوعاتی حوزۀ زنان است که فعالیت خود را با نشریه پویندگان راه زینب آغاز و سپس به مدت ده سال سردبیری زن روز در مؤسسۀ کیهان را بر عهده داشت. وی در ۱۳۷۰ش به‌دلیل آنچه گرایش‌های فمینیستی خوانده شد از کیهان اخراج و در بهمن همان سال ماهنامۀ زنان را تأسیس کرد که تا لغو امتیازش در ۱۳۸۶ش به‌عنوان یکی از نشریات شاخص فمینیستی در ایران فعالیت داشت. شرکت در ۱۳۹۳ش ماهنامه زنان امروز را راه‌اندازی کرد و همچنان سردبیری آن را بر عهده دارد. دیدگاه‌های او بر بازخوانی دیدگاه‌های فقهی در حوزه زنان، بازتعریف نهاد خانواده متناسب با تحولات اجتماعی و استقلال اقتصادی زنان متمرکز است. منتقدان، رویکرد او را مبتنی بر گفتمان فمینیستی و لیبرالیستی و در تقابل با احکام اسلامی و ارزش‌های سنتی خانواده ارزیابی کرده‌اند. برخی تحلیلگران داخلی نیز معتقدند نشریات تحت مدیریت وی از فمینیسم اسلامی به سوی گفتمان سکولار و رادیکال حرکت کرده است.

زندگی‌نامه

شهلا شرکت در دهم فروردین‌ماه ۱۳۳۴ش در شهر اصفهان متولد شد. وی فعالیت روزنامه‌نگاری را با همکاری در نشریه پویندگان راه زینب (اطلاعات بانوان) پیش از انقلاب آغاز کرد و به واسطۀ آشنایی خواهرش با زهرا رهنورد، سردبیر آن نشریه، به جمع نویسندگان پیوست و سپس به عضویت شورای سردبیری آن درآمد. پس از تعطیلی این نشریه، شرکت به دعوت سیدمحمد خاتمی به مؤسسه کیهان رفت و در کنار چهره‌هایی چون شمس‌الواعظین، رخ‌صفت و تهرانی به فعالیت پرداخت. وی به مدت ده سال مدیرمسئول و سردبیر نشریۀ زن روز در مؤسسه کیهان بود. به گفته خود او، پس از خروج سید محمد خاتمی از مؤسسه، به‌دلیل آنچه اتهامات فمینیستی و غرب‌زدگی یا اختلاف دیدگاه فکری و بینش اجتماعی با مدیر وقت خوانده شد، از کیهان اخراج شد. شرکت بعدها در مصاحبه‌ای اذعان داشت که در آن دوره، طرح مسائل مرتبط با زنان در دنیای مدرن و مباحث فمینیستی با حساسیت مواجه بوده است. وی سپس انتشار ماهنامه «زنان» را با گرایشی هم‌راستا با ماهنامه «کیان» آغاز کرد و تا ۱۳۸۶ش مدیرمسئول و سردبیر این نشریه بود. شرکت پس از شش سال وقفه، در ۱۳۹۳ش ماهنامه «زنان امروز» را راهاندازی کرد و همچنان سردبیری آن را بر عهده دارد. انتشار زنان امروز تاکنون تداوم یافته و در کنار آن، تولید محتوا در شبکه‌های اجتماعی نیز دنبال می‌شود.

دیدگاه‌های شهلا شرکت

بازخوانی دیدگاه‌های فقهی و نوگرایی دینی

شهلا شرکت از جمله فعالانی است که خود را در طیف فمینیست‌های مسلمان معرفی می‌کند. وی بر ضرورت بازخوانی دیدگاه‌های فقهی در حوزه مسائل زنان تأکید دارد و معتقد است فقه شیعه ظرفیت لازم برای پاسخگویی به مقتضیات زمان و مکان را داراست. به باور وی، کم‌توجهی به این انعطاف‌پذیری از سوی برخی جریان‌های دینی، گروهی از زنان مذهبی را در تداوم دینداری در جهان مدرن دچار تردید می‌کند. شرکت نشریه «زن روز» را زمینه‌ساز طرح مباحثی می‌داند که بعدها در ماهنامه «زنان» پیگیری شد و به اصلاحات حقوقی در حوزه زنان انجامید.

تحول در تعریف نهاد خانواده و جنبش زنان

شرکت معتقد است تحولات اجتماعی، مفاهیم سنتی از جمله تعریف خانواده را دچار دگرگونی کرده و در جوامع صنعتی، ترکیب‌هایی چون «یک پدر و یک فرزند» نیز خانواده محسوب می‌شود. وی همچنین جنبش زنان در ایران را فاقد ساختارهای کلاسیک رهبری و سازمان‌دهی ارزیابی و آن را با تعبیر «جنبش با چراغ خاموش» توصیف می‌کند. این دیدگاه با تأکید بر تغییرات اجتماعی و پویایی مفاهیم، بازتعریف جنبش‌های نوین اجتماعی را ضروری می‌داند. او این مباحث را در طول سال‌ها فعالیت مطبوعاتی خود در نشریه «زنان» به بحث گذاشته است.

نقد سیاست‌های مرتبط با زنان و استقلال اقتصادی

شهلا شرکت برخی سیاست‌های حمایتی از زنان شاغل مانند نیمه‌وقت کردن اشتغال و افزایش مرخصی زایمان را به‌دلیل تشدید بی‌میلی کارفرمایان به استخدام زنان و گسترش زن‌هراسی در بازار کار نقد می‌کند. وی همچنین بر ضرورت استقلال مالی زنان تأکید دارد و مشارکت مالی زن در هزینه‌های خانواده را به عنوان الگویی جدید در روابط زناشویی مطرح می‌سازد. به گفته او، در دوران ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد، برخی منابع منتشرشده در حوزه زنان جمع‌آوری و فضای نقد در این زمینه محدود شد.

انتقاد به دیدگاه‌ها و فعالیت‌های شهلا شرکت

از منظر منتقدان، فعالیت‌ها و دیدگاه‌های شهلا شرکت به‌عنوان مدیر مسئول ماهنامه‌های زنان و زنان امروز، در چارچوب گفتمان فمینیستی و لیبرالیستی ارزیابی می‌شود که با مبانی و احکام اسلامی در حوزه خانواده و حقوق زنان دارای تناقضات اساسی است. به باور منتقدان، رویکرد فمینیستی شرکت که خود نیز بدان اذعان دارد، در طول سال‌ها فعالیت مطبوعاتی وی تداوم یافته و نشریات تحت مدیریت او به بستری برای ترویج نگرش‌های سکولار و غرب‌محور در مطالبات زنان تبدیل شده است. از نگاه آنان، سیاست‌های تحریریه این نشریات با تأکید بر برابری مطلق حقوقی زن و مرد، نادیده انگاشتن تفاوت‌های جنسیتی مبتنی بر نظام تکوین و تشریع، و تضعیف نهاد سنتی خانواده، در تقابل با ارزش‌های اسلامی قرار دارد. منتقدان همچنین شرکت را از جمله فعالانی می‌دانند که با بزرگ‌نمایی مشکلات و سیاه‌نمایی از وضعیت زنان در جمهوری اسلامی، به القای ناامنی روانی در جامعه دامن زده است. یکی از مصادیق این رویکرد، طرح موضوع «ازدواج سفید» در نشریه «زنان امروز» بود که از سوی منتقدان به‌عنوان تلاشی برای عادی‌سازی روابط خارج از چارچوب شرعی و ترویج سبک زندگی غربی تفسیر شد. به اعتقاد مخالفان، تداوم این رویکرد در قالب نشریه جدید نیز نشانه استمرار پروژه‌ای است که پیش‌تر به لغو امتیاز ماهنامه «زنان» به اتهام اخلال در امنیت روانی جامعه و تضعیف نهادهای انقلابی انجامیده بود.

دیدگاه دیگران دربارۀ شهلا شرکت

برخی رسانه‌ها و فعالان سیاسی خارج از کشور، شهلا شرکت و ماهنامه زنان را ذیل جریان فمینیسم اسلامی طبقه‌بندی کرده‌اند که با بازخوانی متون دینی، به دنبال اصلاح قوانین خانواده در حوزه‌هایی چون ارث، ازدواج، طلاق و حضانت بوده است. به نوشته والنتین مقدم، این جریان با برقراری ارتباط و ائتلاف با فمینیست‌های سکولار نظیر شیرین عبادی و مهرانگیز کار، نقش مؤثری در طرح مسئله زنان در مطبوعات و فضای عمومی ایران ایفا کرد. محمدعلی همایون کاتوزیان نیز شرکت را از چهره‌های مؤثر بیرون از ساختار رسمی سیاسی در جنبش فمینیستی و اصلاح‌طلبی معرفی کرده است. در مقابل، برخی تحلیلگران داخلی مانند پیام فضلی‌نژاد معتقدند ماهنامه «زنان» که پس از خروج تیم «زن روز» از مؤسسه کیهان و هم‌زمان با حلقه «کیان» شکل گرفت، در سیر تحول خود از فمینیسم اسلامی به سوی گفتمان سکولار و رادیکال حرکت کرد و ارزش‌های سنتی جامعه ایران را به چالش کشید.

افتخارات

شهلا شرکت در ۲۰۰۵م موفق به دریافت جایزۀ «شهامت در خبرنگاری» از بنیاد بین‌المللی رسانه‌های زنان شد. همچنین در روز جهانی مطبوعات ۱۳۸۵ش انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایران وی را به‌عنوان یکی از پنج روزنامه‌نگار باتجربه و برتر سال معرفی و از او تقدیر به عمل آورد.

منابع

• «بازخوانی مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، خبرگذاری مشرق، تارخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
• «بانوی فمنیست نشریات زنجیره ای با «زنان امروز» بازگشت!»، وب‌سایت نماینده، تاریخ درج مطلب: 7 خرداد 1393ش.
• «شاهکاری دیگر از وزارت ارشاد +عکس»، وب‌سایت جهان امروز، تاریخ درج مطلب: 20 اردیبهشت 1303ش.
• «گفت‌و‌گو با شهلا شركت، مدیرمسوول و سردبیر ماهنامه «زنان»‏، وب‌لاگ زنان، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
• «شهلا شرکت در گفت وگو با «اعتماد»: همه زنان اقیانوس آرام نیستند»، وب‎سایت مگیران، تاریخ درج مطلب: 29 اردیبهشت 1398ش، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
• بهرامی راد، شیرین، «فمینیسم اسلامی؛ موافقان و منتقدان آن (بخش پایانی)»، وب سایت عصر نو، تاریخ درج مطلب: 22 آبان 1389ش، تاریخ بازدید: 3بهمن 1401ش.
• «من دختر شانزده‌ساله‌ام را از دست دادم»، وب‌سایت امروز، 10 آذر 1403ش.
• «مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، وب‌سایت افکارنیوز، تاریخ درج مطلب: 13 خرداد 1393ش.