گرینلند

گرینلند؛ بزرگ‌ترین جزیره غیرقاره‌ای جهان.

گرینلند یا گروئنلند، بزرگ‌ترین جزیره غیرقاره‌ای جهان و یک قلمرو خودگردان تحت حاکمیت پادشاهی دانمارک است که در مجاورت قطب شمال و اقیانوس اطلس قرار دارد. این سرزمین پهناور با وجود پوشش ۸۰ درصدی از یخچال‌های طبیعی و جمعیتی حدود ۵۷ هزار نفر که عمدتاً از قوم اینوئیت هستند، به دلیل موقعیت استراتژیک و منابع غنی زیرزمینی اهمیتی جهانی یافته است. با ذوب شدن یخ‌ها در پی گرمایش زمین، دسترسی به معادن دست‌نخورده و مسیرهای تجاری جدید در این جزیره تسهیل شده است؛ موضوعی که توجه قدرت‌های بزرگ از جمله ایالات متحده آمریکا را برای تسلط نظامی و اقتصادی جلب کرده و این جزیره را به کانون کشمکش‌های ژئوپلیتیکی قرن بیست‌ویکم تبدیل کرده است.

معرفی

گرینلند یا گروئنلند (به گرینلندی: Kalaallit Nunaat؛ به دانمارکی: Grønland) یک قلمرو خودگردان تحت پادشاهی دانمارک و بزرگ‌ترین جزیره غیرقاره‌ای جهان است که در شمال اقیانوس اطلس و نزدیک به قطب شمال جای دارد. این جزیره از نظر جغرافیایی به قاره آمریکای شمالی نزدیک است و با مساحتی حدود ۲٫۱۶۶ میلیون کیلومتر مربع، گستره‌ای معادل سه برابر ایالت تگزاس آمریکا دارد. نزدیک‌ترین کشور اروپایی به آن ایسلند است که در فاصله ۳۲۰ کیلومتری قرار دارد. با جمعیت حدود ۵۷ هزار نفر، گرینلند کم‌تراکم‌ترین منطقه مسکونی زمین است و پایتخت آن «نوک» کمتر از ۲۰ هزار نفر جمعیت دارد. دولت حاکم بر این جزیره از سال ۲۰۰۹م حق اعلام استقلال از دانمارک را دارد، اما تاکنون اقدامی برای جدایی نکرده است. همچنین گرینلند عضو اتحادیه اروپا و منطقه شینگن نیست.

ریشه‌شناسی

نام گرینلند به معنای «سرزمین سبز» است. در سال ۹۸۲م میلادی، «اریک سرخ»، یک وایکینگ نروژی که به دلیل قتل غیرعمد از ایسلند تبعید شده بود، به این جزیره رسید. او برای تشویق سایر مهاجران به سکونت در این سرزمین یخ‌زده، این نام فریبنده را بر آن نهاد که یکی از اولین نمونه‌های بازاریابی در تاریخ محسوب می‌شود.

تاریخچه

مردم اینوئیت یعنی اسکیموهای کانادا و گرینلند در موج‌های مختلف مهاجرت از ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد از طریق مجمع‌الجزایر کانادا وارد گرینلند شدند. آخرین موج مهاجرت اینوئیت‌ها (فرهنگ توله) در قرن سیزدهم میلادی صورت گرفت. در همان زمان، نورس‌ها (وایکینگ‌ها) در جنوب جزیره ساکن شدند، اما در حدود سال ۱۵۰۰ میلادی ناپدید شدند. مسیحیت نیز در قرن یازدهم توسط لیف اریکسون وارد این منطقه شد.

در سال ۱۷۲۱م میلادی هانس اگده، مبلغ دینی، یک شرکت تجاری تأسیس کرد و استعمار دانمارک آغاز شد. دسترسی خارجی‌ها به سواحل این جزیره از سال ۱۷۷۶ تا ۱۹۵۰م کاملاً بسته بود. در جریان جنگ جهانی دوم و با اشغال دانمارک، سفیر دانمارک در آمریکا در سال ۱۹۴۱م توافق دفاعی امضا کرد و گرینلند تحت حفاظت ایالات متحده آمریکا قرار گرفت. این جزیره در ۱۹۴۵م به دانمارک بازگشت و در ۱۹۵۳م رسماً به بخشی از قلمرو دانمارک تبدیل شد. از سال ۲۰۰۹م، زبان گرینلندی به‌عنوان تنها زبان رسمی این سرزمین شناخته می‌شود.

جغرافیا و محیط زیست

حدود ۸۰ درصد مساحت گرینلند زیر لایه‌ای از یخچال‌های طبیعی به ضخامت ۱٫۵ تا ۳ کیلومتر مدفون است. اگر تمام یخ‌های این جزیره ذوب شود، سطح آب دریاها در جهان بیش از ۷ متر بالا می‌آید. در تابستان‌های کوتاه گرینلند، دما در مناطق داخلی حدود ۱۰ درجه و در سواحل جنوبی تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد، اما زمستان‌ها بسیار سرد و طاقت‌فرساست.

از شگفتی‌های طبیعی این جزیره می‌توان به یخچال جیکوب‌شاون که در سال ۲۰۱۲م با سرعت ۴۶ متر در روز حرکت می‌کرد، چشمه‌های آب گرم جزیره دیسکو، آبشارهای یخ‌زده، و آبدره یخی ایلولیسات ثبت‌شده در میراث جهانی یونسکو اشاره کرد. حیات وحش گرینلند شامل خرس قطبی، گوزن شمالی (کاریبو)، عقاب دم‌سفید، کوسه گرینلند با طول عمر بیش از ۲۰۰ سال و سگ‌های سورتمه با سابقه ژنتیکی ۱۰ هزار ساله است.

سیاست و اقتصاد

اقتصاد گرینلند بدون کمک مالی سالانه دانمارک دوام نمی‌آورد و سیاست خارجی و نظامی آن نیز از کپنهاگ مدیریت می‌شود. اقتصاد محلی عمدتاً بر پایه ماهیگیری و شکار استوار است، اما گردشگری نیز در حال توسعه است؛ به‌طوری‌که فرودگاه بین‌المللی نوک در اواخر سال ۲۰۲۴م افتتاح شد و قرار است دو فرودگاه دیگر تا سال ۲۰۲۶م ساخته شوند.

با گرمایش زمین و ذوب شدن یخ‌ها، مسیرهای تجاری جدیدی باز شده و معادن عظیم نهفته در زیر یخ‌ها شامل اورانیوم، عناصر خاکی کمیاب، نفت و گاز توجه قدرت‌های جهانی را برای استخراج به خود جلب کرده است. هیچ جاده‌ای بین روستاهای گرینلند وجود ندارد و جابه‌جایی منحصراً با هواپیما، کشتی، قایق، سورتمه سگ و اسنوموبیل انجام می‌شود.

مردم و فرهنگ

بیشتر ساکنان این جزیره از قوم اینوئیت و بخشی دیگر دارای ریشه‌های دانمارکی هستند که عمدتاً در سواحل زندگی می‌کنند. فرهنگ آن‌ها ارتباط عمیقی با طبیعت دارد و یکی از سنت‌های جذاب محلی، مراسم «کافمیک» (Kaffemik) است که شامل گردهمایی‌های خانگی با نوشیدنی گرم و شیرینی می‌شود.

روابط با ایالات متحده

ایالات متحده بیش از ۱۵۰ سال است که به گرینلند به چشم یک موقعیت استراتژیک نگاه می‌کند و پایگاه هوایی و فضایی پیتوفیک (توله سابق) به‌عنوان شمالی‌ترین پایگاه نظامی آمریکا در آن قرار دارد. دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۹م پیشنهاد خرید گرینلند را داد که در آن زمان رد شد.

در ژانویه ۲۰۲۶م و در حاشیه نشست داووس، ترامپ و مارک روته دبیرکل ناتو بر سر چارچوبی توافق کردند که بر اساس آن، آمریکا بخش‌هایی از گرینلند را تحت عنوان مناطق پایگاهی مستقل مشابه پایگاه‌های بریتانیا در قبرس کنترل خواهد کرد. طبق این توافق، آمریکا می‌تواند بدون اجازه دانمارک، عملیات نظامی، اطلاعاتی و استخراج عناصر کمیاب را پیش ببرد، هرچند که حاکمیت دانمارک نقض نمی‌شود و الحاق کاملی صورت نمی‌گیرد. ترامپ همچنین در حال بررسی ایده پیشنهاد یک میلیون دلار به هر یک از ۵۷ هزار ساکن جزیره در ازای رأی به الحاق به آمریکا است.

در تحولی دیگر، پیشنهاد ترامپ مبنی بر ارسال یک کشتی بیمارستانی به گرینلند با واکنش تند «ینس فردریک نیلسن» نخست‌وزیر گرینلند روبه‌رو شد؛ وی با انتشار پیام «نه ممنون!» تأکید کرد که گرینلند برخلاف آمریکا از سیستم بهداشت عمومی رایگان برخوردار است و نیازی به این کمک‌ها ندارد.

واکنش‌ها به ادعای ترامپ

تهدیدات دونالد ترامپ مبنی بر تصاحب گرینلند با واکنش تند، متحد و قاطع مقامات دانمارک، گرینلند و کشورهای اروپایی مواجه شد.

• مواضع دانمارک و گرینلند: مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک، اعلام کرد که ایالات متحده مطلقاً هیچ حقی برای الحاق بخشی از خاک دانمارک ندارد و از آمریکا خواست دست از تهدید یک متحد تاریخی بردارد. لارس لاک راسموسن، وزیر خارجه دانمارک نیز با تاکید بر به رسمیت شناختن خواسته استقلال‌طلبی گرینلند، پیوستن آن به آمریکا را غیرقابل پذیرش دانست، اما از آمادگی برای مذاکره سخن گفت. در همین راستا، ترولز لوند پولسن، وزیر دفاع دانمارک، از تصمیم کپنهاگ برای افزایش دو برابری بودجه نظامی جهت ارتقای ظرفیت دفاعی خبر داد. مقامات گرینلند از جمله موته اگده و ینس فردریک نیلسن (مقامات ارشد این جزیره) تأکید کردند که این کشور دموکراتیک متعلق به مردم آن است، به هیچ‌وجه فروشی نیست و آینده آن با پست‌های شبکه‌های اجتماعی تعیین نمی‌شود. سفیر دانمارک در واشنگتن نیز با انتقاد از انتشار نقشه گرینلند با رنگ پرچم آمریکا توسط یکی از وابستگان کاخ سفید، یادآوری کرد که امنیت آمریکا و گرینلند به هم گره خورده و باید به عنوان متحد همکاری کنند.

• واکنش اتحادیه اروپا: نهادهای اتحادیه اروپا در برابر این تهدیدات اقدامات متقابلی در نظر گرفتند. اروپا یک توافق تجاری معلق با آمریکا را متوقف کرد و برای اعمال ۹۳ میلیارد یورو تعرفه تلافی‌جویانه علیه کالاهای آمریکایی آماده شد که این امر باعث عقب‌نشینی ترامپ گردید. اورسولا فن در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، قاطعیت و وحدت را کلید موفقیت در برابر آمریکا دانست. مقامات ارشد اروپایی مانند کایا کالاس (رئیس سیاست خارجی) و چارلز میشل رئیس سابق شورای اروپا اعلام کردند که روابط ترانس‌آتلانتیک به شدت آسیب دیده و به شکلی که پیش‌تر شناخته می‌شد، مرده است. پائولا پینهو، سخنگوی ارشد کمیسیون اروپا نیز بر لزوم احترام به قلمرو حاکمیتی کشورها تأکید کرد.

• مواضع سایر کشورهای اروپایی: اولاف شولتس، صدراعظم آلمان و سخنگوی دولت این کشور با اشاره به منشور سازمان ملل، تغییرناپذیری مرزها را اصل بنیادین حقوق بین‌الملل خواندند. امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، به تشدید بحران‌ها توسط آمریکا اعتراض کرد و ژان نوئل باروت، وزیر خارجه این کشور ضمن منتفی دانستن حمله نظامی، گفت اروپا قدرتمند است و به کسی اجازه حمله به مرزهایش را نمی‌دهد. سخنگوی وزارت خارجه فرانسه نیز تکرار کرد که مرزها با زور تغییر نمی‌کنند.

یوناس گار استوره نخست‌وزیر نروژ، اولف کریسترسون نخست‌وزیر سوئد، و الکساندر اشتوب رئیس‌جمهور فنلاند به‌عنوان رهبران کشورهای نوردیک با اعلام همبستگی کامل با دانمارک، تصریح کردند که تنها دانمارک و گرینلند حق تصمیم‌گیری دربارۀ مسایل خود را دارند. دونالد توسک، نخست‌وزیر لهستان، نیز هشدار داد که اروپا نباید در برابر متحدانش ضعیف باشد و تسلیم شدن نتیجه‌ای جز تحقیر در پی نخواهد داشت.

منابع

• پورمحمد، پویش، «چرا گریلند برای آمریکا مهم است»، وب‌سایت زومیت، تاریخ بارگذاری مطلب: 8 بهمن 1404ش.
• «جزئیات توافق ترامپ در خصوص گرینلند؛ آزادی عمل آمریکا در زمین، هوا و دریا»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بارگذاری مطلب ۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «دست رد گرینلند به سینه ترامپ: نه ممنون»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری مطلب: 4 اسفند 1404ش.
• «راهنمای سفر به گرینلند؛ سرزمین یخ، شگفتی و فرهنگ باستانی»، وب‌سایت نارون اکوتور، ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «غروب غرب؛‌ حمله ترامپ به ستون‌های سست یک اتحاد و واکنش اروپا»، وب‌سایت اکوایران، تاریخ بارگذاری مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
• قراباغی، مبینا، «همه چیز درباره گرینلند | جزیره ای یخ زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته، تاریخ بارگذاری مطلب: 4 بهمن 1404ش.
• «گرینلند در کجاست و از تاریخ آن چه میدانیم؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ بارگذاری مطلب: 15 دی 1404ش.
• «واکنش تند اروپایی‌ها به اظهارات ترامپ درباره «گرینلند»»، شبکه العالم، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۹ دی ۱۴۰۳ش.
• همتی، مریم، «واکنش تند دانمارک به اظهارات جدید ترامپ در مورد گرینلند»، دویچه وله، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.