روز اصفهان

روز اصفهان؛ نماد هویت فرهنگی، هنر بی‌نظیر و میراث تاریخی «نصف جهان».

روز نکوداشت اصفهان به‌منظور پاسداشت تاریخ، فرهنگ، هنر و هویت این شهر تاریخی هر ساله در اول آذرماه برگزار می‌شود و فرصتی برای یادآوری دستاوردهای فرهنگی و هنری اصفهان در ایران و جهان است. انجمن دوستداران اصفهان، شعار «اصفهان برای همیشه، برای همه» را به‌عنوان آرمان مشترک دوستداران این شهر برگزیده و در پوسترهای روز اصفهان منتشر کرده است.

تاریخچۀ پیدایش روز اصفهان

در اوایل دهۀ ۱۳۸۰ش پیشنهاد تعیین یک روز رسمی برای اصفهان مطرح شد. گروهی از اصفهان‌شناسان، استادان دانشگاه و فعالان فرهنگی دربارۀ انتخاب مناسب‌ترین روز بحث و بررسی کرده و در نهایت اول آذرماه را به‌عنوان روز نکوداشت اصفهان برگزیدند. انتخاب این روز به‌دلیل ارتباط تاریخی و نمادین اصفهان با طالع صورت فلکی قوس (ماه آذر) در کاشی‌کاری سردر بازار قیصریه و همچنین احداث باروی حفاظتی شهر در دوران دیلمیان و زمان حسن رکن‌الدوله دیلمی در آذرماه بوده است، رویدادی که نقطۀ عطفی در تاریخ امنیت و انسجام شهری اصفهان محسوب می‌شود.
با این حال، برخی مسئولان شهری سوم اردیبهشت، هم‌زمان با بزرگداشت شیخ بهایی را به‌عنوان روز اصفهان مطرح کردند که با مخالفت اصفهان‌شناسان مواجه شد زیرا این تاریخ با زادروز شیخ بهایی مطابقت نداشته و پیش‌تر به‌نام روز شیخ بهایی و بعدها روز ملی کارآفرینی در تقویم ثبت شده بود. از آن زمان تاکنون، اختلاف نظر میان دیدگاه فرهنگی مبتنی بر اول آذر و رویکرد مدیریتی متمایل به سوم اردیبهشت ادامه داشته ، اما یکم آذرماه همچنان به‌عنوان روز اصیل و تاریخی اصفهان شناخته می‌شود.
در برخی منابع، ۲۵ آبان به‌عنوان روز اصفهان ذکر شده است؛ در حالی‌که این تاریخ به‌عنوان روز حماسه و ایثار اصفهان شناخته می‌شود و به رویدادهای مرتبط با فداکاری مردم این شهر در دوران دفاع مقدس اختصاص دارد.

اهمیت و کارکردهای روز اصفهان

روز اصفهان یادآور ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی این شهر و فرصتی برای گفت‌وگو دربارۀ تعامل فرهنگ، توسعۀ شهری، حفظ میراث و آیندۀ هنری آن است. این مناسبت به شهروندان، گردشگران و فعالان فرهنگی امکان می‌دهد تا ارزش‌های هنری و تمدنی اصفهان را بازشناسی کرده و فرهنگ این شهر را در سطح ملی و بین‌المللی معرفی کنند.

از منظر گردشگری و نشاط اجتماعی، برگزاری این مناسبت در آذرماه، زمانی که حضور گردشگران کمتر است، به جذب مسافر و معرفی جلوه‌های پاییزی اصفهان کمک کرده و استمرار این برنامه‌ها، حتی در شرایطی مانند کم‌آبی زاینده‌رود می‌تواند در حفظ پویایی و نشاط فرهنگی شهر نقش داشته باشد.

در عین حال، روز اصفهان تنها به بزرگداشت گذشته محدود نمی‌شود بلکه فرصتی برای طرح ظرفیت‌ها و چالش‌های شهری نیز فراهم می‌آورد. اصفهان با وجود پتانسیل برگزاری جشنواره‌های فرهنگی، شهرآوردهای ورزشی و نمایشگاه‌های بین‌المللی، با مسائلی همچون کمبود تالار و استادیوم استاندارد، نبود موزه‌های بین‌المللی، فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل شهری و ناهماهنگی برخی طراحی‌های شهری روبه‌رو است. همچنین مسئلۀ زاینده‌رود، فرونشست زمین و بحران آب از دغدغه‌های اصلی شهر به‌شمار می‌رود. از همین رو، کارشناسان روز اصفهان را نه‌تنها مناسبتی نمادین بلکه بستری برای پرداختن به مسائل زیست‌محیطی و آینده‌پژوهی شهری می‌دانند.

ماهیت مردمی و نقش شهروندان

ویژگی برجستۀ روز اصفهان، ماهیت خودجوش و مردمی آن است؛ روزی‌که با مشارکت فعال مردم و اصفهان‌شناسان انتخاب شده و اغلب بدون بخشنامه‌های رسمی و دولتی برگزار می‌شود. کنشگران فرهنگی، هنری، محیط‌زیستی و دانشگاهی، برگزارکنندگان اصلی برنامه‌ها بوده و این مناسبت در قالب گردهمایی‌ها، تورهای روایتگری، نشست‌های فرهنگی و جمع‌های محلی اجرا می‌شود؛ روندی که نشان‌دهندۀ تعهد اجتماعی شهروندان نسبت به هویت و آیندۀ اصفهان است.

برنامه‌ها و شیوه‌های گرامیداشت روز اصفهان

روز اصفهان با مجموعه‌ای از رویدادهای فرهنگی، هنری و اجتماعی برگزار می‌شود و هدف آن معرفی هویت تاریخی، ظرفیت‌های هنری و جایگاه فرهنگی شهر است. عمدۀ این برنامه‌ها در بازۀ اول تا سوم آذرماه اجرا شده و تلاش دارند تصویری جامع از اصفهان ارائه دهند:

رویداد شاخص «میدان تا میدان»

این برنامۀ مهم از میدان نقش‌جهان تا میدان عتیق برگزار شده و با مشارکت گستردۀ هنرمندان، پیوند دوران صفوی با پیشینۀ کهن‌تر شهر را بازنمایی می‌کند. آیین‌ها، ورزش‌ها و بازی‌های سنتی نیز در این مسیر اجرا شده و هدف اصلی آن توسعۀ گردشگری رویداد و جذب مخاطبان داخلی و خارجی است.

برنامه‌های فرهنگی، هنری و ورزشی

روز اصفهان با مجموعه‌ای از برنامه‌های فرهنگی، هنری و ورزشی برگزار می‌شود که شامل نشست‌ها و همایش‌های تخصصی، کنسرت‌ها، نمایشگاه‌ها، برگزاری «شب‌های اصفهان»، آیین‌های سنتی مانند «خواجوخوانی» و بازی‌های بومی، معرفی صنایع‌دستی و سبک زندگی اصفهانی، و تجلیل از ورزشکاران است؛ این برنامه‌ها با هدف بازنمایی هویت فرهنگی و هنری شهر و تقویت نشاط اجتماعی اجرا می‌شوند.

نمایش صنایع دستی و هنرهای سنتی

نمایشگاه‌های هنرهای بومی و سنتی، از جمله میناکاری، خاتم‌کاری، قلم‌زنی، تئاتر محلی و موسیقی سنتی، بخش مهمی از برنامه‌ها را تشکیل داده و فرصت معرفی هنر اصفهان به گردشگران را فراهم می‌کنند.

بازتاب روز اصفهان در رسانه‌ها

با وجود برگزاری سالانۀ برنامه‌های متنوع در روز اصفهان و انعکاس آن در برخی رسانه‌های داخلی، این مناسبت تاکنون نتوانسته به بازتابی گسترده و جریان‌ساز در سطح ملی و به‌ویژه در عرصۀ بین‌المللی دست یابد و پوشش آن بیشتر در قالب گزارش‌های خبری محدود باقی مانده است. هرچند، در برخی از سال‌ها، دعوت از شهرداران کلان‌شهرها، سفرا و مهمانان خارجی و پخش زنده مراسم افتتاحیه از صداوسیمای مرکز اصفهان، در راستای تقویت دیپلماسی شهری و معرفی ظرفیت‌های فرهنگی اصفهان در سطح ملی و بین‌المللی صورت گرفته اما معتقدند که جهانی نشدن این روز نه از کمبود ظرفیت‌های فرهنگی اصفهان بلکه از نبود برنامه‌ریزی کلان، فقدان هویت تعریف‌شده و ضعف در بهره‌گیری از دیپلماسی فرهنگی و ظرفیت‌های رسانه‌ای ناشی می‌شود.

منابع

• «74 عنوان برنامه در روز اصفهان پیش‌بینی شده است»، خبرگزاری جوان آنلاین، تاریخ بارگذاری: 30 آبان 1397ش.
• «اصفهان به وقت یکم آذر»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: 29 آبان 1404ش.
• «اول آذر روز اصفهان است»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ بارگذاری: 1 آذر 1404ش.
• «اول آذر روز اصفهان؛ ظرفیتی که جهانی نشد»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری: 1 آذر 1403ش.
• «روز اصفهان در کجای تقویم ملی گم شده است؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری: 1 آذر 1403ش.
• «روز اصفهان، میان دو راهی آذر و اردیبهشت»، وب‌سایت مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بارگذاری: 3 آذر 1393ش.
• «روز اصفهان، نماد مشارکت و تعهد شهروندان»، خبرگزاری روزنما آنلاین، تاریخ بارگذاری: 1 آذر 1404ش.
• «سوم اردیبهشت یا اول آذر؛ مهم روز اصفهان است»، خبرگزاری همشهری، تاریخ بارگذاری: 1 آذر 1390ش.
• گهستونی، مجتبی، «روز اصفهان، فرصتی برای ارج نهادن به تاریخ، هنر و میراث فرهنگی»، خبرگزاری میراث آریا، تاریخ بارگذاری: 25 آبان 1404ش.
• «یکم آذر به‌عنوان روز اصفهان انتخاب شد/ هفتۀ اول اردیبهشت؛ هفتۀ فرهنگی اصفهان»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ بارگذاری: 28 آبان 1397ش.

• Askarieh, Fatemeh, “national day of Isfahan commemorated with various events”, Iran Front Page, November 24, 2018.