مستوره افشار

مستوره افشار؛ از فعالان جنبش زنان در ایران، رئیس جمعیت نسوان وطن‌خواه پس از محترم اسکندری.

زندگی‌نامه

مستوره افشار در سال ۱۲۵۹ش به دنیا آمد. پدرش مجدالسلطنه افشار از مردان روشنفکر ارومیه و مادرش دختر امامقلی میرزا ملک قاسمی شخص مقتدر و مهین‌پرست آذربایجان بود خانم افشار در کودکی با زبان و ادبیات فارسی و سپس زبان روسی، ترکی و فرانسه آشنا شده و آن‌ها را آموخت. مرحومه افشار در اواخر عمر سرپرست شیرخوارگاه تهران بود وی در سال ۱۳۴۴ در سن ۶۵ سالگی در گذشت.

فعالیت‌های اجتماعی- سیاسی

• عضویت در جمعیت نسوان وطن‌خواه

خانم افشار در بزرگسالی به عضویت «جمعیت نسوان وطن‌خواه» درآمد.

• سخنران کنگره نسوان شرق

وی از سخنرانان کنگره نسوان شرق بود که در سال ۱۳۱۱ در تهران برگزار شد. کنگره نسوان شرق در پی آشنایی مردم مشرق زمین با فرهنگ و تمدن غرب تشکیل شد. ورود افکار و گرایش‌های تجددطلبانه به کشورهای شرقی موجب گسترش بحث آموزش زنان، ارتقای حقوق مدنی آنان و در نهایت ورود هر چه بیشتر آنان در مناسبات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بود. به همین دلیل زنان متأثر از اندیشه تجددطلبی و برابری خواهی، برای دستیابی به اهداف خود همگام با تأسیس مدارس دخترانه و انتشار روزنامه، انجمن‌ها و مجامعی را بنیان نهادند و به برگزاری کنگره‌هایی مبادرت ورزیدند که کنگره نسوان شرق یکی از ثمرات آن بود. البته اگر چه افراد عضو این کنگره اهداف خود را در ترقی و پیشرفت آموزشی و ورود زنان به اجتماع تعریف کردند اما بدر ملوک بامداد هدف کنگره نسوان شرق را چنین بیان می‌کند: در سال ۱۳۱۱ جمعیت نسوان وطن‌خواه به ریاست مستوره افشار پذیرای کنگره نسوان شرق شد. موضوع کمیسیون‌ها پیرامون ترقیات روزافزون زن‌های اروپایی و محرومیت زنان کشورهای عربی و ایرانی، لزوم جنبش و اقدامات جدی از طرف زن‌های روشنفکر موضوع‌های مورد بحث کنگره بود.

پیشینهٔ اشرافی خانم افشار باعث شده بود که هر گاه که بین حقیقت و مصلحت ناگزیر به انتخاب می‌شد، جانب احتیاط را از دست نمی‌داد و نمی‌گذاشت رشته اتصالش به قدرت گسسته شود؛ مثلاً در جریان برگزاری کنگره، مستوره از دخالت‌های نابجای شیخ‌الملک اورنگ که نماینده دولت ایران در کنگره بود دفاع کرد و این موضوع حتی اعتراض نور حماده را به دنبال داشت. در همین کنگره، برخی از اعضای «جمعیت نسوان وطن‌خواه» برای برکناری او از ریاست این جمعیت تلاش کردند، اما مستوره آنقدر از سیاست سررشته داشت که جلوی این اتفاق را بگیرد.

رویداد مهمی که در خلال برگزاری کنگره نسوان شرق رخ داد، انشعاب و جدایی اعضای این جمعیت بر اثر اقدامات و فعالیت‌های مستوره افشار بود. مستوره افشار به جای آنکه به فعالیت‌ها و اقدامات انجمن‌های زنان از مشروطه به بعد بپردازد، تمامی تغییرات رخداده در وضعیت زنان را ناشی از اقدامات رضاشاه معرفی کرد. به بیانی دیگر مستوره افشار فعالیت‌های زنان را برای احقاق حقوق خود به مصادره حکومت رضاشاه درآورد، به همین سبب نورالهدی منگنه و همفکرانش در ۶ آذر ۱۳۱۱ در اعتراض به این رویه و عملکرد، استفعا دادند. نورالهدی منگنه در این‌باره نوشت: «همه اعضای خدمت‌گزار که نظر عام‌المنفعه داشتند از جمله اینجانب که بار سنگین زحمات جمعیت را بر عهده داشتم رنجیده خاطر شدیم و از انجمن استعفا دادیم».

• تشکیل کلاس‌های سوادآموزی مخصوص زنان
• نگارش مقاله در نشریات مختلف با موضوع حقوق زنان
• تشکیل جلسات سخنرانی با موضوع زنان

از مهم‌ترین فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی مستوره افشار به‌شمار می‌رود.

منابع

• بامداد، بدرالملوک، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید. تهران: ابن سینا، ۱۳۴۷ش.
• پیرنیا، منصوره، سالار زنان ایران، واشینگتن: مهرایران، ۱۳۷۴ش.
• ساناساریان، الیز، جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷). ترجمه نوشین احمدی خراسانی. تهران: اختران، ۱۳۸۴ش.
• «اشراف‌زاده‌ای در فکر زنان»، روزنامه همشهری، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مرداد ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۱ش.