پیش‌نویس:عامه پسند (فیلم)

عامه پسند (فیلم)؛ درامی اجتماعی با پس‌زمینه جایگاه زن و چالش‌های استقلال پس از طلاق.

فیلم عامه پسند یک اثر سینمایی است که به بیان چالش‌های پیش‌روی زنان بعد از طلاق می‌پردازد. سیر اصلی داستان بر تلاش شخصیت اصلی برای بازیابی هویت فردی متمرکز است. هرچند برخی از کارشناسان بر این باور هستند که اغراق‌نمایی در طرح مسائل و منفعل کردن شخصیت مردان با واقعیت ملموس اجتماعی فاصله بسیاری دارد.

معرفی فیلم

فیلم عامه پسند محصول سال 1398ش در ژانر اجتماعی است و در سال 1403ش در پلتفرم فیلم‌نت اکران آنلاین شد. این فیلم روایت‌گر داستان زنی است که بعد از جدایی از همسرش قصد دارد با تصمیمی شتاب‌زده به استقلال دست یابد. عامه پسند برای اولین بار نمایش خود در سی‌وهشتمین جشنواره فیلم فجر نامزد دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل زن شد.

عوامل فیلم زیر عامه پسند

فیلم سینمایی عامه پسند به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی سهیل بیرقی و سومین اثر او در سینمای ایران است. حسین جعفریان مدیر فیلمبرداری، هایده صفی‌یاری تدوین‌گر، کریستف رضاعی آهنگساز، مهرداد میرکیانی طراح چهره پردازی، مریم تخت کشیان عکاس و مجید کریمی مجری طرح از دیگر عوامل فیلم هستند.

خلاصه داستان فیلم عامه پسند

فهمیه بعد از پی‌بردن به مسئله خیانت همسرش تصمیم می‌گیرد که زندگی مستقلی را پیش‌رو بگیرد. او در سن 50سالگی، بر سر دوراهی بازگشت به زیست سنتی و محدود، یا پذیرش مخاطرات استقلال به منظور حفظ کرامت فردی و بازیابی عزت‌نفس قرار می‌گیرد و در این مسیر با چالش‌های عدیده‌ای روبه‌رو می‌شود. این انتخاب در برخی تحلیل‌ها، واکنشی احساسی و هیجانی برای اثبات موفقیت در سن میان‌سالی معرفی شده است.

شخصیت‌‌های فیلم عامه پسند

فهیمه: با بازی فاطمه معتمد آریا که بعد از جداشدن از همسرش، تصمیم به بازگشت به زادگاهش گرفته است. فهیمه در نقش زنی میان‌سال بازی می‌کند که بعد از سال‌ها زندگی مشترک با همسرش متوجه خیانت او می‌شود.

افسانه: با بازی باران کوثری که دوست دوران کودکی فهمیه است و سعی در کمک کردن به او دارد. افسانه بیان‌گر زنی موفق و به‌نام در بازار است که در پشت ظاهر مهربان منفعت‌طلب نیز توصیف شده است؛ زنی که در هر مناسبتی با جامعه همراه است. شخصیت افسانه بیان‌گر زنی حسود، جاه‌طلب، بی‌ادب و خشن عنوان شده است.

میلاد: با بازی هوتن شکیبا که مدرس و برگزار کننده کلاس‌های یوگا است و ضمن آشنایی با فهیمه موجب ایجاد دردرسرهایی برای او می‌شود.

محتوای فیلم

سبک روایی و ایجاز: از ویژگی‌های شخص سهیل بیرقی بهره‌گیری از سادگی در بیان و دوری از تکلف‌های تکنیکی در به‌تصویر کشیدن مفاهیم است؛ به‌گونه‌ای که به راحتی توانسته است ببینده را به شخصیت اصلی داستان نزدیک کند.

بازنمایی با زیست مدرن و تکنولوژی: به گفته برخی از کارشناسان از نکات قابل توجه فیلم‌های سهیل بیرقی نمود بازنمایی دقیق تکنولوژی و نیازمندی‌های معاصر در سیر روایی فیلم است؛ به‌گونه‌ای که عناصر زندگی روزمره، نقش مهمی برای پیش‌برد روایت اثر ایفا می‌کنند.

تلفیق تقابل‌های سنتی و مدرن: فیلم عامه‌ پسند از طریق عناصر بصری و شنیداری به تقابل میان دو دنیای سنت و مدرن می‌پردازد. این درآمیختگی درطراحی صحنه به‌صورت تغییر کاربری یک خانه‌ی قدیمی به فضایی مدرن و ترکیب سازهای شرقی و غربی در موسیقی متن تجسم یافته است.

تحلیل شخصیت و ساختار روایی: فیلم با قرار دادن استقلال فردی در برابر سنگینی 28 سال زندگی گذشته، به بازنمایی تناقض‌های درونی شخصیت اصلی می‌پردازد؛ به‌گونه‌ای ذهن پرتلاطم او را در پس چهره آرام او به‌تصویر کشیده می‌شود.

درون‌مایه‌ی استقلال و خودشکوفایی: تحليل‌گران معتقدند فیلم عامه پسند نمایش چالش‌های زنان بعد از طلاق و فقدان پشتيبانی اجتماعی به موضوع استقلال فردی می‌پردازد؛ این اثر با رویکردی آسیب‌شناسانه، زنان را به سمت توجه به آرزوها و بازیابی هویت مستقل خود در کنار نقش‌های همسری و مادری سوق می‌دهد.

دیدگاه‌های انتقادی

نبود انگیزه‌ شخصی: بخشی از منتقدان سینمایی معتقدند که در سیر روایی فیلم، تصویرسازی کافی برای تصمیم فهیمه جهت آغاز زندگی مستقل وجود ندارد. بر اساس این تحلیل، از آنجا که مادر خانواده به‌عنوان فردی بازنمایی می‌شود که کلامش در ساختار خانواده نفوذ ندارد و در برقراری ارتباط مؤثر با اعضای آن دچار ضعف است، گذار او به یک موقعیت جدید و مستقل، فاقد پشتوانه‌ منطقی و شواهد لازم ارزیابی می‌شود.

بازنمایی طرد اجتماعی: کارشناسان سینمایی معتقدند فیلم عامه پسند به مسئله‌ پس‌زده شدن زنان مستقل یا مطلقه در جامعه سنتی می‌پردازد. بر اساس این دیدگاه، اثر نشان‌دهنده محیطی است که در آن، زنان تنها در صورت هم‌رنگ شدن با هنجارهای جمعی و کنار گذاشتن هویت متمایز خود، مورد پذیرش و حمایت قرار می‌گیرند.

تحلیل بازنمایی زنان: بنا بر نقد منتشر شده در وب‌سایت فرارو، زنان در فیلم‌های سهیل بیرقی بیش‌ از آن‌که از جامعه مردمحور آسیب ببینند، به‌عنوان زخم‌خوردگان تفکر زن‌ستیز بازنمایی می‌شوند. دیدگاهی که با درونی‌شدن در ذهن شخصیت‌ها، زنان را در مقابل یکدیگر قرار می‌دهد.

تحلیل لحن و روایت: برخی منتقدان بر این باور هستند که فیلم عامه پسند علی‌رغم پرداختن به مسائل مهم اجتماعی، در لایه‌های متنی دچار اغراق‌نمایی شده است؛ مسائلی که فاقد منطق روایی هستند و نتوانسته‌اند به شکلی ملموس در عمق فیلم به تصویر کشیده شوند.

بازنمایی روابط بین‌نسلی: برخی از کارشناسان نوع ترسیم رابطه‌ پسر و مادر در فیلم را فراتر از واقعیت‌های ملموس اجتماعی دانسته‌اند. به باور این تحلیل‌گران، بی‌تفاوتی مطلق و رفتارهای تحقیرآمیز پسر نسبت به مادر، بیش از آنکه واقع‌گرایانه باشد، به عنوان یک تمهیدی برای تشدید انزوای شخصیت زن و پیشبرد سیر روایت فیلم به کار گرفته شده است.

نقد بازنمایی انفعال و ناآگاهی: برخی کارشناسان بر این باورند که سهیل بیرقی در عامه‌پسند، جایگاه سنتی زنان را به‌گونه‌ای تصویر می‌کند که گویی شخصیت اصلی درک درستی از تحولات جامعه‌ پیرامون خود ندارد. بر اساس این دیدگاه، فیلم با تأکید بر آسیب‌پذیری مفرط فهیمه در برابر مسائل کوچک و فقدان دسترسی او به منابع اطلاعاتی ابتدایی برای کنش‌گری مستقل، تصویری منفعل از زن سنتی ارائه می‌دهد.

حضور نمادین مردان: به باور تحلیل‌گران، یکی از ویژگی‌های روایی فیلم، عدم حضور فیزیکی مردان زندگی فهیمه است؛ با این حال، اقتدار آن‌ها به عنوان یک نیروی بیرونی بر تمامی ابعاد زندگی او سایه افکنده است. این عدم حضور فیزیکی، به عنوان چالشی در مسیر هویت‌جویی فهیمه، در بستری سنتی بازنمایی می‌شود که در آن، اعتبار و شخصیت زن همچنان تحت تاثیر قدرت نمادین مردان قرار دارد.

بازنمایی غیبت به‌عنوان تهدید: بنا بر تحلیل منتقدان، عدم حضور فیزیکی مردان روشی برای بازنمایی تهدیدآمیز و سایه‌افکن قدرت مردانه است. این غیبت آگاهانه مردان را به نیرویی نامرئی تبدیل کرده است که پتانسیل حمله به زن را در هر لحظه حفظ می‌کنند. لذا عدم حضور مستقیم مردان، به فرآیند سرکوب وجهه‌ای نظام‌مند داده است که در تمام سیر داستان جاری است.

هم‌ذات‌پنداری با حاشیه نشینان: بنا بر تحلیل وب‌سایت رویداد24، انتخاب میلاد به عنوان شریک و همراه توسط فهیمه، ریشه در نوعی هم‌ذات‌پنداری میان دو شخصیت طردشده دارد. میلاد به دلیل ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری‌ای که دارد و از سوی عرف جمعی پذیرفته نیست، در حاشیه‌ جامعه قرار گرفته است؛ فهیمه نیز که خود با بحران پذیرش از سوی سنتی‌ترین لایه‌های جامعه روبه‌روست، با درک این وجوه مشترک و گسست از هنجارها، به سوی او متمایل می‌شود.

منابع

• امینی، مریم؛ «می‌خواهم زندگی کنم؛ خودم برای خودم»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها، تاریخ بازدید مطلب: 1 خرداد 1405ش.
• «اکران آنلاین فیلم «عامه‌پسند» با بازی باران کوثری و فاطمه معتمدآریا»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1403ش.
• «تدارک اکران «عامه‌پسند» با معتمدآریا و باران کوثری»، پایگاه خبری اخبار نوین، تاریخ درج مطلب: 22 اردیبهشت 1402ش.
• رضایی، مریم؛ «نقد و بررسی فیلم عامه پسند (Popular)»، وب‌سایت کدومو، تاریخ بازدید مطلب: 12 خرداد 1405ش.
• حق‌شناس، یلدا؛ «نقد فیلم «عامه‌پسند»؛ در عمق اما سطحی»، وب‌سایت دیجی‌کالا مگ، تاریخ درج مطلب: 12 خرداد 1403ش.
• ««عامه پسند»»، وب‌سایت فیلم نیوز، تاریخ درج مطلب: 10 بهمن 1398ش.
• «عامه پسند؛ فیلمی گزنده در نقد سوکوب جنسیتی»، وب‌سایت رویداد24، تاریخ درج مطلب: 18 بهمن 1398ش.
• «نقد و بررسی فیلم عامه‌پسند»، وب‌سایت مووی مگ، تاریخ درج مطلب: 26 اردیبهشت 1403ش.
• «نقد و بررسی فیلم عامه پسند؛ و هر آنچه باید درباره این فیلم بدانید»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: 21 بهمن 1398ش.
• واعظی‌پور، محدثه؛ «ترانه تنهایی/ نگاهی به فیلم «عامه پسند»»، وب‌سایت سینما سینما، تاریخ درج مطلب: 30 اردیبهشت 1403ش.
• «همه چیز درباره فیلم عامه پسند از داستان تا بازیگران جنجالی اش»، وب‌سایت نیک‌صالحی، تاریخ درج مطلب: 18 آبان 1402ش.