پیش‌نویس:عامه‌پسند (فیلم)

عامه‌پسند (فیلم)؛ درامی اجتماعی با پس‌زمینه جایگاه زن و چالش‌های استقلال پس از طلاق.

فیلم عامه‌پسند یک اثر سینمایی است که به بیان چالش‌های پیش‌روی زنان بعد از طلاق می‌پردازد. سیر اصلی داستان بر تلاش شخصیت اصلی برای بازیابی هویت فردی متمرکز است. هرچند برخی از کارشناسان بر این باور هستند که اغراق‌نمایی در طرح مسائل و منفعل کردن شخصیت مردان با واقعیت ملموس اجتماعی فاصله بسیاری دارد.

معرفی فیلم عامه‌پسند

فیلم عامه‌پسند محصول سال ۱۳۹۸ش در ژانر اجتماعی است و در سال ۱۴۰۳ش در پلتفرم فیلم‌نت اکران آنلاین شد. این فیلم روایت‌گر داستان زنی است که بعد از جدایی از همسرش قصد دارد با تصمیمی شتاب‌زده به استقلال دست یابد. عامه‌پسند برای اولین بار نمایش خود در سی‌وهشتمین جشنواره فیلم فجر نامزد دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل زن شد.

عوامل و بازیگران

فیلم سینمایی عامه‌پسند به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی سهیل بیرقی و سومین اثر او در سینمای ایران است. حسین جعفریان مدیر فیلمبرداری، هایده صفی‌یاری تدوین‌گر، کریستف رضاعی آهنگساز، مهرداد میرکیانی طراح چهره پردازی، مریم تخت کشیان عکاس و مجید کریمی مجری طرح، دیگر عوامل فیلم هستند.

فهیمه با بازی فاطمه معتمد آریا، افسانه با بازی باران کوثری و میلاد با بازی هوتن شکیبا از بازیگران این فیلم هستند.

خلاصه داستان فیلم

فهمیه بعد از پی‌بردن به مسئله خیانت همسرش تصمیم می‌گیرد که زندگی مستقلی را پیش‌رو بگیرد. او در سن ۵۰سالگی، بر سر دوراهی بازگشت به زیست سنتی و محدود، یا پذیرش مخاطرات استقلال به منظور حفظ کرامت فردی و بازیابی عزت‌نفس قرار می‌گیرد و در این مسیر با چالش‌های عدیده‌ای روبه‌رو می‌شود. این انتخاب در برخی تحلیل‌ها، واکنشی احساسی و هیجانی برای اثبات موفقیت در سن میان‌سالی معرفی شده است.

شخصیت‌شناسی

• فهیمه، زنی که بعد از جداشدن از همسرش، تصمیم به بازگشت به زادگاهش گرفته است. فهیمه در نقش زنی میان‌سال بازی می‌کند که بعد از سال‌ها زندگی مشترک با همسرش متوجه خیانت او می‌شود.
• افسانه، دوست دوران کودکی فهمیه است و سعی در کمک کردن به او دارد. افسانه بیان‌گر زنی موفق و به‌نام در بازار است که در پشت ظاهر مهربان منفعت‌طلب نیز توصیف شده است؛ زنی که در هر مناسبتی با جامعه همراه است. شخصیت افسانه بیان‌گر زنی حسود، جاه‌طلب، بی‌ادب و خشن عنوان شده است.
• میلاد، او مدرس و برگزار کننده کلاس‌های یوگا است و ضمن آشنایی با فهیمه موجب ایجاد دردرسرهایی برای او می‌شود.

محتوای فیلم

سبک روایی و ایجاز: از ویژگی‌های شخص سهیل بیرقی بهره‌گیری از سادگی در بیان و دوری از تکلف‌های تکنیکی در به‌تصویر کشیدن مفاهیم است؛ به‌گونه‌ای که به راحتی توانسته است ببینده را به شخصیت اصلی داستان نزدیک کند.

بازنمایی با زیست مدرن و تکنولوژی: به گفته برخی از کارشناسان از نکات قابل توجه فیلم‌های سهیل بیرقی نمود بازنمایی دقیق تکنولوژی و نیازمندی‌های معاصر در سیر روایی فیلم است؛ به‌گونه‌ای که عناصر زندگی روزمره، نقش مهمی برای پیش‌برد روایت اثر ایفا می‌کنند.

تلفیق تقابل‌های سنتی و مدرن: فیلم عامه‌پسند از طریق عناصر بصری و شنیداری به تقابل میان دو دنیای سنت و مدرن می‌پردازد. این درآمیختگی درطراحی صحنه به‌صورت تغییر کاربری یک خانهٔ قدیمی به فضایی مدرن و ترکیب سازهای شرقی و غربی در موسیقی متن تجسم یافته است.

تحلیل شخصیت و ساختار روایی: فیلم با قرار دادن استقلال فردی در برابر سنگینی ۲۸ سال زندگی گذشته، به بازنمایی تناقض‌های درونی شخصیت اصلی می‌پردازد؛ به‌گونه‌ای ذهن پرتلاطم او را در پس چهره آرام او به‌تصویر کشیده می‌شود.

درون‌مایهٔ استقلال و خودشکوفایی: تحلیل‌گران معتقدند فیلم عامه‌پسند نمایش چالش‌های زنان بعد از طلاق و فقدان پشتیبانی اجتماعی به موضوع استقلال فردی می‌پردازد؛ این اثر با رویکردی آسیب‌شناسانه، زنان را به سمت توجه به آرزوها و بازیابی هویت مستقل خود در کنار نقش‌های همسری و مادری سوق می‌دهد.

فقدان منطق روایی: بخشی از منتقدان سینمایی معتقدند که در سیر روایی فیلم، تصویرسازی کافی برای تصمیم فهیمه جهت آغاز زندگی مستقل وجود ندارد. بر اساس این تحلیل، از آنجا که مادر خانواده به‌عنوان فردی بازنمایی می‌شود که کلامش در ساختار خانواده نفوذ ندارد و در برقراری ارتباط مؤثر با اعضای آن دچار ضعف است، گذار او به یک موقعیت جدید و مستقل، فاقد پشتوانه منطقی و شواهد لازم ارزیابی می‌شود.

هم‌چنین برخی منتقدان بر این باور هستند که فیلم عامه‌پسند علی‌رغم پرداختن به مسائل مهم اجتماعی، در لایه‌های متنی دچار اغراق‌نمایی شده است؛ مسائلی که فاقد منطق روایی هستند و نتوانسته‌اند به شکلی ملموس در عمق فیلم به تصویر کشیده شوند.

بازنمایی طرد اجتماعی: کارشناسان سینمایی معتقدند فیلم عامه‌پسند به مسئله پس‌زده شدن زنان مستقل یا مطلقه در جامعه سنتی می‌پردازد. بر اساس این دیدگاه، اثر نشان‌دهنده محیطی است که در آن، زنان تنها در صورت هم‌رنگ شدن با هنجارهای جمعی و کنار گذاشتن هویت متمایز خود، مورد پذیرش و حمایت قرار می‌گیرند.

تحلیل بازنمایی زنان: بنا بر نقد منتشر شده در وب‌سایت فرارو، زنان در فیلم‌های سهیل بیرقی بیش از آن‌که از جامعه مردمحور آسیب ببینند، به‌عنوان زخم‌خوردگان تفکر زن‌ستیز بازنمایی می‌شوند. دیدگاهی که با درونی‌شدن در ذهن شخصیت‌ها، زنان را در مقابل یکدیگر قرار می‌دهد.

بازنمایی روابط بین‌نسلی: برخی از کارشناسان نوع ترسیم رابطه پسر و مادر در فیلم را فراتر از واقعیت‌های ملموس اجتماعی دانسته‌اند. به باور این تحلیل‌گران، بی‌تفاوتی مطلق و رفتارهای تحقیرآمیز پسر نسبت به مادر، بیش از آنکه واقع‌گرایانه باشد، به عنوان یک تمهیدی برای تشدید انزوای شخصیت زن و پیشبرد سیر روایت فیلم به کار گرفته شده است.

نقد بازنمایی انفعال و ناآگاهی: برخی کارشناسان بر این باورند که سهیل بیرقی در عامه‌پسند، جایگاه سنتی زنان را به‌گونه‌ای تصویر می‌کند که گویی شخصیت اصلی درک درستی از تحولات جامعه پیرامون خود ندارد. بر اساس این دیدگاه، فیلم با تأکید بر آسیب‌پذیری مفرط فهیمه در برابر مسائل کوچک و فقدان دسترسی او به منابع اطلاعاتی ابتدایی برای کنش‌گری مستقل، تصویری منفعل از زن سنتی ارائه می‌دهد.

حضور نمادین مردان: به باور تحلیل‌گران، یکی از ویژگی‌های روایی فیلم، عدم حضور فیزیکی مردان زندگی فهیمه است؛ با این حال، اقتدار آن‌ها به عنوان یک نیروی بیرونی بر تمامی ابعاد زندگی او سایه افکنده است. این عدم حضور فیزیکی، به عنوان چالشی در مسیر هویت‌جویی فهیمه، در بستری سنتی بازنمایی می‌شود که در آن، اعتبار و شخصیت زن همچنان تحت تأثیر قدرت نمادین مردان قرار دارد.

بازنمایی غیبت به‌عنوان تهدید: بنا بر تحلیل منتقدان، عدم حضور فیزیکی مردان روشی برای بازنمایی تهدیدآمیز و سایه‌افکن قدرت مردانه است. این غیبت آگاهانه مردان را به نیرویی نامرئی تبدیل کرده است که پتانسیل حمله به زن را در هر لحظه حفظ می‌کنند؛ لذا عدم حضور مستقیم مردان، به فرایند سرکوب وجهه‌ای نظام‌مند داده است که در تمام سیر داستان جاری است.

هم‌ذات‌پنداری با حاشیه نشینان: انتخاب میلاد به عنوان شریک و همراه توسط فهیمه، ریشه در نوعی هم‌ذات‌پنداری میان دو شخصیت طردشده دارد. میلاد به دلیل ویژگی‌های شخصیتی و رفتاری‌ای که دارد و از سوی عرف جمعی پذیرفته نیست، در حاشیه جامعه قرار گرفته است؛ فهیمه نیز که خود با بحران پذیرش از سوی سنتی‌ترین لایه‌های جامعه روبه‌روست، با درک این وجوه مشترک و گسست از هنجارها، به سوی او متمایل می‌شود.

منابع

• امینی، مریم؛ «می‌خواهم زندگی کنم؛ خودم برای خودم»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها، تاریخ بازدید مطلب: ۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اکران آنلاین فیلم «عامه‌پسند» با بازی باران کوثری و فاطمه معتمدآریا»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
• «تدارک اکران «عامه‌پسند» با معتمدآریا و باران کوثری»، پایگاه خبری اخبار نوین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• رضایی، مریم؛ «نقد و بررسی فیلم عامه پسند (Popular)»، وب‌سایت کدومو، تاریخ بازدید مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ش.
• حق‌شناس، یلدا؛ «نقد فیلم «عامه‌پسند»؛ در عمق اما سطحی»، وب‌سایت دیجی‌کالا مگ، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۳ش.
• « «عامه پسند»»، وب‌سایت فیلم نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۳۹۸ش.
• «عامه پسند؛ فیلمی گزنده در نقد سوکوب جنسیتی»، وب‌سایت رویداد۲۴، تاریخ درج مطلب: ۱۸ بهمن ۱۳۹۸ش.
• «نقد و بررسی فیلم عامه‌پسند»، وب‌سایت مووی مگ، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
• «نقد و بررسی فیلم عامه پسند؛ و هر آنچه باید دربارهٔ این فیلم بدانید»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۸ش.
• واعظی‌پور، محدثه؛ «ترانه تنهایی/ نگاهی به فیلم «عامه پسند»»، وب‌سایت سینما سینما، تاریخ درج مطلب: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
• «همه چیز دربارهٔ فیلم عامه پسند از داستان تا بازیگران جنجالی اش»، وب‌سایت نیک‌صالحی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۴۰۲ش.