جزایر ایرانی خلیج فارس؛
معرفی
جزایر ایرانی خلیج فارس، مجموعهای از حدود ۳۰ قطعه خشکی مسکونی و غیرمسکونی هستند که در مجاورت سه استان خوزستان، بوشهر و هرمزگان قرار گرفتهاند. خلیج فارس که بخش عمده سواحل جنوبی ایران را در برگرفته، به دلیل جذابیتهای اقتصادی، منابع غنی جزیره هرمز و نقش واسطه در بازرگانی شرق و غرب، همواره توجه قدرتهای زمان را جلب کرده است. موقعیت سوقالجیشی ایران در این آبراهه، برخورداری از منابع پایانناپذیر دریایی و فرآوردههای نفتی، نقش در حفظ ثبات منطقه، تسلط بر تنگه هرمز و در اختیار داشتن این جزایر، برای تأمین منافع کشورهای نفتخیز، ممالک صنعتی نیازمند نفت، قدرتهای بزرگ و دولتهای حاشیه خلیج فارس حائز اهمیت حیاتی است. این ویژگیها در گذشته موجب حضور استعمارگران و دستاندازی به آبها، جزایر و بنادر ایران شد و آنان طی قرنها از منابع و موقعیت حساس کشور بهرهبرداری کردند.
| نام جزیره / وضعیت سکونت | ویژگیهای طبیعی و اقلیمی | شاخصهای اقتصادی، تاریخی و گردشگری | |
| 1 | مینو (صلبوخ) / مسکونی | محصور در اروندرود؛ دارای سیستم آبیاری طبیعی (جزر و مدی) و نخلستانهای بیشمار. | مینوشهر با ۱۲ هزار نفر جمعیت؛ قطب کشاورزی و دامپروری؛ تفریحگاه مردم آبادان و خرمشهر. |
| 2 | خور موسی / غیرمسکونی | کانال عمیق با اکوسیستم منحصربهفرد؛ زیستگاه پرندگان نادر (گیلانشاه خالدار). | محل تخمریزی میگو و آبزیان؛ دارای اهمیت ناوبری و صنعتی (بندر امام و ماهشهر). |
| 3 | بونه / غیرمسکونی | واقع در شمال غربی خلیج فارس؛ دارای آب گوارا (در گذشته) و مسیر دریایی دشوار. | زیستگاه سلیم خرچنگخوار و محل تخمگذاری پرستوهای دریایی. |
| 4 | دارا / غیرمسکونی | واقع در دهانه خور موسی؛ جزیرهای زیبا و بکر. | محل اختصاصی تخمگذاری پرستوهای دریایی. |
| 5 | قبر ناخدا / غیرمسکونی | جزیرهای غیرمسکونی در دهانه خور موسی؛ مسطح و رسوبی. | محل تخمگذاری پرستوهای دریایی (مشابه جزیره دارا). |
| 6 | خارک / مسکونی | جزیره مرجانی با پشته سنگی مرکزی (۶۰ متر)؛ لنگرگاه طبیعی در برابر بادهای تند. | پایانه اصلی صادرات نفت؛ دارای آثار باستانی (معبد نپتون، آتشکده) و تنها زیستگاه آهوان بوشهر. |
| 7 | خارکو / غیرمسکونی | جزیره کوچک در شمال شرق خارک؛ دارای اسکله و ساختمانهای مخروبه. | محل رشد پرندگان؛ پایگاه تاریخی میرمهنا برای حمله به هلندیها و محل استقرار نظامیان انگلیسی. |
| 8 | عباسک (شاهزنگی) / غیرمسکونی | واقع بین بوشهر و شیف؛ بافت زمین ماسهای و نامناسب برای کشاورزی. | دارای طرح احداث دهکده گردشگری به دلیل مجاورت با بندر بوشهر. |
| 9 | / غیرمسکونی | دارای درختان کُنار تناور، انگور و انجیر مشهور؛ دارای بنای مذهبی (قدمگاه). | نامگذاری به افتخار دریانورد مبارز ایرانی؛ دارای ارزشهای تاریخی و مذهبی محلی. |
| 10 | فارسی / غیرمسکونی | جزیره راهبردی در اعماق خلیج فارس؛ فاقد سکنه مدنی. | مرکز استقرار ایستگاه هواشناسی حیاتی برای هدایت ناوگان کشتیرانی بینالمللی. |
| 11 | تهمادو (جبرین) / غیرمسکونی | از جزایر اقماری و زیستمحیطی خلیج فارس. | زیستگاه پرندگان مهاجر و دارای اهمیت در زنجیره زیستی دریایی. |
| 12 | نخیلو / غیرمسکونی | جزیرهای غیرمسکونی در سواحل بوشهر. | محل اصلی و حساس زیست و تخمگذاری لاکپشتهای خلیج فارس. |
| 13 | گُرم / غیرمسکونی | پوشیده از انبوه درختان جنگلی مانگرو (گُرم). | علت نامگذاری، وجود پوشش گیاهی انبوه و خاص آن است. |
| 14 | لاوان (شیخ شعیب) / مسکونی | سومین جزیره بزرگ ایران؛ اقلیم بسیار گرم (تا ۵۰ درجه)؛ دورترین جزیره به مرکز هرمزگان. | مجتمع پالایشی نفت؛ صید مروارید؛ پدیده شگفتانگیز کندوهای عسل با بوی نفت. |
| 15 | شتور (شیدور) / غیرمسکونی | پناهگاه حساس حیاتوحش (دلفین و لاکپشت)؛ منطقه حفاظتشده. | معروف به «جزیره ماران» به دلیل وفور مارهای سمی سیاهرنگ زیر شنها. |
| 16 | هندرابی / مسکونی | سرزمینی هموار و بدون عارضه طبیعی؛ دارای ارتفاعات کوتاه و کرانههای ملایم. | صید و غواصی؛ زیرمجموعه گردشگری کیش؛ فاقد فعالیتهای صنعتی و معدنی. |
| 17 | کیش (قیس) / مسکونی | جزیره مرجانی بیضیشکل؛ مسطح و مستعد کشاورزی؛ یکی از بکرترین مناطق زیستمحیطی. | اولین بندر آزاد تجاری؛ دارای آکواریوم بزرگ، شهر حریره و زیرساختهای پیشرفته گردشگری. |
| 18 | فرور بزرگ / غیرمسکونی | واقع بر کمربند زلزله؛ دارای تپهماهور، پرتگاههای بلند و آبهای سیاه در نزدیکی ساحل. | کانون زیست حیاتوحش (عقاب ماهیگیر و مار جعفری)؛ معروف به «مارور». |
| 19 | فرور کوچک (فارورگان) / غیرمسکونی | جزیره کوهستانی با تپه زینشکل تیره؛ جزی کمربند فعال زلزله. | محل لانه پرندگان دریایی؛ در گذشته مرکز صید ماهی و مروارید بوده است. |
| 20 | سیری (راز) / مسکونی | جزیرهای مسطح در قلب خلیج فارس؛ دارای نخلستانهای پراکنده و معدن خاک سرخ. | دارای تأسیسات نفتی و مسکونی؛ مرکز استخراج خاک سرخ خلیج فارس. |
| 21 | ابوموسی (بوموسی) / مسکونی | جنوبیترین جزیره ایرانی؛ مرکز شهرستان ابوموسی؛ دارای اهمیت حاکمیتی بالا. | واقع در ژرفترین مسیر کشتیرانی نفتکشها؛ دارای موقعیت راهبردی فوقالعاده. |
| 22 | تنب بزرگ / مسکونی | جزیرهای تقریباً گرد با خاک شنی و خشک؛ محل وفور مارهای سمی کوچک. | دارای لنگرگاه و موجشکن؛ معیشت مردم از صید ماهی و مروارید. |
| 23 | تنب کوچک / غیرمسکونی | جزیره مثلثیشکل در ۱۲ کیلومتری غرب تنب بزرگ؛ مرتفعترین نقطه ۲۱ متر. | فاقد سکونت انسانی؛ دارای اهمیت راهبردی در حفظ مرزهای دریایی. |
| 24 | قشم / مسکونی | بزرگترین جزیره ایران؛ دارای گنبد نمکدان، جنگلهای حرا و سواحل صخرهای ریگو. | منطقه آزاد تجاری؛ دارای ۱۵ بندر؛ تنوع جانوری خیرهکننده (خفاش میوه خوار و جبیر). |
| 25 | ناز / غیرمسکونی | سه هکتار صخره مسطح؛ فاقد ساحل شنی؛ با دیوارههای صخرهای بلند. | اتصال موقت به قشم در زمان جزر؛ مکان محبوب برای ماهیگیران و گردشگران. |
| 26 | هرمز / مسکونی | جزیره گرد با تپههای آتشفشانی و نمکی؛ دارای معادن مشهور خاک سرخ و نمک سفید. | معروف به «کلید خلیج فارس»؛ دارای قلعه پرتغالیها و پیشینه بازرگانی عظیم تاریخی. |
| 27 | هنگام / مسکونی | مخروط ناقص با ارتفاعات آهکی (کوه ناکس)؛ دارای معادن نمک، خاک و سرب. | صیادی؛ دارای تأسیسات تاریخی انگلیسیها و ساحل مشهور دلفینها. |
| 28 | لارک / مسکونی | متشکل از کوههای آتشفشانی مخروطی در تنگه هرمز؛ فاقد کشاورزی. | فعالیت اصلی صید و غواصی؛ تأمین آب شیرین از طریق حمل با شناور از بندرعباس.[۱][۲][۳] |
پانویس
منابع
امانی، کیا و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»، همایش بینالمللی خلیج فارس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، 17 الی 19 آذر ماه 1388ش، ص1-14.
«با جزایر ایرانی خلیج فارس آشنا شوید!»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 24 فروردین 1405ش.
«جزایر خلیج فارس مقصد گردشگران داخلی و خارجی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 24 اسفند 1394ش.
«جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 3 فروردین 1045ش.