حریم خصوصی

حریم خصوصی؛ محدودۀ شخصی زندگی هر فرد در ارتباط با دیگران.

حریم خصوصی

پادکست مقاله | 🡇 noicon

حریم خصوصی به‌عنوان مرزهای فیزیکی، احساسی و روانی هر فرد برای خود، محدوده‌ای است که از نظارت، نگاه و کسب اطلاع دیگران بدون اجازه و رضایت فرد مصون است. حفظ حریم خصوصی باعث حفظ حقوق، سلامت روان، شکوفایی استعدادها، تکریم شخصیت، بهبود روابط و احساس امنیت و آرامش در جامعه می‌شود.

مفهوم‌شناسی

حریم خصوصی بخشی از زندگی است که کسب اطلاع، تصمیم‌گیری، ورود و نظارت بر آن فقط در اختیار فرد و با اجازۀ او است و از آزادی در برابر بازخواست و کیفر حقوقی برخوردار است و همچنین نوع ارتباط سایرین را تعیین می‌کند.

تاریخچه

حریم خصوصی قبل از طرح در غرب و اسناد و قراردادهای بین‌المللی، مورد تأکید آموزه‌های دینی بوده است. در دین اسلام نیز احترام به حریم خصوصی دیگران از توصیه‌های مهم است. اولین جرقه‌های حمایت از حریم خصوصی در غرب به قرن 17 و 18م برمی‌گردد. با زایش اندیشه‌های سیاسی نو و ظهور جریان‌های فردگرا و آزادی‌گرا و مطرح‌شدن آزادی‌های فردی به‌عنوان بخشی از مطالبات شهروندی، عدم دخالت در زندگی خصوصی مهم‌ترین مشخصۀ دولت آزادی‌گرا مطرح شد. در 1980م حریم خصوصی به‌عنوان مفهومی حقوقی در مجلۀ هاروارد بیان شد. اعلامیۀ جهانی حقوق بشر منتشرشده در سال 1948م، شاخص مدرن حریم خصوصی در سطح بین‌المللی است که از حریم ارتباطی و مکانی حمایت می‌کند. بنابر مادۀ 12 این قانون، حریم خصوصی، خانه، خانواده و آبروی افراد نباید مورد تعرض دیگران قرار بگیرد و افراد در برابر این مزاحمت‌ها مورد حمایت هستند.

اهمیت حریم خصوصی

افراد برای برخورداری از وجهۀ اجتماعی مورد احترام و تصویر مناسب از شخصیت خود تمایل به ایجاد حدّومرز در تعامل با افراد دارند. با وجود حریم شخصی است که روابط خانوادگی، دوستی و کاری معنا و مفهوم صحیح پیدا می‌کنند. برقراری ارتباط سالم و به دور از تنش، به‌رسمیت‌شناختن خطوط قرمز، دسترسی به اهداف، علایق و احساسات، با حفظ حریم خصوصی محقق می‌شود.

گسترۀ حریم خصوصی

حریم خصوصی مفهومی سیّال و شامل مواردی، مانند آزادی فکر و آزادی از نظارت دیگران، نظارت بر جسم و اطلاعات خود، تنهایی در منزل، حمایت از حیثیت و اعتبار و حمایت در مقابل تفتیش‌ها، جسم، لباس، وسایل همراه فرد، اطلاعات شخصی و خصوصی فرد، محل کار، اماکن خصوصی و منزل می‌شود. همچنین زندگی خصوصی، خانواده و مسکن، تمامیت جسمی و ذهنی، آبرو و اعتبار، قرارگرفتن در معرض تهمت، اموری که شخص مایل به افشای آنها نیست، نام، هویّت و تشابه به فرد، مکاتبات و اطلاعاتی که فرد در نتیجۀ اعتماد شغلی به‌دست آورده یا به کسی داده است در زمرۀ حریم خصوصی قرار دارد.

حریم خصوصی در قرآن کریم

در قرآن کریم مفاهیمی مانند سوءظنّ، ممنوعیت تجسّس، منع غیبت، اجازه‌گرفتن قبل از ورود به منازل دیگران و ستّار بودن خداوند اشاره به حریم خصوصی و اهمیت آن دارد.

اعتبار شرعی حریم خصوصی

کمک به رشد و کمال شخصیتی فرد، جلوگیری از ظلم و حفظ آبروی افراد مبانی دینی حریم خصوصی به شمار می‌روند.

انواع حریم خصوصی

• حریم شخصی دارای انواع گوناگونی است:
• حریم خصوصی در منازل و اماکن؛
• حریم خصوصی جسمانی؛
• حریم خصوصی اطلاعاتی؛
• حریم خصوصی ارتباطی.

لایه‌های حریم خصوصی

حریم خصوصی لایه‌های مختلفی دارد:

• لایۀ اول؛ امور نفسانی، جسمانی و خاطرات فرد.
• لایۀ دوم؛ روابط خانوادگی به‌عنوان بخشی از روابط اجتماعی فرد.
• لایۀ سوم؛ تمام روابط اجتماعی، شامل روابط سکونتی، اقتصادی، دوستی، تفریحی و شغلی.

شیوه‌های حفظ حریم شخصی

• تقویت مهارت نه‌گفتن با افزایش اعتمادبه‌نفس، عزت‌نفس و رشد فردی؛
• تحمل نه‌شنیدن برای احترام به حریم شخصی سایرین؛
• پذیرش مسئولیت (برعهده‌گرفتن تصمیمات زندگی بر دوش خود و داشتن شجاعت اشتباه‌کردن)؛
• تصمیم‌گیری برای حدومرز صحبت با افراد مختلف طبق فرهنگ‌های مختلف؛
• وارد نکردن زندگی شخصی در محیط کار؛
• عدم پذیرش بی‌چون‌وچرای تمام خواسته‌های دیگران؛
• مشخص‌کردن رفتارهای قابل قبول در ارتباط با افراد؛
• یادآوری رفتارهای نامناسب در ارتباط با افراد؛
• داشتن آزادی شخصی؛
• عدم وابستگی به سایرین؛
• کمک‌نخواستن زیاد از بقیه؛
• اشتراک گذاشتن اطلاعات کمتر در نمایۀ شبکه‌های اجتماعی؛
• قاطعیت در رفتار (اجازه‌ندادن به بقیه درمورد سؤال‌پیچ کردن درمورد مسائل شخصی)؛
• به‌روزکردن نرم‌افزارها و دستگاه‌های ارتباطی و اطلاعاتی برای دریافت ویژگی‌های جدید، ارتقای امنیتی و جلوگیری از نفوذ هکرها؛
• نصب برنامه‌های جدید از وب‌سایت‌های معتبر و تخصصی.

حریم خصوصی در قوانین ایران

طبق اصل 22 قانون اساسی، جان، مال، مسکن، آبرو و شغل افراد متعلق به خودشان است و کسی حق ورود به آن را ندارد مگر مواردی که قانون اجازه آن را داده باشد. مطابق اصل 23 قانون اساسی نیز تفتیش عقاید افراد ممنوع است. همچنین بر اساس اصل 25 قانون اساسی، نامه‌ها و مکالمات تلفنی و الکترونیکی شامل حریم خصوصی می‌شود.

مجازات تجاوز به حریم خصوصی

طبق مادۀ 648 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، مجازات افشای غیرقانونی اسرار توسط کسانی که به مناسبت شغل خود محرم اسرار افراد می‌شوند، شامل حبس از سه‌ ماه و یک روز تا یک سال و یا جزای نقدی یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال است.

پیامد حفظ حریم شخصی

• کسب هویت، نگرش، عقیده و احساس شخصی؛
• احساس امنیت و آرامش در جامعه؛
• آزادی و استقلال و تکریم شخصیت انسان؛
• تعیین سرنوشت برای خود؛
• هم‌زیستی مسالمت‌آمیز در جامعه؛
• سلامت روان؛
• رشد و شکوفایی استعداد انسان؛
• تقویت و تحکیم رابطه.

راهکار مقابله با دخالت افراد در حریم خصوصی

• عدم شرکت در گفت‌وگوهای بی‌ثمر؛
• ردکردن دعوت افراد مداخله‌گر؛
• عکس‌العمل نشان‌ندادن به بی‌احترامی افراد مداخله‌گر؛
• تغییر درجۀ بلندی و کوتاهی صدا و توقف طولانی در گفت‌وگوی تلفنی برای نشان‌دادن عدم تمایل به ادامۀ گفت‌وگو؛
• قطع رابطه.

دلایل عدم حفظ حریم خصوصی توسط افراد

ارضاکننده بودن کنجکاوی دیگران درمورد فرد، حسّ مهم‌بودن، اشتیاق دیگران به دانستن اطلاعات از زندگی فرد، شغل، محلّ زندگی، کارهای روزمره، اشخاص در ارتباط، کیفیت روابط، برنامۀ فرد برای تحقق جذابیت و دوست داشتنی‌بودن از عوامل سوق‌دهندۀ فرد به ارائۀ اطلاعات شخصی به دیگران هستند.

پیامد عدم حفظ حریم شخصی

در معرض دید دیگران قرارگرفتن ناکامی‌ها، سبب آسیب‌پذیری، ناامیدی و آشفتگی می‌شود. همچنین این امر گاهی موجب می‌شود تا افراد به‌صورت دائمی به پیشنهادات غیرکارآمد دیگران گوش فرا دهند و حتی مجبور باشند دلایل عدم موفقیت خود را برای آنها توضیح دهند.

حریم خصوصی در زندگی مشترک

به اعتقاد روان‌شناسان در زندگی مشترک لازم نیست فرد همۀ اطلاعات را با شریک خود به اشتراک بگذارد. موارد زیر به‌عنوان شروط اساسی حریم خصوصی در زندگی مشترک بیان شده است:

تعهد

حریم خصوصی در زندگی مشترک باید در راستای حفظ تعهدات باشد؛ برای مثال درخواست تنهاماندن برای طولانی‌مدت، داشتن چندین حساب کاربری مخفیانه بدون حقّ کنجکاوی طرف مقابل و توقع خبرنگرفتن همسر از محتوای صحبت با جنس مخالف از عوامل نقض تعهد در زندگی مشترک است.

اعتماد

ثمرۀ حفظ حریم شخصی در رابطۀ مشترک باید موجب اعتماد و امنیت در فرد دیگر شود.

توافق

مشخص‌کردن حریم شخصی در زندگی بدون درنظرگرفتن نظر و عقیدۀ همسر، امکان‌پذیر نیست. صحبت و توافق دوجانبه درمورد حدّومرز آزادی و لازم است.

حریم خصوصی در نوجوانان

با توجه به بروز تغییرات فیزیکی و روحی در سنّ بلوغ، رشد مغزی سریع نوجوانان، تفکر درمورد قدرت، بروز تغییرات جنسی در آنها و کنار آمدن با شرایط جدید، نوجوانان احتیاج به حفظ حریم خصوصی پیدا می‌کنند. افراد در مرحلۀ نوجوانی با فاصله‌گرفتن از خانواده و ایجاد نوعی حریم برای خود، به‌دنبال استقلال بیشتر و نشان‌دادن توانایی بیشتر نسبت به گذشته هستند.

راه‌های حفظ حریم شخصی در نوجوانان

وضع چهارچوب و قوانین جدید

تعریف محدودۀ حریم شخصی نوجوان و چهارچوب‌ها در حفظ رابطۀ خانوادگی، مثل تعداد ساعات بیرون ماندن از خانه یا کسب اطلاع دوستان صمیمی او.

عمل متناسب با رشد نوجوان

عمل هماهنگ با سرعت رشد روانی فرزند و یادآورشدن اینکه برای اِعمال آزادی عمل در زندگی باید مسئولیت کارهای خود را بر عهده بگیرد.

پذیرفتن رشد فرزند و داشتن آمادگی روحی

آمادگی والدین برای مواجه با بزرگ‌شدن کودک و رفتار متناسب با سنّ کودک برای افزایش اعتمادبه‌نفس و جلوگیری از اختلالات اضطرابی.

اِعمال نظارت غیرمستقیم

انجام‌دادن رفتارهای هوشمندانه برای نظارت بر نوجوان مانند آشناشدن با خانوادۀ دوستان فرزند و دعوت‌کردن دوستان فرزند به منزل برای بالابردن شناخت خود از آنها.

تمرین سبک‌های رفتاری جدید

انجام‌دادن رفتارهایی به‌ظاهر کوچک برای انتقال احساس مهم‌بودن هویت مستقل فرزند، مانند عدم تجسّس در گفت‌وگوهای فرزند و دوستان، اجازه‌گرفتن قبل وارسی وسایل، اجازه‌دادن برای گاه تنهاماندن نوجوان و در زدن قبل از ورود به اتاق.

پیامد حفظ حریم شخصی در نوجوانان

• تقویت ارتباط با خانواده؛
• افزایش اعتمادبه‌نفس؛
• بهبود عملکرد نوجوان؛
• صمیمیت بیشتر و میل به سرپیچی کمتر از فرامین والدین.

منابع

• انصاری، باقر، «حریم خصوصی و حمایت از آن در حقوق اسلام، تطبیقی و ایران»، مجلۀ دانشکدۀ و علوم اسلامی، شمارۀ 66، 1383ش.
• اسکندری، مصطفی، «ماهیت و اهمیت حریم خصوصی»، حکومت اسلامی، سال پانزدهم، شمارۀ 4، زمستان 1389ش.
• «آیا در رابطۀ عاطفی، حریم خصوصی داریم؟ (سه شرط اصلی در حفظ حریم شخصی)»، وب‌سایت همیار عشق، تاریخ بازدید: 12 اردیبهشت 1402ش.
• «چه چیزهایی حریم شخصی هستند؟ در سال 2023»، وب‌سایت بهار من، تاریخ بازدید: 12 اردیبهشت 1402ش.
• «حریم خصوصی از منظر حقوقی»، دانشنامه ویکی‌فقه، تاریخ بازدید: 28 اردیبهشت 1402ش.
• «حریم خصوصی چیست؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا، تاریخ درج مطلب: 8 تیر 1401ش.
• «حریم خصوصی در ایران چگونه تعریف می‌شود؟»، وب‌سایت وکلای داداندیش، تاریخ بازدید: 11 اردیبهشت 1402ش.
• «حریم خصوصی نوجوان را چطور تعیین کنیم؟»، وب‌سایت ذهن نو، تاریخ بازدید: 12 اردیبهشت 1402ش.
• «حریم خصوصی نوجوانان را حفظ کنیم»، وب‌سایت هیوا، تاریخ بازدید: 12 اردیبهشت 1402ش.
• «حریم خصوصی»، دانشنامه ویکی‌شیعه، تاریخ بازدید: 12 اردببهشت 1402ش.
• «حریم شخصی چیست و روش‌های حفظ حریم شخصی کدامند؟»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: 11 اردیبهشت 1402ش.
• رئوفی، علی اصغر و دیگران، «اصول حاکم بر لایحۀ حریم خصوصی»، مبانی فقهی علوم اسلامی، سال 13، شمارۀ 25، بهار و تابستان 1399ش.
• سنایی، کامیار، «حریم شخصی»، وب‌سایت تخصصی روان‌شناسی کامیار سنایی، تاریخ درج مطلب: 23 فوریۀ 2022م.
• شهریاری، حمید، «حریم خصوصی و جامعۀ اطلاعاتی»، فصلنامۀ علمی پژوهشی دانشگاه قم، سال هشتم، شمارۀ 3 و 4، خرداد 1386ش.
• عرب‌زاده، مهدی، «3 روش مقابله با دخالت دیگران در حریم خصوصی خود»، وب‌سایت آکادمیک NLP، تاریخ بازدید: 12 اردیبهشت 1402ش.
• فتحی، یونس و شاهمرادی، خیراله، «گستره و قلمرو حریم خصوصی در فضای مجازی»، مجلۀ حقوقی دادگستری، سال هشتادویکم، شمارۀ 99، پاییز 1396ش.
• «لزوم و اهمیت حفظ حریم خصوصی افراد»، وب‌سایت سایکومتریست، تاریخ بازدید: 12 اردیبهشت 1402ش.
• طهماسبی‌وفا، سیما، «حریم خصوصی چیست و حفظ آن چه اهمیتی دارد؟»، وب‌سایت همیار آی‌تی، تاریخ بازدید: 7 اردیبهشت 1402ش.
• مجاهد، افشین، «رویکرد تطبیقی بر حریم خصوصی»، فصلنامۀ پژوهش‌های حقوق تطبیقی، سال چهارم، شمارۀ 13، تابستان 1400ش.

ویکی ر

حریم خصوصی؛ قلمرو خصوصی هر فرد در زندگی.

حریم خصوصی، از جمله حقوق بنیادین انسان است که با حفظ کرامت و شخصیت او رابطه‌ای تنگاتنگ دارد و در صورت عدم حفظ آن، انسان در حد ابزار تنزل پیدا می‌کند. بر اساس منابع دینی، تاریخی و حقوقی، برای این حق مسلم انسان، حد و مرزهایی وجود دارد تا بتواند در چارچوب این حد و مرزها به رشد شخصیتی و آرامش برسد. از این‌رو نقض آن به‌وسیلۀ دیگران جایز نیست. امروزه نفوذ و توسعۀ فرهنگ غرب در جوامع اسلامی و تأثیر آن بر نوع پوشش و مکان زندگی از یک طرف و توسعۀ تکنولوژی و گسترش وسایل ارتباط جمعی از طرف دیگر، از جمله عناصر مهم نقض این حریم به‌شمار می‌روند.

مفهوم‌شناسی

حریم به‌معنای پیرامون و گرداگرد است و حریم خصوصی در اصطلاح به قلمروی گفته می‌شود که فرد انتظار دارد دیگران چه از جهت عرف و چه با اطلاع قبلی، بدون رضایت او در آن تجسس نکرده و به آن تعرض نکنند. گوشی، لباس، اماکن خصوصی و منازل، محل کار، اطلاعات شخصی، ارتباط‌های خصوصی شخص با دیگران در این قلمرو جای می‌گیرند.

حریم خصوصی در فرهنگ غربی

فرهنگ غرب بر تقدم حقوق و آزادی‌های فردی بنا شده و حریم خصوصی نیز با نگاهی مادی‌گرایانه پیوند خورده است؛ از این‌رو با آسیب‌هایی همچون بی‌توجهی به حریم بین زنان و مردان، همراه است. پیشرفت تکنولوژی و پیدایش اینترنت، با وجود خدمات بزرگ برای جامعۀ انسانی، تهدید جدی برای حریم خصوصی افراد به‌شمار می‌رود و فاش‌‌شدن اسرار و اطلاعات افراد، به خطرافتادن آبرو و حیثیت آنها و کاهش امنیت روانی را در پی داشته است. همچنین وضع بعضی قوانین مانند نصب اسکنرهای نمایان‌کنندۀ بدن در فرودگاه‌ها، شنود مکالمات تلفنی و بررسی اطلاعات شخصی افراد، ناقض حریم خصوصی است.

جایگاه و اهمیت حریم خصوصی در اسلام

اسلام از آغاز، حامی حریم خصوصی بوده و نقض آن را نکوهش کرده است. مفهوم حریم خصوصی در منابع دینی با اصطلاحاتی همچون ممنوعیت تجسس، عیب‌جویی، سوءظن و غیبت و همچنین ممنوعیت ورود به منازل دیگران بدون اذن صاحب‌خانه. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز بر حق مالکیت و غیرقابل تعرض‌بودن حقوق مربوط به شخصیت انسان، تأکید کرده است.

مصادیق حریم خصوصی بر اساس آیات و روایات

پژوهشگران در بررسی و تحلیل منابع دینی و تاریخی، مصادیق فردیِ حریم خصوصی را به دو بخش عمده تقسیم کرده‌اند:

الف) مصادیق فردی؛ این قسم به شخص، از جهت انسان‌بودن او تعلق می‌گیرد و خود به سه بخش قابل تقسیم است:

• حریم جسمانی؛ این حریم علاوه بر دوران حیات، پس از مرگ نیز برقرار است و مصون‌ماندن جسد از مُثله‌شدن، تاخت‌وتاز بر جسد و همچنین مصون‌ماندن از تجاوز و بی‌حرمتی را شامل می‌شود.
• حریم روانی؛ قلمرو حریم خصوصیِ روانی، ساحت روح و روان انسان است. حفظ این حریم نشان‌دهندۀ وجود خصائص والای معنوی و اخلاقی در انسان است که آرامش روحی و روانی، حس همزیستی مصالحت‌آمیز و اعتماد را به‌دنبال دارد و نباید با غیبت، تجسس و عیب‌جویی، نقش شود.

ب) متعلقات فردی؛ این قسم نیز به دو بخش متعلقات مالی (دارایی‌ها) و متعلقات معنوی (مانند اَسرار) تقسیم می‌شود.

حریم خصوصی در سبک زندگی ایرانی- اسلامی

در فرهنگ اسلامی ـ ایرانی، فطرت، عقل، وجدان، بایسته‌های اخلاقی و آموزه‌های دینی انسان را ملزم به رعایت ارزش‌های اخلاقی و رعایت حقوق خصوصی می‌کند. بقای مناسبت‌های عاطفی و اجتماعی در خانواده، منوط به شناسایی و به‌کارگیریِ قواعد اخلاقی و حقوقیِ حاکم بر این مناسبات است. محدودۀ حریم خصوصی در سبک زندگی اسلامی-ایرانی به قرار ذیل است:

1. حریم خصوصی جسمانی؛ جسم انسان دارای حرمت است به‌معنای این‌که تفتیش آن به‌وسیلۀ دیگران جایز نیست، حتی برای اعضاء خانواده؛
2. اتاق خصوصی یا حریم خلوت به‌معنای بخشی از مکان مشترک بین اعضای خانواده است که فرد در آن به امور شخصی خود می‌پردازد مانند اتاق زن و شوهر که مکان خلوت و اختصاصی آنها به‌شمار می‌رود؛
3. حریم جنسی؛ فضای مربوط به مناسبات زناشوییِ زن و شوهر که سایر اعضای خانواده از ورود و نظارت بر آن منع شده‌اند؛
4. حریم ارتباطی؛ از جمله حقوق اجتماعی انسان، داشتنِ روابطِ اجتماعی است که در برخی موارد اختصاصی بوده و نباید دیگران از آن مطلع شوند مانند جایزنبودن استراق سمع مکالمه‌های تلفنی فرد توسط سایر افراد خانواده؛
5. حریم اطلاعات؛ به‌طور معمول اعضای خانواده از روحیات، عقاید، معایب، خصوصیات شخصی و اسرار یکدیگر آگاهی دارند، اما افشای این ویژگی‌ها نزد دیگران را تجاوز به حریم شخصیتی خود تلقی می‌کنند.

آثار حفظ حریم خصوصی در سبک زندگی ایرانی‌اسلامی

بر اساس آموزه‌های دینی، بسیاری از مفاهیم در زندگی فردی و اجتماعی با قائل‌‌شدن حد و مرز برای خود، معنا و مفهوم صحیح خود را پیدا می‌کند و آثار مفیدی برای انسان در پی دارد، از جمله:

1. بهره‌مندی از وجهۀ اجتماعی و احترام؛
2. داشتن تصویر مناسب از شخصیت خود؛
3. ارزش‌ قائل‌شدن دیگران برای فرد و خواسته‌های به‌حق او؛
4. قضاوت‌نشدن نابه‌جای شخصیت افراد؛
5. برخورداری از تعاملات سالم و دوستانه؛
6. حفظ عزت نفس و کرامت انسان.

عوامل نقض حریم خصوصی

در سبک زندگی امروزی، عوامل زیر می‌تواند حریم خصوصی افراد را نقض کند:

1. ورود مشتری بدون نوبت قبلی و مهمان سرزده در زمان استراحت؛
2. دریافت پیامک‌ها و تماس‌های کاری بعد از اتمام ساعت کاری؛
3. ورود مأمور برق، آب و گاز بدون هماهنگی به منزل؛
4. ورود بدون هماهنگی صاحب‌خانه به مِلک مستأجر؛
5. دخالت نابه‌جای نزدیکان در انتخاب رشتۀ تحصیلی، شغل، همسر و تعیین محل زندگی؛
6. برهم‌زدن آرامش و نظم در مکان‌های عمومی.

مناسبات حریم خصوصی و اصول حاکم بر سبک زندگی ایرانی‌اسلامی

حریم خصوصی در خانوادۀ ایرانی، متناسب با اصول دیگری مانند اصل تحکیم خانواده، اصل مودت، اصل مصلحت، اصل تعلیم و تربیت، اصل مدیریت خانواده، اصل کرامت، اصل عفاف، اصل اطاعت از والدین و اصل احترام به والدین تعریف می‌شود. به‌عنوان مثال قرآن کریم پدر را مسئول نجات خود، فرزندان و خانواده از آتش جهنم معرفی می‌کند؛ لذا نمی‌توان به بهانۀ حریم خصوصی از ورود او به فضای ارتباط بین فرزندان با دیگران با هدف اطمینان از مفسده‌انگیز نبودن آن، جلوگیری کرد. البته پدر نیز حق سوءاستفاده از حقِ مدیریت بر خانواده را ندارد. بر این اساس بهروزی اعضای خانواده در گرو تنظیم و تعدیل حریم خصوصی با دیگر اصول حاکم بر روابط خانواده است.

چالش‌های حریم خصوصی

تأثیر فرهنگ بیگانه بر مفهوم حریم خصوصی در سبک زندگی ایرانی- اسلامی، از جمله مسائل مهم جامعۀ ایرانی در این روزگار است. این اثرگذاری در عرصۀ پوشش افراد، معماری خانه‌ها مانند جدانبودن بخش‌های اندرونی مانند آشپزخانه از سایر قسمت‌های خانه، منسوخ‌شدن برخورداری خانه‌ها از حیاط، دالان ورودی و هشتی، جدا نبودن حمام و دستشویی، نظارت فزاینده بر روابط افراد از طریق دوربین‌های مداربسته و ردیابی اطلاعات مرتبط با هویت افراد و محتوای پیام‌های ارسالی از طریق اینترنت، دیده می‌شود.

رابطۀ حریم خصوصی با امر به معروف و نهی از منکر

حریم خصوصی، لازمۀ زندگی سالم و طبیعی است و نقض آن، سبب از بین رفتن آرامش افراد می‌شود؛ اما در مقابل آن، حریم عمومی قرار دارد که امری مخفی و غیر قابل دسترسی نیست و تدبیر امور و سامان‌دادن آن حق عموم شهروندان و حتی حاکمیت است. از این منظر، حفظ نظام اسلامی به‌مثابه حریم عمومی جامعه، مقدم بر حریم خصوصی افراد است و افراد نمی‌توانند با هر سلیقه‌ و در هر شرایطی و با بهره‌گیری ناصحیح از حریم خصوصی در اجتماع حاضر شوند. اگر اعمال و رفتار افراد، حریم عمومی را جریحه‌دار کند، همگان موظف هستند که آن را کنترل کنند که البته خود، ‌نوعی حمایت از حریم خصوصی افراد به‌شمار می‌رود.

رابطۀ حریم خصوصی با حجاب

عده‌ای معتقدند حجاب و نوع پوشش افراد، یک مسئله شخصی و داخل در حریم خصوصی است. حال آن‌که چگونگی پوشش افراد در جامعه، با منافع اجتماعی ارتباط داشته و مشمول قوانین اجتماعی می‌شود. حجاب علاوه بر تأمین‌ مصالح فردی، در برگیرندۀ مصالح اجتماعی است. از جمله آثار مثبت رعایت حجاب شرعی، آرامش روانی شهروندان اعم از زن و مرد، استحکام بنیان خانواده، استواری اجتماع و مصونیت آن از نگاه‌های جنسی است. بی‌توجهی به حجاب و نوع پوشش افراد می‌تواند سبب رواج بی‌عفتی، فساد اخلاقی، افزایش جنایات جنسی و انحطاط اخلاق اجتماعی شود.

منابع

• قرآن کریم.
• اسکندری، مصطفی، «ماهیت و اهمیت حریم خصوصی»، فصلنامۀ حکومت اسلامی، دورۀ 15، شمارۀ 4، 1389ش.
• «آسيب‌های امروز غرب ناشی از رعايت نكردن حريم‌ زنان و مردان است»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: 22 تیر 1388ش.
• افشاری، فاطمه، «آسیب‌شناسی تأثیر توسعۀ فرهنگ غرب بر حریم خصوصی خانواده ایرانی»، فصلنامۀ راهبردی توسعۀ پیاپی، دورۀ 12، شمارۀ 47، پاییز 1395ش.
• انصاری، باقر، «حریم خصوصی و حمایت از آن در حقوق اسلام تطبیقی و ایران»، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم اسلامی، دورۀ 66، شمارۀ پیاپی 520، 1383ش.
• «آیا حوزه حجاب حریم خصوصی است یا حریم عمومی؟»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 6 بهمن 1397ش.
• تارم، سعید، «۱۲ تمرینی که به شما کمک می‌کند حریم شخصی خود را حفظ نمایید»، وب‌سایت چطور، تاریخ درج مطلب: مهر 1396ش.
• «حریم خصوصی در کلام و سیره امام علی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 10 اردیبهشت 1392ش.
• حسینی اکبرنژاد، هاله و آیت‌اللهی، سوده، «بررسی تحلیلی - تطبیقی حریم خصوصی زنان در خانواده»، نشریۀ مطالعات راهبردی زنان، دورۀ 22، شمارۀ 88، تابستان 1399ش.
• حکیمی، نجیب الله و دیگران، «قلمرو حریم خصوصی از منظر قرآن کریم و حقوق بشر»، دوفصلنامۀ تخصصی پژوهش‌های نوین در آموزه‌های قرآن و سنت، دورۀ 3، شمارۀ 5، بهار و تابستان 1399ش.
• خامنه‌ای، سیدعلی، «حفظ نظام اسلامی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آيت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1394ش.
• دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 18 اردیبهشت 1403ش.
• راعی، مسعود، «حریم خصوصی و امر به معروف و نهی از منکر»، فصلنامۀ علمی پژوهشی حکومت اسلامی، دورۀ 15، شمارۀ 2، تابستان 1389ش.
• صادقی، حسین، « حمایت از حریم اطلاعاتی و ارتباطی در اسناد بین‌المللی و حقوق ایران»، همایش بین‌المللی شهر الکترونیک تهران، دورۀ 1، 1386ش.
• طباطبايى، محمدحسين، ترجمه تفسير الميزان، قم، انتشارات اسلامى، چ5، 1374ش.
• فکری، محمد، «حریم خصوصی شهروندان در اندیشه امام خمینی - بخش نخست»، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطلب: 27 مرداد 1397ش.
• «لزوم و اهمیت حفظ حریم خصوصی افراد»، وب‌سایت سایکومتریست، تاریخ بازدید: 18 اردیبهشت 1403ش.
• محمدي ري‌شهري، محمد، میزان الحکمة، وب‌سایت کتابخانۀ آنلاین مدرسۀ فقاهت، 1362ش.
• نقیبی، ابوالقاسم، «حریم خصوصی در مناسبات و روابط اعضای خانواده»، دوفصلنامۀ علمی- ترویجی فقه و حقوق خانواده، دورۀ 15، شمارۀ 2، بهار و تابستان 1389ش.

ویکی ز