تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵

تجمعات شبانه ایرانیان 1404-1405ش؛ راه‌پیمایی شبانه مردم ایران در حمایت از جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم.

راهپیمایی‌های شبانۀ ایرانیان در جریان جنگ رمضان یا جنگ تحمیلی سوم که در نهم اسفند 1404ش با حملات هماهنگ آمریکا و اسرائیل به بیت رهبری، ترور سیدعلی خامنه‌ای، شماری از اعضای خانوادۀ او و چندین فرمانده‌ نظامی آغاز شد و تا پس از ماه رمضان نیز ادامه یافت، به یکی از مهم‌ترین پدیده‌های اجتماعی-سیاسی تاریخ معاصر ایران تبدیل شد. برخلاف تحرکات اعتراضی دی‌ماه ۱۴۰۴ش به‌دلیل شرایط اقتصادی، این تجمعات شبانه در هنگام جنگ، در بستر دفاع ملی و حفظ تمامیت ارضی شکل گرفت و توانست برای بیش از چهل شب و حتی پس از اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای نیز اقشار گوناگون جامعه را زیر یک پرچم گرد آورد. نقش زنان در این رویداد بسیار برجسته و فراتر از حضور نمادین بود. آنها هم پشتیبان لجستیکی و هم خط مقدم مقاومت فرهنگی و اجتماعی به‌شمار می‌رفتند. هم‌زیستی زنان باحجاب و بی‌حجاب در این تجمعات، نشان‌دهندۀ اولویت یافتن ایران بر ایدئولوژی در لحظات بحرانی بود. از منظر استراتژیک، این راهپیمایی‌ها به‌مثابه سپر انسانی ملی عمل کردند، از یک سو از زیرساخت‌های حیاتی در برابر خرابکاری محافظت کردند و از سوی دیگر اهرم فشاری قدرتمند در برابر دشمن خارجی پدید آوردند.

جرقهٔ اولیه شکل‌گیری تجمعات

آغاز جنگ تحمیلی سوم، در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، با حملات هوایی و موشکی گسترده همراه بود، اما نقطهٔ عطفی که تجمعات خودجوش را کلید زد، ترور سیدعلی خامنه‌ای، رهبر وقت و جمعی از فرماندهان ارشد و اعضای خانوادۀ رهبر در این روز بود. نخستین دسته‌های خودجوش مردمی از مساجد و میادین اصلی شکل گرفت. این رویداد چند ویژگی داشت:

• شوک و خشم ملی: ترور یک رهبر مذهبی-سیاسی در شب‌های ماه رمضان، نوعی تابوی شکسته‌شده تلقی شد که فراتر از مرزهای سیاسی، احساسات مذهبی و میهنی را برانگیخت؛ از همین رو، انگیزهٔ انتقام‌خواهی برای امام شهید و نیز شهدای جنایاتی مانند مدرسهٔ شجره طیبه در میناب، به نیروی محرکهٔ اصلی آغاز تجمعات شبانه تبدیل شد.
• تهدید امنیتی داخلی: بر اساس گزارش‌ها، دشمن قصد داشت با بهره‌گیری از خلأ قدرت پس از ترور رهبر و فرماندهان، ضمن تضعیف حاکمیت مرکزی، زمینه را برای فروپاشی سیاسی و تجزیهٔ ارضی ایران فراهم آورد. در چنین شرایطی، حضور شبانهٔ مردم در خیابان‌ها، علاوه بر تأمین امنیت محله‌ها و مقابله با نفوذ خرابکاران، موجب خنثی‌سازی توطئهٔ تغییر نظام و تجزیهٔ ایران نیز شد.
• فراخوان رهبر جدید: رهبر سوم انقلاب، آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، که بلافاصله پس از ترور منصوب شد، در اولین پیام خود در 21 اسفند 1404ش به مردم، آنها را به حضور شبانه در خیابان‌ها فراخواند و تأکید کرد که میدان را برای دشمن خالی نگذارند.

انگیزه‌های ادامه تجمعات شبانه

پس از چندین روز از آغاز جنگ، تجمعات نه‌تنها فروکش نکرد، بلکه تا پایان جنگ در حدود چهل شب و حتی پس از اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای و بعد از آن نیز ادامه یافت. دلایل تداوم این تجمعات عبارت بودند از:

• تبدیل تهدید به فرصت برای هویت ملی: حملات خارجی و ترور رهبر، آمریکا و اسرائیل را به دشمنی همگانی تبدیل کرد. در برابر این دشمن، اختلافات داخلی کمرنگ شد و حس ایرانی بودن بر هر هویت دیگری غلبه یافت.

• پاسخ عملی به تهدید نفوذ: مردم دریافتند که حضور فیزیکی در خیابان‌ها، عملاً امنیت محله‌ها را تأمین می‌کند و مانع از نفوذ خرابکاران می‌شود. این احساس کارآمدی انگیزه را دوچندان کرد.

• فضای آیینی-حماسی رمضان: همزمانی جنگ با ماه رمضان، به تجمعات بار معنایی مضاعفی بخشید. مراسم شب‌های قدر، افطاری‌های دسته‌جمعی، قرائت قرآن، سینه‌زنی و نوحه برای شهدا، ترس از بمباران را به شب‌زنده‌داری عبادی-ملی تبدیل کرد. این فضا، حضور شبانه را نه یک اجبار، بلکه یک افتخار دینی و ملی جلوه می‌داد.
• نقش زنان در پایداری تجمعات: زنان در تمام شب‌ها نه‌تنها در صفوف راهپیمایی حاضر بودند، بلکه با سازماندهی موکب‌های اطعام، پشتیبانی لجستیکی و تشویق خانواده‌ها، حلقهٔ وصل میان نسل‌ها و اقشار مختلف شدند. حضور زنان باحجاب و بی‌حجاب در کنار هم، پیام وحدت فراتر از اختلافات را مخابره می‌کرد که خود عاملی برای جذب طیف‌های وسیع‌تر بود. همچنین در تاریخ ۲۸ فروردین ۱۴۰۵ش و همزمان با روز دختر و ولادت حضرت معصومه، تجمع عظیم دختران جان‌فدای ایران در میدان انقلاب تهران با حضور هزاران زن و دختر جوان برگزار شد که در فضایی ضدآمریکایی و ضدصهیونیستی، بر بیعت با رهبر جدید و آمادگی برای دفاع از کشور تأکید کردند.
• واکنش به ادعاهای دشمن: وقتی دونالد ترامپ این تجمعات را ساختگی و تولید هوش مصنوعی خواند، این ادعا به انگیزه‌ای برای اثبات عینی حضور تبدیل شد. مردم با انتشار ویدیوهای زنده و پرچم‌ها، عملاً به یک جنگ روایت علیه رسانه‌های غربی وارد شدند.

ادامه تجمعات پس از اعلام آتش‌بس

پس از اعلام آتش‌بس دو هفته‌ای در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش، تجمعات شبانه نه‌تنها متوقف نشد، بلکه با انگیزه‌ای جدید و کاملاً مشخص ادامه یافت: مطالبهٔ عمومی از تیم مذاکره‌کنندهٔ ایرانی برای شفاف‌سازی و تضمین منافع ملی در مفاد آتش‌بس. از دیگر دلایل ادامۀ حضور مردم در تجمعات شبانه، بی‌اعتمادی عمیق و تاریخی مردم ایران به طرف مقابل یعنی آمریکا بود. بر اساس گزارش‌های متعدد، حتی پس از اعلام آتش‌بس، اکثر ایرانیان نسبت به پایبندی آمریکا به تعهدات خود ابراز تردید می‌کردند و معتقد بودند این آتش‌بس تنها یک مانور تاکتیکی است.

نقش سرودهای حماسی در تجمعات شبانه ایرانیان

در جریان جنگ تحمیلی سوم یا جنگ رمضان، سرودها و اشعار حماسی نقشی فراتر از یک همراهی ساده ایفا کردند. آنها به سلاحی روانی و رسانه‌ای برای امیدآفرینی، اتحاد ملی، مطالبه‌گری و نمایش قدرت در برابر دشمن تبدیل شدند و در تداوم راهپیمایی‌های شبانه نقشی کلیدی داشتند. این سرودها که از طریق صداوسیما پخش می‌شد و در میان مردم دست‌به‌دست می‌گشت و ضمن ایجاد حس اتحاد، با نغمه‌های قدرتمند خود، روحیهٔ جمعی را تقویت می‌کردند. برخی از معروف‌ترین سرودهایی که در راهپیمایی‌های شبانه بین مردم همخوانی می‌شد، عبارتند از:

• «حسبی الله» با صدای محسن چاوشی؛
• «آی صهیون، خیبر خیبر» و «تو غلط می‌کنی» با صدای ابوذر روحی؛
• «بزن که خوب می‌زنی» با صدای مهدی رسولی؛
• نوحه‌های حماسی «ذوالفقار حضرت حیدر» و «ای حیدر شهسوار ماشاءالله» با صدای حاج محمود کریمی؛
• «میدان با تو، خیابان با ما» با صدای حسین طاهری: این سرود در پاسخ مستقیم به فراخوان راهبردی یکی از فرماندهان ارشد نظامی شکل گرفت.

این سرودها و بسیاری دیگر از آثار حماسی، پیوندی ناگسستنی میان حس میهنی و باورهای دینی برقرار کردند. آنها نه‌تنها به ابزاری برای همبستگی و امید تبدیل شدند، بلکه در عمل، تجمعات شبانه را به صحنه‌ای از یک مراسم آیینی-حماسی تمام‌عیار تبدیل کردند که هم پاسخگوی نیازهای روانی جامعه بود و هم پیام اتحاد و مقاومت را به دشمن منتقل می‌کرد.

فراخوان مسئولین به تجمعات شبانه مردم

علاوه بر فراخوان رهبر سوم ایران، آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، دیگر مسئولان هم بر اهمیت حضور مردم در خیابان تأکید داشتند:

• محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس تیم مذاکره‌کنندهٔ ایران در مذاکرات اسلام‌آباد، در اظهاراتی صریح، سه اولویت اصلی برای مردم را چنین برشمرد: «خیابان، خیابان، خیابان».
• غلامحسین محسنی‌ اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، نیز از مردم و نیروهای مردمی که هر شب به خیابان‌ها می‌آمدند تقدیر کرد.
• حدود یک هفته پس از آغاز جنگ در اواسط اسفند ۱۴۰۴ش، سرتیپ پاسدار سید مجید موسوی، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، در پستی در شبکهٔ اجتماعی ایکس خطاب به مردم نوشت: «مردم عزیز ایران: خیابان با شما، میدان با ما». سرود «میدان با تو خیابان با ما» که توسط حسین طاهری اجرا شد، بازتاب هنریِ همین فراخوان بود و به یکی از نمادهای همراهی و هماهنگی میان جبهه و مردم در آن شب‌ها تبدیل شد. این فراخوان‌ها نشان‌دهندهٔ یک تقسیم‌کار ملی در شرایط جنگی بود. بر این اساس نیروهای مسلح وظیفهٔ دفاع مسلحانه در جبهه‌های نبرد یعنی میدان را بر عهده داشتند و مردم هم با حضور مدنی و مستمر خود در فضاهای عمومی و خیابان‌ها، امنیت داخلی را تأمین کرده و پشتوانهٔ مردمی جبههٔ جنگ را تشکیل می‌دادند.

واکنش مردم و مسئولان به اصابت موشک در راه‌پیمایی‌ها

یکی از تأثیرگذارترین صحنه‌های جنگ رمضان، واکنش مردمی بود که درست در لحظۀ اصابت موشک به نزدیکی محل تجمع‌شان در روز قدس، نه‌تنها پراکنده نشدند، بلکه با سردادن شعارهای الله‌اکبر، مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسرائیل به راهپیمایی خود ادامه دادند. همچنین در همان روز در نقطۀ دیگری در تهران، انفجار مهیبی در نزدیکی غلامحسین محسنی‌ اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه، رخ داد؛ اما او با مشتی گره‌کرده و فریاد «ایران زیر این باران موشک هرگز عقب‌نشینی نخواهد کرد»، بدون هیچ اعتنايی به مصاحبۀ خود ادامه داد و نماد صلابت و ایستادگی مسئولان در کنار مردم شد. همچنین حضور بی‌محافظ رئیس‌جمهور و دیگر مسئولان در میان مردم، آن هم در حالی که تهدیدات نظامی اسرائیل برای بمباران مسیر راهپیمایی اعلام شده بود و دود انفجارها پشت سرشان به آسمان می‌رفت، تصویری از صلابت ملی را خلق کرد.

با پخش شدن این فیلم‌ها در فضای مجازی بسیاری از تحلیلگران در رسانه‌های داخلی و بین‌المللی، این واکنش را نماد قدرت ایمان، اراده ملی و شجاعت بی‌نظیر ایرانیان در برابر تهدیدات خارجی توصیف کردند. به عقیدۀ آنها، این صحنه‌ها نشان می‌داد که ملتی که در برابر مرگ این‌چنین ایستاده است، شکست‌ناپذیر است.

منابع

• «آتش‌پاره‌های جنگ رمضان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
• «آهنگ‌هایی که در جنگ رمضان برای اقتدار و سوگ «ایران» منتشر شدند»، وب‌سایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: 28 اسفند 1404ش.
• «ابوالقاسم جراره: حضور مردم در میدان بزرگ‌ترین دلگرمی نیروهای مسلح است»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1405ش.
• «اولین پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظّم انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 21 اسفند 1404ش.
• «اولین گزارش صداوسیما از سومین رهبر انقلاب‌»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 31 فروردین 1405ش.
• «اژه‌ای: احسنت و مرحبا به این مردم بصیر که خیابان را رها نمی‌کنند»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 21 اسفند 1404ش.
• «ای حیدر شهسوار ماشاءالله»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: 31 فروردین 1405ش.
• «بازخوانی نقش زنان از انقلاب تا جنگ ۴۰ روزه»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 23 فروردین 1405ش.
• «پیامی از سردارِ در میدان: خیابان با شما میدان با ما»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 16 اسفند 1404ش.
• «تجمع»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: 31 فروردین 1405ش.
• «تجمعات شبانه»، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: 31 فروردین 1405ش.
• «تجمع‌های شبانه به ۵۰ رسید، جمعیتی که هر روز بیشتر می‌شود»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1405ش.
• «ترامپ تجمعات خیابانی این روزهای ایران را هوش مصنوعی معرفی کرد»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: 25 اسفند 1404ش.
• «تصاویری از رزمایش دختران جان فدا، از دختر موتورسوار تا دختران مستقر پشت تیربار+عکس»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 29 فروردین 1405ش.
• «تمدید آتش بس بین آمریکا و ایران؟»، وب‌سایت ورزش3، تاریخ درج مطلب: 25 فروردین 1405ش.
• «تو غلط میکنی»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: 31 فروردین 1405ش.
• «حضور دکتر پزشکیان در خروش میلیونی ملت ایران در روز جهانی قدس»، پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: 22 اسفند 1404ش.
• «راهپیمایی شب پنجاهم مردم غیور محمدشهر کرج»، خبرگزاری پانا، تاریخ درج مطلب: 31 فروردین 1405ش.
• زارعی، «خیابان، مطالبات، حمایت‌ها و میز مذاکرات»، باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران، تاریخ درج مطلب: 29 فروردین 1405ش.
• «سفره‌های افطاری مردم در خیابان‌های تبریز/دشمن سوزی در چهارشنبه سوری»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 26 اسفند 1404ش.
• «فیلم/ واکنش مردم آمل به ادعای ترامپ درباره تجمعات مردمی و هوش مصنوعی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 3 فروردین 1405ش.
• «قالیباف: حضور مردم در خیابان‌ها دشمن را گیج و عصبانی کرده است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 20 اسفند 1404ش.
• «معادلات دشمن را حضور شبانه مردم در تجمعات ‌در‌هم شکست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 28 فروردین 1405ش.
• «موسیقیِ میدان؛ بازآفرینی حافظه جمعی در لحظه بحران»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1405ش.
• «نماهنگ آی صهیون»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: 31 فروردین 1405ش.
• «نماهنگ بزن که خوب میزنی»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: 31 فروردین 1405ش.
• «نماهنگ ذوالفقار حضرت حیدر»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: 31 فروردین 1405ش.
• «نماهنگ میدان با تو خیابان با ما»، وب‌سایت کاشوب، تاریخ بازدید: 31 فروردین 1405ش.
• «واکنش رئیس دستگاه قضا به موشکی که در فاصله نزدیکش فرود آمد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 22 اسفند 1404ش.
• «5 ویدیو از بمباران اطراف راهپیمایی روز قدس و شهادت یک زن»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 22 اسفند 1404ش.
• «55 ویدیو از حماسه شبانه مردم ایران را ببینید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 14 اسفند 1404ش.