سلام نظامی
سلام نظامی؛
سلام نظامی یک رفتار نمادین و تشریفاتی برای ادای احترام میان نظامیان، یا احترام نظامیان به پرچم، سرود ملی و مقامات عالیرتبه است. در ایران، این حرکت ریشه در سنتهای دیرین ارتشهای باستانی داشته و در دوران معاصر با آییننامههای انضباطی نیروهای مسلح (آجا، سپاه و فراجا) مدون شده است. در سالهای اخیر، استفاده از این نشان غرضی در میادین ورزشی توسط ورزشکاران غیرنظامی نیز به نمادی از همبستگی ملی و آمادگی دفاعی تبدیل شده است.
۱. تاریخچه و فلسفه
برخلاف تصور عمومی که سلام نظامی را صرفاً یک حرکت مدرن میدانند، در ایران باستان (دوران هخامنشی و ساسانی) اشکالی از ادای احترام بصورت ایستادن خاص یا قرار دادن دست در برابر دهان (برای جلوگیری از آلوده کردن هوای مقابل شاه) مرسوم بود.
- فلسفه دست راست: در تمام دنیا و از جمله ایران، استفاده از دست راست نشاندهنده خالی بودن دست از سلاح و داشتن نیت صلحآمیز است.
- تغییرات معاصر: شکل فعلی سلام نظامی (چسباندن انگشتان دست راست به شقیقه) در دوران قاجار و پهلوی تحت تأثیر نظامنامههای اروپایی وارد ایران شد و پس از انقلاب ۱۳۵۷، با حفظ اصول فنی، با ارزشهای ارزشی و مکتبی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران تطبیق داده شد.
۲. انواع سلام نظامی در آییننامه ایران
بر اساس آییننامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، سلام نظامی به اشکال زیر اجرا میشود:
| نوع سلام | نحوه اجرا | کاربرد |
| دست به کلاه/شقیقه | بلند کردن دست راست، چسباندن انگشتان و قرار دادن لبه دست کنار چشم یا لبه کلاه. | معمولترین نوع سلام در حالت انفرادی. |
| پیشفنگ | نگه داشتن سلاح (معمولاً کلاشینکف یا ژ-۳) در مقابل بدن. | ادای احترام رسمی یگانهای مسلح به مقامات یا پرچم. |
| سلام با سر | حرکت کوتاه سر به سمت هدف. | زمانی که نظامی بدون کلاه است یا دستش مشغول است. |
| ادای احترام دسته جمعی | فرمان «خبردار» توسط فرمانده یگان. | در صبحگاهها و هنگام ورود مقام ارشد. |
۳. سلام نظامی ورزشکاران ایرانی
یکی از پدیدههای اجتماعی-فرهنگی جدید در ایران، ادای سلام نظامی توسط ورزشکاران روی سکوهای جهانی یا هنگام پخش سرود ملی است. این حرکت فراتر از یک پروتکل نظامی، به یک «ژست ملیگرایانه» تبدیل شده است.
۳.۱. دلایل و انگیزهها
بر اساس تحلیل رسانههای داخلی (مانند نورنیوز و همشهری)، این اقدام ورزشکاران معمولاً با اهداف زیر صورت میگیرد:
- اعلام همبستگی: نشان دادن اتحاد میان ملت و نیروهای دفاعی، بهویژه در دوران تنشهای بینالمللی.
- پاسخ به تهدیدات: ورزشکاران با این حرکت نشان میدهند که خود را «سرباز وطن» میدانند. (مانند سلام نظامی امیرحسین زارع یا بازیکنان تیم ملی والیبال).
- احترام به شهدا: بسیاری از ورزشکاران این حرکت را پیامی برای بزرگداشت یاد شهدای دفاع مقدس و مدافعان امنیت عنوان کردهاند.
۳.۲. نمونههای شاخص
- تیمهای ملی بانوان: در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵ میلادی)، تیمهای ملی بسکتبال و هندبال زنان ایران در مسابقات آسیایی، با سلام نظامی هنگام سرود ملی، توجه رسانهها را جلب کردند که در رسانههای داخلی به عنوان نماد عزم و اراده زن ایرانی تعبیر شد.
- رشتههای رزمی: در کشتی و تکواندو، این حرکت پس از کسب مدال طلا به یک سنت برای نشان دادن اقتدار ملی تبدیل شده است.
۴. قواعد حقوقی و بینالمللی
در منشور المپیک و قوانین فیفا، رفتارهای سیاسی تند ممنوع است؛ اما سلام نظامی در ورزش ایران معمولاً به عنوان «ادای احترام به پرچم و سرود» (National Gesture) تلقی شده و تا کنون به عنوان تخلف سیاسی منجر به جریمه سنگین نشده است، زیرا ریشه در پروتکلهای رسمی احترام ملی دارد.