فوتبال زنان در ایران
فوتبال زنان در ایران؛ حضور زنان در عرصه فوتبال.
فوتبال زنان در ایران از دهه ۱۳۴۰ش خورشیدی با حضور غیررسمی دختران در تیمهای محلی و خیابانی مردان آغاز شد. باشگاه تاج (استقلال) نخستین تیم رسمی فوتبال زنان را تشکیل داد و به تدریج باشگاههای پرسپولیس، دیهیم و عقاب نیز به این حوزه وارد شدند. با پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ش فوتبال زنان برای بیش از یک دهه تقریباً تعطیل شد. از اوایل دهه ۱۳۷۰ش فعالیتها با برگزاری مسابقات فوتسال در دانشگاه الزهرا از سر گرفته شد و سرانجام در ۱۳۸۵ش نخستین دیدار تدارکاتی تیم ملی زنان ایران مقابل تیم دختران برلین برگزار شد. تیم ملی فوتبال زنان ایران در رتبهبندی ۱۳۸۹ فیفا جایگاه ۵۵ را کسب کرد که بالاتر از رتبه تیم مردان در آن زمان بود. با این حال، تیم ملی در آستانه صعود به المپیک لندن با چالش حجاب مواجه شد و علیرغم موفقیت در مرحله گروهی مقدماتی، فرصت حضور در المپیک را از دست داد.
تاریخچه
شکلگیری فوتبال زنان در ایران پیش از انقلاب اسلامی
نخستین حضور دختران در فوتبال
بر اساس گفته مورخان، زنان از آغاز شکلگیری فوتبال این بازی را انجام میدادهاند. در دهه ۱۳۴۰، دخترانی که شیفته فوتبال بودند برای نخستین بار در تهران و برخی شهرهای بزرگ، بیشتر به عنوان دروازهبان و گاهی بازیکن، وارد تیمهای محلی و خیابانی مردان موسوم به فوتبال «گل کوچک» با توپهای پلاستیکی شدند.
بتول باقری، از نسل اول فوتبال دختران ایران و اهل بندرانزلی، در این باره گفته است: سال ۱۳۴۹ پس از مدتها تلاش توانستیم محلی برای تمرینهایمان پیدا کنیم. پیش از آن گاهی در کوچه با شوهران و برادرهایمان بازی میکردیم، اما در سال ۴۹ به صورت رسمی اجازه پیدا کردیم که بدون مردان، در زمین خاکی تمرین کنیم.
آموزش مربیان و تشکیل باشگاهها
با افزایش تعداد زنان علاقهمند به فوتبال در ایران، فدراسیون فوتبال تصمیم گرفت چندین نفر از زنان مستعد را برای آموزش در زمینه مربیگری به کلاسهای آموزشی فیفا بفرستد. در این کلاسها، مربیان ایرانی توانستند مسابقات فوتبال زنان سنگاپور، هندوستان و کره جنوبی را از نزدیک ببینند.
باشگاه تاج نخستین باشگاهی بود که تیم فوتبال دخترانش را تشکیل داد. به زودی تیمهای پرسپولیس، دیهیم و عقاب نیز مانند تاج، تیمداری در فوتبال زنان را آغاز کردند. کیفیت فنی تیم تاج چنان برتر از سایر تیمها بود که در سال ۱۳۴۹ در اولین بازی از فوتبال باشگاههای تهران، در بازی این تیم مقابل دیهیم، آنها ۶ گل وارد دروازه شهناز فدایی، دروازهبان تیم حریف، کردند.
حضور بینالمللی
مؤسسه انجمن دوشیزگان و بانوان و مجله بانوان، تیم منتخبی از بازیکنان فوتبال زنان ایتالیا را دعوت کرد تا در روز جمعه ۱۷ اردیبهشت ۱۳۵۰ در دیداری دوستانه مقابل تیم فوتبال زنان تاج نماینده ایران قرار بگیرند. در این مسابقه که نخستین بازی بینالمللی فوتبال زنان ایران محسوب میشد، تیم تاج با نتیجه ۲ بر صفر مغلوب حریف خود شد. همچنین تیم ملی زنان ایتالیا یک بازی با منتخب ایران انجام داد که این دیدار نیز با نتیجه چهار بر صفر به سود دختران ایتالیا خاتمه یافت.
پوشش رسانهای
مروری بر آرشیو دو نشریه ورزشی پیش از انقلاب یعنی مجلههای «دنیای ورزش» و «کیهان ورزشی» نشان میدهد که این نشریات، هر هفته گزارشهای مربوط به ورزش زنان را پوشش میدادند؛ اما بر خلاف ورزش مردان که سهم فوتبال نزدیک سهچهارم از صفحات این دو مجله بود، در ورزش زنان، سهم فوتبال به اندازه رشتههای بسکتبال، والیبال، تنیس، پینگ پنگ، شمشیربازی، دو و میدانی و شنا بود.
فوتبال زنان ایران پس از انقلاب اسلامی
تعطیلی و احیای دوباره
با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، ورزش زنان در تمام رشتهها تقریباً تعطیل شد. فوتبال زنان نیز از این قاعده مستثنی نبود. در سال ۱۳۷۱ (۱۹۹۳) فوتبال زنان در ایران با مسابقات فوتبال سالنی که دانشگاه الزهرا برگزار کرد، دوباره فعال شد. در این سال زنان تنها در مسابقات فوتسال و داخل سالن حق بازی داشتند.
در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی به فوتبال زنان نسبت به سالهای اول انقلاب اهمیت بیشتری داده شد و امکانات گستردهتری در اختیار آن قرار گرفت. فائزه هاشمی در عرصه ورزش زنان و سپس محسن صفایی فراهانی در سمت ریاست فدراسیون فوتبال، نسبت به مدیران پیشین نگاه بازتری به فوتبال زنان داشتند. به این ترتیب، فوتبال دختران از داخل سالن قدم به فضای باز و مستطیل سبز گذاشت.
نخستین بازی تدارکاتی پس از انقلاب
جمعه، هشتم اردیبهشت ۱۳۸۵، روزی تاریخی برای فوتبال دختران ایران به شمار میرود؛ روزی که تیم فوتبال دختران برلین آلمان در دیداری دوستانه به میزبانی ورزشگاه آرارات، مقابل تیم دختران نوجوان ایران قرار گرفت. دیدن این بازی تنها برای زنان مجاز بود و حتی از حضور مردان خبرنگار رسانههای خارجی نیز جلوگیری شد. مأموران انتظامی حاضر در ورزشگاه نیز زن بودند.
بازی این دو تیم که در نیمه اول دو بر صفر به سود برلینیها تمام شده بود، در پایان به تساوی دو بر دو انجامید. هر دو تیم با پوشش کاملاً اسلامی به میدان رفتند. معصومه رضازاده که عضو تیم ایران بود، درباره آن مسابقه گفت: «این بازی پیشرفت بزرگی برای ما بود. در کشور ما تدارک چنین مسابقهای بینهایت سخت است و ما برای نخستین بار با یک تیم خارجی جاافتاده و شناختهشده بازی کردیم.»
تشکیل لیگ برتر زنان (لیگ کوثر)
نخستین دوره لیگ برتر فوتبال زنان ایران طی سالهای ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۷ برگزار شد.
حضور در عرصه بینالمللی
جام ملتهای آسیا ۲۰۰۸
مهر ماه ۱۳۸۶ تیم ملی فوتبال زنان ایران در نخستین گام در راه حضور در جام فوتبال ملتهای آسیا، در دور رفت از مرحله حذفی با سرمربیگری خانم ژو فنگ شین از کشور چین مغلوب تیم ملی زنان هندوستان شد. در دیدار برگشت ایران و هندوستان در ورزشگاه آرارات، ایران توانست با نتیجه چهار بر یک، تیم زنان هند را شکست دهد و به مرحله بعد راه یابد.
در مرحله گروهی، تیم ملی فوتبال زنان ایران در نخستین مسابقه چهار بر یک مغلوب ویتنام شد. ایران روز هفتم فروردین ۱۳۸۷ به مصاف میانمار رفت و بازی را با حساب دو بر یک باخت. دختران ایرانی اما دو روز بعد موفق شدند با نتیجه سه بر دو، تایوان را شکست دهند.
جام ملتهای آسیا ۲۰۱۰
تیر ماه ۱۳۸۸، رقابتهای مقدماتی برای حضور در جام ملتهای زنان آسیا در سال ۲۰۱۰ آغاز شد. ایران در گروهی قرار داشت که ازبکستان و تایلند نیز حضور داشتند. تایلند با نتیجه هشت بر یک ایران را شکست داد. فرشته کریمی تکگل ایران را وارد دروازه حریف کرد. ایران از ازبکستان نیز چهار گل خورد.
المپیک نوجوانان سنگاپور ۱۳۸۹
تیم فوتبال دختران ایران در المپیک جوانان سنگاپور ۱۳۸۹ شرکت کرد. این بازیها با مسابقه ایران مقابل ترکیه و در حضور سپ بلاتر، رئیس فیفا افتتاح شد. در این دیدار، ایران تا دقیقه ۷۰ با نتیجه دو بر یک پیش بود، اما در پایان بازی را با نتیجه چهار بر دو واگذار کرد.
ایران در بازی دوم با گل فاطمه اردستانی بر گینه پاپوآ غلبه کرد و به عنوان تیم دوم راهی نیمهنهایی شد. در نیمهنهایی ایران چهار بر یک به گینه استوایی باخت و در بازی ردهبندی نیز سه بر صفر از ترکیه شکست خورد.
نکته مهم درباره این دوره از بازیها، سطح کیفی بسیار نازل بود. فقط شش تیم در مسابقات حضور داشتند که دو تای آن گینه استوایی و گینه پاپوآ بودند. غیر از ایران، هیچ تیم آسیایی دیگری، حتی سنگاپور میزبان، در رقابتها حضور نداشت.
رتبه در رنکینگ فیفا
تیم فوتبال زنان ایران در رتبهبندی سال ۱۳۸۹ فیفا در جهان جایگاه ۵۵ را به دست آورد که این جایگاه بالاتر از جایگاه فوتبال مردان ایران در آن زمان بوده است. این پیشرفت تنها چهار سال پس از اولین بازی تدارکاتی در تهران مقابل دختران برلین رقم خورد.
چالشها و جنجالها
ماجرای حجاب و حذف از آستانه المپیک لندن
تیم پسران ایران با سرمربیگری علیرضا منصوریان از مرحله حذفی آغاز کرد و در مرحله دوم با باخت مقابل عراق حذف شد. تیم دختران اما موفق شده بود به مرحله گروهی مقدماتی المپیک لندن راه پیدا کند و در صورت سرگروهی، هم المپیکی میشد و هم یک شگفتی تاریخی رقم میزد.
دختران فوتبال ایران در رقابتهای گروه سوم مقدماتی در منطقه آسیا که به میزبانی اردن برگزار شد، نخست با هت تریک مریم رحیمی و گلزنی فرشته کریمی، چهار بر صفر از سد فلسطین گذشتند. مصاف ایران و اردن با گلزنی زهرا حاتمنژاد به تساوی یک بر یک انجامید. ایران در دیدار سوم با دو گل مریم رحیمی، بحرین را پشت سر گذاشت تا با هفت امتیاز در صدر جدول گروه خود بایستد.
این تیم با وجود همه موفقیتها، در مرحله نهایی در اردن متوقف شد. علت این توقف نه باخت در میدان بازی، بلکه حجاب عنوان شد. سهلانگاری مسئولان در هماهنگی این موضوع با فیفا و سختگیری بیش از اندازه فیفا موجب شد بانوان فوتبالیست کشورمان در یک قدمی صعود به المپیک حذف شوند.
جنجال مسابقه فوتبال دختران با پسران
در بهمن ۱۳۸۷، خبر بازی دوستانه تیم نوجوانان پسر و تیم دختران باشگاه فوتبال استقلال تهران منتشر شد. این واقعه پس از انقلاب بیسابقه بود و جنجال و واکنشهای بسیاری برانگیخت. پسران این بازی را ۷ بر یک بردند.
شایعه حضور افراد دوجنسه در تیم ملی
در تابستان ۱۳۸۸، شایعاتی درباره حضور افراد دوجنسه و ترنس در تیم ملی فوتبال زنان ایران مطرح شد. فدراسیون فوتبال ایران این مسئله را تکذیب کرد. فاطمه اردستانی، بازیکن شماره ۱۰ اسبق تیم ملی فوتبال زنان ایران، در این باره گفت: تمام اعضای تیم ملی فوتبال بانوان قبل از اعزام به رقابتهای سنگاپور نزدیک به ۱۰ تست دادیم و این تستها به سنگاپور فرستاده شد و آنها تأیید کردند که بانوان ایرانی نه مشکل دوپینگ دارند و نه هیچ مشکل دیگری.
نبود پوشش رسانهای
در دوره برگزاری رقابتهای بینالمللی، نه تنها از پخش زنده یا پخش با تأخیر بازیهای ایران خبری نبود، بلکه از پخش تصاویری کوتاه از گلهای زده ایران نیز در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران خودداری میشد. بخشهای خبری تلویزیون هنگام پوشش اخبار این تیم، صرفاً به پخش یک عکس از بازیکنان تیم ملی ایران اکتفا میکردند. فرازونشیبهای فعالیت و چالشهای بینالمللی