افزایش طلاق

افزایش طلاق؛ گسترش انحلال عقد ازدواج و جدایی زن و شوهر.

عوامل بالارفتن نرخ طلاق

الف. علل مهارتی

ضعف مهارت‌های‌ ارتباطی بین همسران، افراد خانواده و بین خانواده‌‎های زوجین، از علت‌های مهم جدایی زن و شوهر در ایران شناخته شده است. مهارت‌های همسريابی، دچار ضعف بوده و مشاوره‌های قبل از ازدواج یا انجام نشده و یا به‌درستی به‌آن عمل نشده است. نیاموختن اصول خودشناسی و سازگاری با دیگران، احترام نگذاشتن به‌تفاوت‌های فردی، به‌رسمیت نشناختن هویت مستقل همسر آینده و منطقی نکردن انتظارات در زندگی مشترک، از مهم‌ترین نقاط ضعف ارتباطی زوجین است که در صدر علل طلاق در جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است.

ب. علل اقتصادی

3. مهریۀ سنگین

مهرية سنگین يا در حد متوسط که می‌تواند مشوق زنان برای طلاق و رفع نگرانی تأمین هزينه‌های زندگی پس از طلاق باشد، نیز از عوامل موثر در طلاق شمرده شده است.

ج. علل اجتماعی

تعلق زوجین به پايگاه اجتماعی متفاوت، حمايت بیش از حد والدين از فرزندان و کم‌شدن میزان مسئولیت‌پذيری آنها در زندگی، گسترش رفتارهای مخاطره‌آمیز مانند استفاده از مشروبات الکی و داروهای روان‌گردان، اعتیاد، افزايش تفاوت‌های نسلی، شکسته‌شدن قبح روابط اجتماعی زوجین با افراد نامحرم، نگرش توسعه‌يافته‌تر زنان نسبت به ‌مردان، وجود رويکرد مردسالارانه در میان مردان، خشونت خانگی و نبود ارتباط عاطفی بین زوجین دلایلی دیگر است که باعث افزایش آمار طلاق در ایران شده است.

د. علل فرهنگی

2. افزایش امکان زندگی غیرازدواجی

افزايش امکان زندگی در شکل غیرازدواجی مانند هم‌خانگی، گرايش به‌ تجربه‌کردن چند زندگی مشترک، سبک جدیدی از زندگی «بدون دردسر» در جامعه که با شعار «باید از زندگی لذت برد» و نباید شرایط سخت زندگی را بر یکدیگر تحمیل‌کرد، به‌زندگی‌های مشترک پایان داده است.

3. قدسیت‌زدایی از خانواده

به باور پژوهشگران، امروزه خانواده از قدسیت و جایگاه معنوی خود فرو افتاده و سبک‌های نوین زندگی، تصمیم طلاق را آسان ساخته است.

4. رواج طلاق توافقی

اجرای طلاق‌های توافقی به‌‌تقلید از سبک زندگی غربی با 27 هزار و 320 مورد (در تهران)، از بیشترین پرونده‌های مربوط به‌دعاوی خانوادگی است که طلاق گرفتن را به یک مد تبدیل کرده است. کارشناسان خانواده از طلاق توافقی به‌عنوان «بحران پنهان» یاد می‌کنند که نظام خانواده‌ها را متزلزل کرده است.

ه. علل اخلاقی و حقوقی

کاهش دينداری، کم‌رنگ شدن ارزش‌های اخلاقی تعهد و وفاداری به ‌همسر، مسئولیت‌ناپذیری در قبال زندگی مشترک و فرزندان، انجام ندادن تعهدات همسرانه جهت بقا و تداوم نسل بشری، نپرداخن به تعهدات الزامي مانند تمكين ازسوی زن، عدم پرداخت نفقه از سوی مرد، نداشتن معاشرت نيکو، تأمين نکردن نيازهای جنسي و عدم تفاهم و تشریک مساعی جهت حل مشکلات به‌وجود آمده، تصمیم طلاق را ساده کرده و به‌جدایی همسران انجامیده است.

عوامل افزایش طلاق

طلاق از عوامل مختلف و درهم‌‏تنیده‏‌ای ناشی می‏شود. در قرآن کریم به عوامل عام طلاق اشاره شده است:

بی‏‌توجهی یا کم‌‏توجهی به نیاز جنسی همسر؛

هم‌‏کفو نبودن و فقدان همسان‌‏همسری؛

ضعف اعتقادات و ایمان همسران؛

عدم شناخت همسران از نقش‌‏ها و انتظارات خود؛

بدخلقی در خانواده؛

تجمل‌‏گرایی و دنیاطلبی (مخصوصاً زنان)؛

تنوع‌‏طلبی و ازدواج مجدد مردان؛

بدبینی و تهمت‌‏زدن به یکدیگر.

این عوامل در پژوهش‌‏ها و نظریات مختلف نیز بیان شده است:

عوامل کلان طلاق

گاهی ساختارهای کلان جامعه همچون فقرِ ناشی از ساختار جامعه شهری و جهانی‌‏شدن اقتصاد و تاکید فراوان بر مصرف‏‌گرایی و ارزش‏‌های مادی به طلاق می‏‌انجامد. طبق نظریه بحران ارزش‏‌ها، در جوامع در حال ‏توسعه همچون ایران، کشاکش سنت و مدرنیته، سقوط ارزش‏‌های معنوی و دینی همچون قناعت و ساده‌‏زیستی و جایگزینی ارزش‏‌های جدیدی چون اشتغال زنان، مصرف‏‌گرایی و تجملات، به افزایش طلاق می‏‌انجامد. از منظر کارکردگرایی نیز حذف بسیاری از کارکردهای پیشین خانواده، عدم اتکای همسران به خانواده، اشتغال و افزایش پایگاه اجتماعی زنان، نقش مهمی در بروز طلاق دارد؛ لذا نسبت طلاق زنان شاغل تقریباً دوبرابر کل زنان و چهار برابر زوج‏‌هایی است که فقط مرد شاغل است.

عوامل خرد طلاق

طبق نظریه مبادله، اگر یکی از زوجین، احساس زیان در ازدواج کند، احتمال گسست وجود دارد. همچنین توان زوجین در تامین مستقل نیازهای خود و عدم وابستگی‏‌شان به روابط زناشویی، استحکام خانواده را سست می‏کند. از منظر نظریه نیاز و انتظار، عدم تامین انتظارات هر یک از زوجین در زندگی زناشویی، به نارضایتی و پشیمانی آنان منجر می‏‌شود. در نظریه توزیع قدرت نیز تضاد میان زوجین سبب تلاش هر یک برای تسلط بر دیگری و تداوم این وضعیت سبب افزایش تنش و نهایتاً طلاق می‏‌شود. طبق نظریه همسان‌‏همسری، ناهمسانی فرهنگی، نژادی و مذهبی زوجین به طلاق می‏‌انجامد و در نظریه شبکه، اگر زوجین عضو شبک‌ه‏ای از خانواده‌‏ها و اطرافیان مختلف باشند، با هضم‏‌شدن در آن شبکه، ناخواسته با همسر خود طبق الگوهای شبکه تعامل می‏‌کنند که سبب جدال، تیرگی روابط و طلاق می‏‌شود.

مهم‏‌ترین عوامل طلاق در ایران

طبق پژوهش‏‌ها، عوامل طلاق در چهار دهه اخیر در ایران جابه‏‌جا شده‌‏اند؛ به‌‏عنوان مثال، به‏‌جای اختلاف سنی زوجین که مهم‏‌ترین عامل سه دهه ابتدایی بوده، در دهه اخیر، افزایش سطح انتظارات و تامین‌‏نشدن آن، بیشترین تاثیر را داشته است. مهم‏‌ترین عوامل طلاق در ایران در دهه 1390ش به‏‌ترتیب عبارتند از:

تفاوت‏‌های فرهنگی؛

بردآورده نشدن انتظارات؛

عدم شناخت قبل از ازدواج؛

نارضایتی از زندگی؛

اختلافات دینی-اعتقادی و اخلاقی؛

شغل و درآمد نامناسب؛

دخالت دیگران.

منابع

• «آمار طلاق در ایران و عوامل موثر بر آن»، وب‌سایت دادسو، تاریخ درج مطلب: 1 مرداد 1401ش.
• ابراهیمی‌پور، قاسم، شاخص‌های خانوادۀ مطلوب در اسلام، قم، مرکز بررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری با همکاری پژوهشگاه المصطفی، 1391ش.
• «چگونه مانع طلاق توافقی شویم؟»، خبر آنلاین؛ تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1394ش.
• «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1392ش.
• بنی‌هاشمی، فریبا سادات، و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، مجلّۀ علوم اجتماعي دانشكدۀ ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد، شمارۀ اول، بهار و تابستان 1399ش.
• «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مصوب 1307ش.
• «قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده»، مصوب مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مصوب ۱۴۰۰ش.
• «مهم‌ترین ویژگی‌های فرزندان طلاق چیست؟»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 19 بهمن 1400ش.