مهارت سازگاری زوجین

مهارت سازگاری زوجین

سحر ولدبیگی در کنار همسرش نیما فلاح

پادکست مقاله | 🡇 noicon

سازگاری زوجین؛ توانایی سازگارشدن با مشکلات و حل آنها در زندگی مشترک.

سازگاری زوجین یک نوع فرایند تکاملی محسوب می‌شود که در طی زندگی مشترک، زن و شوهر درک بهتری از وظایف خود پیدا می‌کنند و با یکدیگر در جنبه‌های مختلف زندگی منطبق می‌شوند. سازگاری بین زوجین بر سلامت جسمی و روحی آنها اثرگذار است و موجب حفظ کانون خانواده می‌شود. ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی، آموزش معنویت، خودکارآمدی و خوش‌بینی از جمله مواردی هستند که بر سازگاری زوجین با یکدیگر تأثیر مثبت دارند. خودشیفتگی نیز بر سازگاری زوجین تأثیر منفی و معنادار دارد.

مفهوم‌شناسی

سازش در لغت؛ به‌معنای حسن سلوک، توافق، آشتی و صلح است. سازگاری در زناشویی؛ به‌معنای وضعیتی است که در آن زن و شوهر در بیشتر مواقع احساس خوشبختی و رضایت از همدیگر دارند که این امر در روند زندگی زناشویی به‌وجود می‌آید. یکی از عواملی که در پایداری یک ازدواج موفق تأثیر زیادی دارد، سازگاری بین زوجین است. سازگاری زوجین به‌معنای نبودن مشکل در زندگی زناشویی نیست، بلکه به‌معنای ظرفیت زوجین برای سازگارشدن با مشکلات و توانایی حل آنها است. سازگاری زناشویی فرایند تکامل در ارتباط بین زن و شوهر است که به تطابق زوجین با یکدیگر در جنبه‌های گوناگون زندگی که ممکن است در آن اختلاف وجود داشته باشد گفته می‌شود. در این فرایند زوج‌ها با گذشت زمان، درک بهتری از نقش و وظیفه خود در کانون خانواده پیدا می‌کنند، احساس رضایت و شادی از زندگی در کنار یکدیگر دارند، و باهم سازگار می‌شوند.

سنجش سازگاری

سازگاری زوجین یک ارزیابی کلی از وضعیت کنونی رابطه ارائه می‌دهد. این سازگاری وضعیتی را در بر می‌گیرد که در آن زن و مرد در بیش‌تر مواقع احساس رضایت از یکدیگر دارند. سنجش این رابطهٔ رضایت بخش از طریق ارزیابی علاقهٔ متقابل، میزان مراقبت از یکدیگر، پذیرش و تفاهم، شباهت بین نگرش زوجین، توانایی مقابله با چالش‌های زندگی و همکاری با یکدیگر برای حل آنها و کنار آمدن با مشکلات و مسائل غیرمنتظره انجام می‌شود.

نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهد که میزان رضایت‌نداشتن از زندگی مشترک در بین زنان بیش‌تر از مردان است. نحوه واکنش زوجین نسبت به اختلافات متفاوت است و شکایت از همسر در بین زنان بیش‌تر بیان شده است. زنان بیش از مردان به روابط بین فردی اهمیت می‌دهند و همین موضوع سبب می‌شود که از ناسازگاری زناشویی بیش‌تر آسیب ببینند. معمولاً خانم‌ها برای حل مشکلات و برطرف‌شدن ناسازگاری‌ها پیش‌قدم می‌شوند و از مشاوران کمک می‌گیرند.

اهمیت سازگاری

مفهوم سازگاری بین زوجین که یکی از عوامل مهم برای داشتن زندگی زناشویی موفق و رضایت از زندگی است، از سال ۱۹۹۰م مورد توجه قرار گرفت. سازگاری و رضایت زوجین در زندگی مشترک تأثیر زیادی بر سلامت جسمی و روانی آنها دارد و موجب رشد تمام اعضای خانواده می‌شود. سازگاری بین زوجین هم در بعد فردی و هم در بعد اجتماعی دارای اهمیت است. از منظر فردی اگر زن و مرد در زندگی مشترک نتوانند باهم به سازگاری برسند، عملکرد خانواده مختل خواهد شد و از منظر اجتماعی نیز اگر عملکرد خانواده دچار مشکل شود، سلامت جامعه مختل خواهد شد.

از دیدگاه اسلام

از منظر اندیشمندان مسلمان، دین اسلام سازگاری را امری دوطرفه دانسته و زوجین را به یک میزان به سازگاری در زندگی مشترک دعوت کرده است. دین اسلام توجه زوجین به سازگاری و افزایش آن در زندگی مشترک را از عواملی معرفی کرده که سبب ایجاد زندگی خانوادگی سالم، کامل، آرام و محبّت متقابل زوجین شده است. همچنین سازگاری در زندگی مشترک را اساسِ بقایِ زندگی دانسته و آن را به‌عنوان منبعی معرفی کرده که محبّت می‌آفریند. سازش زن و مرد در زندگی مشترک، سبب افزایش برکات الهی، نزدیک شدن دل‌ها به یکدیگر، پیوندهای مستحکم در زندگی و تربیت صحیح فرزندان می‌شود.

عوامل

عوامل ایجادکننده سازگاری زوجین

انسان‌ها دارای ویژگی‌های مثبت و امور منفی متعددی هستند که سبب بروز ناملایماتی در زندگی آنها می‌شود؛ اما با افزایش سازگاری زوجین، از سستی روابط، نزاع و درگیری بین زن و شوهر کاسته می‌شود. عوامل مؤثر بر افزایش سازگاری مرد در خانواده عبارت‌اند از: صبوری؛ هم‌کفو بودن: زن و شوهر اگر از لحاظ شرافت خانوادگی، علاقه‌ها و اهداف، دینداری و تقید به ضوابط اسلامی و نوع زندگی خانوادگی، تناسب و هماهنگی داشته باشند؛ میزان سازگاری آنها در زندگی زناشویی بیشتر می‌شود. عمل به وظایف خانوادگی: سرپرستی و مدیریت خانواده، تأمین هزینه‌های خانواده و تأمین نیاز جنسی همسر، نقش مؤثری در افزایش سازگاری مرد در خانواده دارد. همچنین رعایت اخلاق حسنه، خوش‌رفتاری و درک متقابل، از وظایف اخلاقی مرد است که سبب افزایش میزان سازگاری وی در خانواده می‌شود. معنویت‌افزایی. کارشناسان معتقدند از جمله عواملی که باعث افزایش سازش زنان می‌شود، صبوری رشددهنده است. همچنین مدیریت مالی، خودکنترلی و تمرین خوداندیشی نیز از دیگر عواملی است که باعث افزایش سازگاری زنان در زندگی می‌شود. کفویت و همسانی زن و شوهر در شرافت خانوادگی، ثروت، سطح دانش، علاقه و اهداف، دین‌داری و تقید نیز میزان سازش را میان زوجین افزایش می‌دهد. همچنین آشنایی زن به وظایف خود در خانواده، رعایت اخلاق حسنه و خوش‌رفتاری، افزیش تقوا و پاکدامنی و درک متقابل در زندگی زناشویی نیز از دیگر عواملی است که میزان سازش زن را در زندگی افزایش می‌دهد. کارشناسان معتقدند استفاده از برنامه‌های آموزشی مهارت‌محور سبب آگاهی زنان نسبت به فواید سازش زن، افزایش سازگاری و ارتقای رضایت زناشویی خانواده‌ها می‌شود.

سازگاری زوجین فرایندی است که در طی زندگی مشترک به دست می‌آید و حاصل شناخت ویژگی‌های طرف مقابل، شکل‌گیری الگوهای مناسب و تطبیق سلیقه‌ها است. برای ایجاد سازگاری بین زن و مرد که از اختلاف در خانواده و بسیاری از مشکلات در زندگی زوجین جلوگیری می‌کند، عوامل تأثیرگذار زیادی وجود دارد که در زیر به مهم‌ترین آنها اشاره می‌شود:

1. برگزیدن همسر مناسب و هم‌کفو به انتخاب خود فرد؛
2. صمیمیت بین زوجین از طریق انجام فعالیت‌های مشترک، شناخت کامل نسبت به یکدیگر و توجه به کیفیت روابط جنسی؛
3. برخورداری از ویژگی‌های شخصیتی مطلوب مانند شوخ‌طبعی، مسئولیت‌پذیری، انعطاف‌پذیری، مهربانی، ازخودگذشتگی، فعال‌بودن و داشتن شخصیت مستقل و با اعتمادبه‌نفس و داشتن انتظارات معقول از همسر، قدرت تاب‌آوری و امید؛
4. یادگیری از تجارب بین نسلی و درس‌گرفتن از روابط غلط و تکرارنکردن اشتباهات گذشته،
5. یادگیری مهارت‌های ارتباطی، ارتباط صمیمانة خانواده‌های زوجین و داشتن مدیریت مشارکتی در خانواده؛
6. حفظ پویایی رابطه با اقداماتی مانند وقت‌گذاشتن برای یکدیگر، تلاش برای رشد خود و همسر، یادگیری مهارت‌های زندگی، قدرشناسی، دادن مسئولیت به فرزندان و آماده‌کردن آنها برای آینده، دخالت‌ندادن فرزندان در مشکلات بین زن و شوهر؛
7. رعایت حدومرزها در ارتباط با خانوادهٔ اصلی مانند بیان‌نکردن مشکلات به خانواده‌ها، تلاش برای حل مسئله در داخل خانه، اجازه‌ندادن به دیگران برای دخالت در زندگی، حمایت مالی، عاطفی خانواده‌ها از زوجین و کمک به نگهداری از فرزندان؛
8. کسب معنویت و توکل و توسل به خدا، دعا، صبر و کمک‌گرفتن از مشاور؛
9. پذیرفتن اشتباهات، عذرخواهی، تلاش برای جبران اشتباهات و برخورد منطقی در هنگام مواجه‌شدن با مسائل، گفت‌وگو، پرهیز از لجبازی، رعایت احترام و تلاش برای مدیریت بحران؛
10. پذیرفتن نقاط ضعف همسر و تمرکز روی نقاط قوت، چشم‌پوشی و کوتاه‌آمدن نسبت به مسائل کوچک، انعطاف‌پذیری و نداشتن تعصب نسبت به خواسته‌های خود؛
11. حمایت زوجین از یکدیگر با امیددادن به هم، پذیرش شرایط حساس، پشت هم‌بودن و مهارت کنترل هیجانات.

عوامل تهدیدکنندهٔ سازگاری زوجین

خیانت، تفاوت‌های جنسی بین زن و شوهر مانند تطابق نداشتن میزان میل جنسی و انتظارات، ارزش‌ها و باورهای متفاوت در زمینة سیاسی، اخلاقی، مذهبی و فرهنگی، طی‌کردن مراحل مختلف زندگی، موقعیت‌های آسیب‌زا مانند تصادف، بیماری، مرگ، خشونت، استرس، بی‌حوصلگی و حسادت که منجر به خشم و ناراحتی در طرفین می‌شود از مهم‌ترین عوامل تهدیدکنندهٔ سازگاری زوجین محسوب می‌شود.

تأثیر نیازهای روان‌شناختی بر سازگاری زوجین

ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی با سازگاری زوجین رابطهٔ مثبت و معنادار دارد. نیازهای اساسی روان‌شناختی به صورت فطری در تمام انسان‌ها وجود دارد. این نیازها شامل نیاز به خودمختاری، شایستگی و ارتباط است که به میزان ارضای این نیازها افراد از روابط عاطفی احساس رضایت بیش‌تری خواهند داشت. زوج‌هایی که در ارتباط‌شان نیازهای روان‌شناختی‌شان ارضاء می‌شود، احساسات خود را بیان می‌کنند، از همسر خود حمایت می‌کنند و عزت نفس و احساس مثبت بیش‌تری را تجربه می‌کنند. این زوج‌ها پاسخ‌های مناسب‌تری را در راستای حل اختلاف‌ها بکار می‌برند و رضایت و سازگاری بیش‌تری را در زندگی با یکدیگر خواهند داشت.

تأثیر خودشیفتگی بر سازگاری زوجین

خودشیفتگی نیز بر سازگاری بین زوجین تأثیر می‌گذارد. افراد خودشیفته، عزت نفس و همدلی پایین و حساسیت نسبت به انتقاد دارند. مطالعات نشان می‌دهد که خودشیفتگی بر سازگاری زوجین تأثیر منفی و معنادار دارد و مشاوران برای کمک به زوج‌ها برای سازگارشدن با یکدیگر در برنامه‌های درمانی خود به بررسی میزان خودشیفتگی در زوجین تأکید دارند.

تأثیر معنویت بر سازگاری زوجین

عوامل گوناگون اجتماعی، اقتصادی، شناختی و شخصی در رضایت زوجین از زندگی مشترک و سازگاری بین آنها تأثیر دارد، در میان این عوامل اعتقادات مذهبی که از ارکان زندگی سعادت‌مندانه است می‌تواند سازگاری بین زوجین را افزایش دهد و منجر به کنترل خشم درهنگام رویارویی افراد با تعارضات خانوادگی شود. در روایات مختلف نیز به این نکته اشاره شده است که روی آورن به خدا در هنگام مشکلات و بحران‌ها باعث آرامش و احساس رضایت در افراد می‌شود. ایمان به خدا نگرانی، فشارهای روحی و تنش‌های زندگی روزمره را در انسان‌ها کاهش می‌دهد. نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهد که زوج‌هایی که تقیدات مذهبی بیش‌تری دارند، سازگاری بیش‌تری در زندگی مشترک باهم دارند و باورهای مذهبی با تعهد اخلاقی بین زوجین همبستگی بالایی دارد. خداوند آفریننده انسان است و به تمام ویژگی‌های مخلوق خود آگاهی دارد، بنابراین افراد با شناخت خدا، مخلوقات او، راه‌های ارتباط با خدا و دیگران می‌توانند در جایگاه درست انسانی خود قرار بگیرند و با کمک عقل مشکلات و ناسازگاری‌های ارتباط خود را حل کنند.

در آموزش معنویت به زوجین دو مؤلفهٔ مهم توکل به خدا و امید به زندگی به زن و شوهرها آموزش داده می‌شود تا بتوانند در رنج و سختی‌های خود معنایی بیابند و زمانی که دچار مشکلات مختلف می‌شوند، عزت نفس و امید خود را حفظ کنند و با توکل به خدا مشکلات خود را حل کنند. نوع دوستی، بخشش، توجه به اصول اخلاقی و خودشناسی معنوی از دیگر مؤلفه‌های مهم در آموزش معنویت برای ایجاد سازگاری بین زوجین است.

تأثیر خودکارآمدی و خوش‌بینی بر سازگاری زوجین

خودکارآمدی حاصل احساس موفقیت در انجام وظایف، باور قوی به توانایی خود در انجام آن وگرفتن بازخورد مثبت از دیگران است. این ویژگی باعث می‌شود که زوجین احساس موفقیت در انجام وظایف زناشویی خود داشته باشند، ارتباط بهتری باهم برقرار کنند، اختلاف کمتری را تجربه کنند و در نهایت احساس رضایت و سازگاری بین زوجین زیاد می‌شود. خوش‌بینی نیز بر سازگاری زناشویی تأثیر مثبت و معنادار دارد. افراد خوش‌بین به این موضوع باور دارند که با توانایی‌های خود می‌توانند به موفقیت برسند و انتظار دارند تلاش خودشان نتایج مثبتی را به دنبال داشته باشد. همین ویژگی‌ها سبب می‌شود که در زندگی مشترک شادترباشند، از مشکلات هراسی نداشته و احساس بهتری از زندگی زناشویی خودشان داشته باشند.

پیامدها

کلاس آموزشی حل تعارض زوجین

مطالعات نشان می‌دهد که سازگاری بین زوجین بر سازگاری کلی فرد أثرگذار است. سازگاری زوجین باعث عزت نفس و سازگاری بالاتر در روابط اجتماعی با دیگران می‌شود. سازگارنبودن زوجین با یکدیگر باعث ایجاد مشکل در روابط اجتماعی، تمایل به انحرافات اخلاقی و اجتماعی، آسیب به ارزش‌های فرهنگی در بین زوج‌ها و حتی پدیده طلاق می‌شود. پیامدهای روانی و اجتماعی ناسازگاری هم برای زوجین و هم فرزندان آنها است و شامل احساس پوچی، افسردگی، ازدست‌دادن امید و از خودبیگانگی می‌شود. سازگاری باعث می‌شود زوجین الگوهای رفتاری خود را برای رسیدن به حداکثر رضایت در ارتباط زناشویی اصلاح کنند.

بازتاب سازگاری زوجین را می‌توان در رضایت فرد از زندگی شخصی، برطرف‌شدن نیازهای مختلف مانند نیاز به محبت، توجه، کسب موفقیت در جنبه‌های تحصیلی و شغلی و رضایت از ارتباط با همسر که نشانه‌های آن در مواردی مانند پررنگ‌شدن علاقه، افزایش صمیمیت و داشتن زندگی فعال و پویا یافت می‌شود، مشاهده کرد. همچنین رضایت از نقش والدینی با فراهم‌شدن بستر مناسب برای تربیت فرزندان و خوشحالی از زندگی خوب آنها از دیگر پیامدهای مثبت سازگاربودن زوجین با یکدیگر است.

سازگاری در مردان

کارشناسان معتقدند ویژگی‌های شخصیتی یک فرد، تأثیر بسزایی در میزان سازش وی در خانواده دارد. به عقیدهٔ آنها بین ویژگی‌های شخصیتی مردها مانند توافق‌پذیری، برون‌گرایی، دلپذیربودن، انعطاف‌پذیری و سازگاری آنها در خانواده و زندگی زناشویی، رابطهٔ مستقیمی وجود دارد. از دیگر ویژگی‌های مرد سازگار، داشتن اعتماد به نفس، تعادل رفتاری، شنوندهٔ خوب‌بودن، احترام متقابل به اعضای خانواده، صداقت در گفتار و رفتار و شوخ‌طبعی است. مرد سازگار تلاش می‌کند حتی در شرایطی که متناسب با خواستهٔ او نیست خودکنترلی در رفتار و عمل داشته و خود را با شرایط هماهنگ کند. از مهم‌ترین پیامدهای سازگاری مرد در خانواده، افزایش محبت و دوستی میان زن و شوهر، رضایت‌مندی زوجین از یکدیگر، تحکیم بنیان خانواده و درک متقابل زوجین است که در پی پذیرش شخصیّتِ واقعی همسر توسط مرد با وجود تفاوت‌های متعدد میان آنها به‌وجود می‌آید.

از سوی دیگر عدم تناسب رفتاری، گفتاری و عملی میان زوجین، سبب ایجاد مشکل و ناسازگاری میان زوجین می‌شود. این امر سبب ایجاد تنش، عدم همکاری و به‌وجودآمدن ناراحتی میان آنها می‌شود. عدم تطابق ارزش‌های دینی و اعتقادات نیز از دیگر عواملی است که بروز ناسازگاری میان زوجین را به‌دنبال دارد و سبب نادیده گرفتن ارزش‌های اخلاقی میان زوجین می‌شود. همچنین وجود تفاوت‌های فرهنگی و آداب و رسوم میان زوجین نیز، سبب بروز مشکلات جدی میان آنها می‌شود. این امور سبب افزایش ناسازگاری میان زوجین و عدم همکاری و هم‌فکری میان آنها می‌شود. خشونت و سرکشی زوجین از دیگر پیامدهای ناسازگاری مرد در خانواده است. این امر علاوه بر سلب آرامش زوجین، سبب ایجاد ناامنی و ناآرامی برای اعضای خانواده می‌شود.

سازگاری در زنان

کارشناسان معتقدند هر اندازه میزان عشق و علاقه زن در زندگی بیشتر باشد، میزان سازگاری وی نیز بالاتر می‌رود. زوجین در اوایل ازدواج به‌دلیل علاقه و هیجانات اولیه، بسیاری از اختلاف‌نظرها را تحمل می‌کنند. این امر سبب بهبود و تقویت روابط خانوادگی میان اعضای خانواده می‌شود. صبوری زن در مقابل مشکلات، بسیاری از مسائل زندگی را چاره اندیشی کرده و مانع از به‌وجودآمدن چالش میان اعضای خانواده می‌شود. تقویت و افزایش صمیمیت میان اعضای خانواده، افزایش دوام و بقاء خانواده، افزایش رضایت‌مندی، بهبود رابطه میان زن و شوهر، کاهش آمار طلاق، حل راحت‌تر مشکلات خانوادگی و استحکام بنیان خانواده، از پیامدهای سازگاری زن است. همچنین سازگاری زن تأثیر مستقیمی بر نحوهٔ برخورد همسر دارد و سبب می‌شود زوجین در زندگی زناشویی با وجود بهره‌مندی از شخصیت‌های متفاوت، در کنار یکدیگر زندگی کنند. از سوی دیگر ناسازگاری زنان، معلول مدیریت نادرست چالش‌هایی دانسته شده که زن در زندگی با آن مواجه می‌شود. کارشناسان نشانه‌های زیر را در ناسازگاری زن، مورد توجه قرار داده‌اند:

1. وجود اختلاف نظرهای متعدد: رویکرد عقلانی نداشتن در مواجهه با مسائل و گوش ندادن به صحبت‌های دیگران؛
2. اختلاف سلیقه با اعضای خانواده و همسر؛
3. تکبر، سرزنش کردن و نداشتن تواضع؛
4. درک نکردن شرایط مالی خانواده و بالابودن توقع مالی زن در زندگی مشترک؛
5. ایجاد حس ناامنی و مشاجره در خانواده؛
6. عدم انعطاف‌پذیری رفتاری و اخلاقی.

مباحث حقوقی

گواهی عدم سازش

طبق قوانین، عدم سازش زن در زندگی مشترک از جمله عواملی است که سبب صدور حکم طلاق توافقی می‌شود. گواهی عدم سازش از جمله مواردی است که در صورت اثبات آن به دادگاه می‌تواند تعیین کنندهٔ عدم سازش زن در زندگی زناشویی باشد. مهم‌ترین شرایط لازم جهت صدور گواهی عدم سازش، اثبات عدم برقراری صلح و سازش بین دو طرف برای دادگاه است.

منابع

• «چگونه همسری سازگار باشیم»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «سازگاری زناشویی»، وب‌سایت نیک آرام، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۴۰۲ش.
• «سازگاری همسران»، وب‌سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «سازگاری همسران»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «صبر و سازش در خانواده»، وب‌سایت ایمانور، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «مراحل گواهی عدم امکان سازش صفحه نخست مقالات / مراحل گواهی عدم امکان سازش»، وب‌سایت گروه وکلای دادگستری راه جویان عدالت، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «ناسازگاری زن و شوهر (راهکارهایی برای سازش زوجین)»، وب‌سایت همیار عشق، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «نشانه‌های زن ناسازگار»، وب‌سایت مرکز مشاوره روان آرام، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
• «یک مرد خوش‌اخلاق چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟ (نظر متخصص روان‌شناسی)»، وب‌سایت هنر فردی، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• آتش‌پور، حمید و دیگران، «سرمایه‌های روانشناختی مثبت‌نگر و سازگاری زناشویی زوجین»، کنگرة انجمن روان‌شناسی ایران، دورة ۶، ۱۳۹۶ش.
• احمدی، خدابخش و دیگران، «بررسی عوامل زمینه‌ای-فردی و ارتباطی و دوجانبه‌ای مؤثر بر سازگاری زناشویی»، فصلنامة خانواده‌پژوهی، سال ۱، شماره ۳، ۱۳۸۴ش.
• امینی، ابراهیم، انتخاب همسر، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ چهاردهم، ۱۳۸۶ش.
• حسینی‌نسب، سید داود و همکاران، «رابطه ویژگی‌های شخصیتی و سبک‌های حل تعارض بین فردی با سازگاری زناشویی دانشجویان متأهل دانشگاه آزاد تبریز»، فصلنامه علوم تربیتی، شماره ۴، ۱۴۸۷ش.
• خامنه‌ای، سیدعلی، «سازش و سازگاری»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۳۸۶ش.
• خدادادی سنگده، جواد و راست‌گفتار، ثمین، «پیشایندها و پیامدهای سازگاری زناشویی در زوجین راضی از زندگی زناشویی»، فصلنامة علمی فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، سال ۱۹، شماره ۶۶، ۱۴۰۳ش.
• دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• صائمی، حسین و دیگران، «پیش‌بینی سازگاری زناشویی بر اساس صمیمیت زناشویی و دشواری تنظیم هیجان»، مجلة علوم روانشناختی، دوره ۱۸، شماره ۷۸، شهریور ۱۳۹۸ش.
• عرب بافرانی، حمیدرضا و دیگران، «اثربخشی آموزش معنویت بر سازگاری زناشویی زوجین»، دوفصلنامة علمی و پژوهشی مطالعات اسلام و روان‌شناسی، سال ۷، شماره ۱۲، ۱۳۹۲ش.
• عسکری، راضیه و همکاران، «تأثیر آموزش برنامه بهبود رابطه بر افزایش سازگاری زناشویی زنان کم درآمد»، پژوهش‌های مشاوره، ۱۳۹۸ش.
• عصمت، دانش، «تأثیر خودشناسی اسلامی در افزایش میزان سازگاری زناشویی»، نشریة پژوهش‌های مشاوره، دوره ۳، شماره ۱۱، ۱۳۸۳ش.
• علیزاده، فرشته و اعظمی، یوسف، «پیش‌بینی سازگاری زناشویی زوجین بر اساس نیازهای اساسی روان‌شناختی و خودشیفتگی»، رویش روان‌شناسی، سال ۱۱، شماره ۱۰ (پیاپی ۷۹)، ۱۴۰۱ش.
• نظری‌فر، محسن و همکاران، «تدوین الگوی سازش‌یافتگی زنان پس از رخداد طلاق: یک پژوهش زمینه‌ای»، مشاوره و روان‌درمانی خانواده، ۱۳۹۸ش.