داروی تجاوز
داروی تجاوز؛ گونهای ماده شیمیایی ناتوانکننده با کارکرد تسهیل تعرض جنسی.
داروی تجاوز به مجموعهای از مواد دارویی و ترکیبات شیمیایی گفته میشود که با هدف ناتوانسازی افراد و تسهیل تعرض جنسی مورد استفاده قرار میگیرند. این مواد با سرکوب سیستم عصبی مرکزی، هوشیاری، قدرت تصمیمگیری و حافظه قربانی را مختل کرده و توانایی مقاومت وی را در برابر مهاجم از بین میبرند. این داروها که اغلب فاقد رنگ، بو و مزه هستند، تنها به قرصهای خوابآور محدود نمیشوند و طیف وسیعی از مواد از جمله الکل و ترکیبات صنعتی را شامل میشوند. ویژگی بارز این مواد، ایجاد فراموشی در قربانی است که پیگیری قانونی و اثبات جرم را با دشواریهای جدی مواجه میسازد. امروزه دسترسی به این مواد از طریق فضای مجازی و در قالبهای فریبندهای همچون خوراکیهای معمول گسترش یافته است که لزوم آگاهیبخشی عمومی و تدابیر پیشگیرانه را ضروری میسازد.
ماهیت و مکانیسم اثر داروی تجاوز
اصطلاح داروی تجاوز برای توصیف موادی به کار میرود که استفاده از آنها در یک موقعیت آسیبزا، ماهیت آنها را به ابزار جرم تغییر میدهد. این داروها اغلب تضعیفکننده سیستم اعصاب مرکزی هستند که باعث خوابآلودگی عمیق، شل شدن عضلات و جلوگیری از دفاع فرد در برابر تجاوز میشوند.[۱] خطرناکترین ویژگی این ترکیبات، توانایی آنها در ایجاد اختلال حافظه است؛ به طوری که قربانی پس از بازگشت هوشیاری، تصویر واضحی از وقایع رخداده در زمان حادثه ندارد و این امر فرآیند دادرسی را دشوار میکند.[۲]
انواع رایج داروی تجاوز
الکل یکی از اصلیترین عوامل تسهیلکننده تجاوز محسوب میشود؛ آمارها نشان میدهد در ۵۰ درصد موارد تجاوزهای گزارششده، مصرف الکل دخیل بوده است که باعث اختلال در قضاوت و واکنشهای فرد میشود.[۳] در کنار الکل، داروهای صنعتی متعددی در این دسته قرار میگیرند. فلونیترازپام (با نام تجاری روهیپنول) یکی از بنزودیازپینهای قوی است که باعث شل شدن عضلات و فراموشی میشود.[۴] گاما هیدروکسی بوتیرات (GHB) نیز که یک تضعیفکننده سیستم عصبی است، به دلیل بیرنگ و بیبو بودن و ایجاد حالت خوابآلودگی عمیق، اغلب برای ناتوانسازی قربانی و جلوگیری از دفاع او مورد سوءاستفاده قرار میگیرد.[۵]
شیوههای توزیع و دسترسی به داروی تجاوز
گزارشها حاکی از آن است که بازار فروش این مواد به فضای مجازی و پیامرسانها کشیده شده است. فروشندگان در کانالهای تلگرامی و صفحات عمومی، انواع قرصهای خوراکی و استنشاقی را با تبلیغاتی نظیر «بیبو و بیمزه» و «اثر تضمینی» عرضه میکنند. یکی از شیوههای نوین و خطرناک توزیع، عرضه این مواد در قالب آدامس و شکلات با شعارهای تبلیغاتی فریبنده مانند «افزایش میل جنسی» یا «مناسب مهمانی» است. همچنین فروشندگان برای ناشناس ماندن، امکان پرداخت از طریق رمزارز را برای خریداران فراهم کردهاند که ردیابی آنها را دشوارتر میسازد.[۲]
چالشهای پزشکی قانونی
اثبات وقوع تجاوز با استفاده از دارو، در پزشکی قانونی با محدودیتهای زمانی روبروست. به دلیل دفع سریع بسیاری از این داروها از بدن، دقت آزمایشهای سمشناسی در صورتی که نمونهگیری در ۷۲ ساعت نخست پس از حادثه انجام نشود، به شدت کاهش مییابد.[۶] در این پروندهها، تشخیص پارگی و کبودی ناشی از مقاومت قربانی کمتر دیده میشود، زیرا دارو توانایی مقاومت فیزیکی را از فرد سلب میکند؛ بنابراین تمرکز بر آنالیزهای بیولوژیک و سمشناسی اهمیت ویژهای مییابد.[۷]
پیامدهای روانشناختی
قربانیان این نوع تعرضات با آسیبهای روانی پایداری مواجه میشوند. مطالعات نشان میدهد که افسردگی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، احساس گناه و افکار خودکشی در میان این افراد شیوع بالایی دارد.[۸] عوارضی همچون پرخاشگری و افسردگی میتواند تا سالها پس از حادثه ادامه یابد و سلامت روان قربانی را تحت تأثیر قرار دهد.[۹]
پانویس
- ↑ ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، ص 57-58.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ایسنا، «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
- ↑ یونسی، خودمراقبتی و پیشگیری از آزارهای جنسی، ص ۱۸.
- ↑ ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، ص ۶۳-۶۴.
- ↑ ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، ص ۵۸-۵۹.
- ↑ ناروقه، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، نشریه طب انتظامی، ۱۴۰۳، ص 10.
- ↑ ناروقه، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، نشریه طب انتظامی، ۱۴۰۳، ص 10.
- ↑ خادمی، «تعیین سلامت روان قربانیان زن تجاوز جنسی مراجعه کننده به مرکز پزشکی قانونی استان اصفهان»، مجله علمی سازمان نظام پزشکی، ۱۳۹۶، ص ۱۴۷.
- ↑ ربانی، «بررسی اختلالات سلامت روان در قربانیان تجاوز جنسی»، سیویلیکا، ۱۴۰۰.
منابع
- ایسنا، «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آبان ۱۴۰۴.
- خادمی، نسیم و دیگران، «تعیین سلامت روان قربانیان زن تجاوز جنسی مراجعه کننده به مرکز پزشکی قانونی استان اصفهان در سال ۱۳۹۳»، مجله علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، دوره ۳۵، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۶.
- ربانی، نفیسه و کوهی، سحر، «بررسی اختلالات سلامت روان در قربانیان تجاوز جنسی»، دومین همایش ملی ارتقاء سلامت فرد، خانواده و جامعه، سیویلیکا، ۱۴۰۰.
- دفتر هماهنگي و نظارت بر امور درمان و بازتواني دبيرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعي اعتياد آور، تهران: انتشارات پرفر، ۱۳۸۲.
- یونسی فاطمه و جعفری فاطمه، خودمراقبتی و پیشگیری از آزارهای جنسی، تهران: مرکز مشاوره دانشگاه تهران، ۱۳۹۷.
- ناروقه، نعمتاله و رضایی، محسن، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، نشریه طب انتظامی، دوره ۱۳، شماره ۳، ۱۴۰۳.