همسرگزینی دختران

همسرگزینی دختران؛ انتخاب همسر توسط دختران با تکیه بر معیارهای فردی، خانوادگی و اجتماعی.

همسرگزینی، مهم‌ترین رویداد در عبور دختر از زندگی مجردی به زندگی متأهلی است. عوامل متعددی در همسرگزینی دختران مؤثر است. همچنین داشتن پیش‌فرض‌های صحیح، شناخت و آگاهی از ازدواج، تأثیر مثبتی در تعیین معیارها و ملاک‌های یک دختر برای انتخاب همسر خود دارد.

مفهوم‌شناسی

همسرگزینی به فرایند یافتن یک همسر مناسب برای ازدواج و تشکیل خانواده گفته می‌شود. این فرایند تا حد زیادی تحت‌تأثیر ارزش‌های غالب در جامعه است.

اهمیت همسرگزینی دختران

امروزه با دگرگونی‌های اجتماعی، انتظارات دختران جوان نیز دگرگون شده و همسرگزینی و تشکیل خانواده به امری سخت‌تر و چالش‌برانگیز تبدیل شده است. آگاهی و شناخت درست دختران جوان از شرایط مناسب یک مرد برای ازدواج، به آنها کمک می‌کند تا انتخاب هوشمندانه‌ای داشته باشند. البته با وجود حساسیت و اهمیت همسرگزینی، کارشناسان توصیه می‌کنند که دختران مراقب باشند تا در این امر، به وسواس گرفتار نشوند و سخت‌گیری یا ایده‌آل‌گرایی را به اشتباه، جایگزین دقت نکنند؛ زیرا تمام معیارهای مطلوب برای گزینش همسر در یک فرد، جمع نمی‌شود.

عوامل مؤثر در همسرگزینی دختران

امروزه در هر جامعه‌ای، گزینش همسر بنابر شرایط و مقتضیات آن جامعه، معیارها و هنجارهایی دارد. این پدیده در تجربه زیستهٔ عاملان اجتماعی، ابعاد ذهنی و مصادیق عینی متنوع و درعین‌حال پیچیده‌ای دارد. تغییر در مطلوبیت‌های فرهنگی و اجتماعی دربارهٔ نقش‌ها و جایگاه دختران جوان در خانواده و اجتماع، موجب تغییر شرایط و بعضاً پیچیدگی فرایند همسرگزینی شده است. کارشناسان معتقدند دختران جوان با توجه به شرایط فردی و اجتماعی مختلف مانند استقلال مالی، باورداشت‌های فرهنگی، شرایط زمینه‌ای از جمله تحولات ناظر بر گذار نسل‌ها و تحول در الگوهای ارتباطی و نیز شرایط مداخله‌گری مانند تجارب تحصیلی خود و خانواده، راهبردهای مختلفی در گزینش همسر داشته‌اند.

همچنین گسترش اینترنت و فضای مجازی، آگاهی فردی را نسبت به هنجارها، الگوها و ارزش‌های حاکم بر شیوهٔ همسرگزینی دختران، افزایش داده و فضاهای آشنایی را از حالت سنتی به مدرن سوق داده و یافتن فرد مناسب برای ازدواج دختران را دچار تغییر و تحول اساسی کرده است.

سبک‌های همسرگزینی دختران

امروزه سه الگوی غالب برای همسرگزینی دختران وجود دارد که عبارت‌اند از:

1. سبک مبتنی بر الگوهای سنتی: در شیوه سنتی، والدین، دختر یا پسری را برای ازدواج با فرزند خود انتخاب می‌کنند؛
2. سبک مبتنی بر تعاملات دوستانه؛ آشنایی دختر با پسر در محیط‌های مختلف، بدون اطلاع خانواده؛
3. سبک بینابینی (تعاملات دوستانه تحت نظارت خانواده).

همچنین معیارسازی، کنترل معیار، انطباق‌یابی، پذیرش و گزینش نهایی توسط دختران، بیانگر ابعاد اصلی و مشترک آنها در فرایند گزینش همسر و انتخاب شیوهٔ همسرگزینی است.

پیامدهای همسرگزینی به شیوه مدرن

در شیوهٔ متناسب با فرهنگ سنتی ایرانی، والدین نقش مهمی در همسرگزینی دختران خود دارند؛ اما در شیوهٔ مدرن همسرگزینی، والدین نقش کمتری در انتخاب همسر برای فرزند خود دارند. این امر گسترش یک نوع فردیت در همسرگزینی را نشان می‌دهد. در دورهٔ مدرن، دختر و پسر، خودشان همسر مناسب را انتخاب می‌کنند و پس از توافق نهایی، موضوع را به خانواده‌ها اعلام می‌کنند. کارشناسان معتقدند کم‌تجربگی و آگاهی ناقص دختران در سنین جوانی و عدم بهره‌مندی از نظرات، ایده‌ها و دلسوزی‌های والدین سبب شتاب‌زدگی دختران در انتخاب همسر می‌شود.

بسط دایرهٔ همسرگزینی دختران

امروزه پیشرفت فناوری، دسترسی همگانی دختران به فضای مجازی و شرایط مرتبط با آن سبب شده عاملیت و فردمحوری دختران در فرایند همسرگزینی بیشتر شود. به‌نظر کارشناسان، عوامل مختلفی مانند دریافت یا عدم‌دریافت پشتیبانی‌های خانوادگی، خوشبینی یا عدم خوشبینی دختران نسبت به پایداری زندگی زناشویی، مسئولیت‌پذیری یا مسئولیت‌گریزی در انتخاب همسر و نهایتاً تفاهم یا عدم تفاهم زوجین سبب بسط دایرهٔ همسرگزینی دختران شده است.

مهم‌ترین معیارهای دختران برای همسرگزینی

کفویت و همسانی، دین‌داری و اخلاق نیکو، مهم‌ترین معیارهای مورد توجه دختران برای همسرگزینی است. همچنین عفت، حیا و اصالت خانوادگی، نجابت و پاکی از دیگر معیارهای دختران در همسرگزینی دانسته شده است. آنها همچنین رشد عقلی و برخورداری مرد از فهم دقیق‌تر را در اداره زندگی مشترک و تربیت فرزندان مؤثر می‌دانند. تناسب دختر و پسر در سطح تحصیلات، زیبایی، سن، شرایط اقتصادی، شرایط خانوادگی و مذهب، شاخص‌های همسانی و کفویت دانسته می‌شود.
براساس آمار پیمایش ملی خانواده که توسط جهاد دانشگاهی در سال ۱۳۹۷ش منتشر شده است، دختران امروزی سه معیار اعتماد، راست‌گویی و عشق را به ترتیب با حدود ۹۸درصد، ۹۷درصد و ۹۴درصد، در همسرگزینی دارای اهمیت دانسته‌اند و معیارهای مالی مانند درآمد خواستگار یا ثروتمند بودن خانوادهٔ او، در رتبه‌های بسیار پایین‌تری قرار دارند؛ اما از مجموع شاخص‌های مورد توجه دختران، گونه‌ای از ایده‌آل‌گرایی به‌دست می‌آید که به یک انگاره در ذهن بسیاری از دختران، تبدیل شده است و گسترش آن در جامعه، آسیب‌هایی مانند بالا رفتن سن ازدواج و ورود به مرحله تجرد قطعی را برای دختران به‌همراه دارد.

تغییرات ایجاد شده در همسرگزینی دختران

برخی کارشناسان معتقدند در عصر حاضر، برخی دختران با نادیده‌گرفتن اصول فرهنگی و اعتقادی خود به خواستگاری پسرها می‌روند. أثرپذیری همسرگزینی دختران از مدرنیته سبب شده آنها به‌جای توجه به سنت، ارزش و هنجارهای جامعه، بیشتر به فکر ایجاد رابطهٔ فردمحور باشند. امروزه الگوپذیری همسرگزینی دختران از فرهنگ بیگانه، به طلاق‌ها و ازدواج‌های مکرر در جامعه می‌انجامد و نظم اجتماعی را به چالش می‌کشد. شکاف نسلی میان افراد جامعه سبب ایجاد اختلاف ایده‌ها و ارزش‌ها میان فرزندان و خانواده‌ها شده و این امر، چارچوب پذیرفته‌شدهٔ اجتماعی برای همسرگزینی دختران را با تردیدهای جدی روبرو کرده است. در نتیجه، هر نسلی با دیدگاه و اندیشه خود به انتخاب همسر اقدام می‌کند.

چالش‌های همسرگزینی دختران در جوامع معاصر

در جوامع امروزی، فرایند همسرگزینی دختران دستخوش تحولاتی شده است که از غلبه فردگرایی و مدرنیسم بر معیارهای مبتنی بر عقلانیت و اصالت فرهنگی ناشی می‌شود. این تحول در برخی موارد به آغاز زندگی مشترک بدون پایبندی به چارچوب‌های شرعی و قانونی انجامیده است. به گفته برخی پژوهشگران، این پدیده نشان‌دهندهٔ آن است که انتخاب همسر از سوی دختران اغلب مبتنی بر نبود شناخت و آگاهی کافی است. از دیدگاه گروهی از کارشناسان، شناخت صحیح معیارهای همسرگزینی نقشی اساسی در توفیق ازدواج دختران دارد. همچنین، در این زمینه بر نقش حمایت خانواده به‌عنوان عاملی که حتی در صورت بروز مشکل، امکان بازگشت و پذیرش فرزندان را فراهم می‌آورد، تأکید شده است. رسانه‌های جمعی، نهادهای فرهنگی و مراکز تربیتی نیز به‌عنوان نهادهایی که می‌توانند به آموزش و مشاورهٔ پیش از ازدواج جوانان و همچنین آموزش والدین بپردازند، در تقویت معیارهای درست همسرگزینی دختران مؤثر دانسته شده‌اند.

منابع

• اسماعیلی، علی، «چرا در ازدواج، آیده‌آل‌گرا شدیم؟»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف، تاریخ انتشار: ۹ تیر ۱۴۰۱ش.
• اصغرپور ماسوله، احمدرضا و همکاران، «پدیدارشناسی همسرگزینی دختران جوان در شهر مشهد»، زن در فرهنگ و هنر، شماره ۱، ۲۰۱۷م.
• اکبری، حسین و نخعی‌راد، زهرا، «بررسی جامعه‌شناختی دایره همسرگزینی دختران در ارتباط با فضای مجازی»، در مجموعه مقالات نخستین همایش ملی چالش‌ها و راهکارهای تعالی نهاد خانواده در مذاهب اسلامی با محوریت آسیب‌های اجتماعی، ۱۳۹۹ش.
• برادران کاشانی، زهرا و همکاران، «همسرگزینی دختران جوان، کشاکش فردیت در برابر ارزش‌های سنتی»، وب‌سایت خانواده پژوهی، تاریخ بازدید: ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «طرح ملی پیمایش خانواده»، جهاد دانشگاهی واحد البرز، ۱۳۹۷ش.
• علی اکبری دهکردی، مهناز، «بررسی مقایسه‌ای ملاک‌های همسرگزینی در دختران جوان شهر اهواز»، نشریه علمی روان‌شناسی بالینی، شماره ۲، ۱۳۸۶ش.
• «همسرگزینی و ضرورت یک انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.