امارات متحده عربی
امارات متحده عربی؛ کشوری فدرال در خاورمیانه در شرق شبه جزیره عربستان و کرانۀ جنوبی خلیج فارس.
کشور امارات متحده عربی، یک کشور متکی بر سرمایه عظیم حاصله و ذخایر عظیم نفتی، بافت ضعیف اجتماعی و سیستم حکومت مطلقه سیاسی است.
نامگذاری
واژه اِماره در لغت به معنی نشان، نشانه و عمارت است و جمع آن اِمارات است.[۱] نام امارات متحده عربی به معنای امیرنشینها یا شیخنشینهای متحد عربی است. علت نامگذاری این کشور به امارات این است که پس از تشکیل اتحادیه، هفت امارت یا سرزمین تحت حاکمیت یک امیر یا شیخ، شامل ابوظبی، دبی، شارجه، عَجْمان، اُمُّالقُوَین، رأسالخیمه و فُجَیرَه، این کشور را پایهگذاری کردند.[۲]
شکلگیری و تأسیس
قبل از تأسیس امارات متحده عربی، این منطقه امارات متصالحه نام داشته است، همچنین امارات ساحل عمان نیز نامیده شده است.[۳] پس از اخراج پرتغالیها از خلیج فارس، نیروهای بریتانیایی، هلندی، اسپانیایی و فرانسوی جای آنان را گرفتند و به دلیل موقعیت راهبردی منطقه، به اشغال نواحی اطراف خلیج فارس پرداختند. حضور بریتانیا در این منطقه تا سال ۱۹۶۷م ادامه داشت تا اینکه دولت انگلستان اعلام کرد نیروهای خود را تا اواخر سال ۱۹۷۱م از شرق سوئز خارج خواهد کرد. پس از خروج نیروهای بریتانیا، شیوخ هفتگانه برای تشکیل فدراسیونی از امارات تلاش کردند و در ۲۵ ژانویه ۱۹۶۸م کنفرانسی در دبی برگزار شد که در آن طرح تشکیل فدراسیون امارات عربی متحده به رهبری شیخ زاید بن سلطان و همراهی شیخ راشد بن سعید آل مکتوم، به تصویب رسید. در ۲ دسامبر ۱۹۷۱م، شش امارت ابوظبی، دبی، شارجه، عجمان، امالقوین و الفجیره رسماْ تاسیس یک کشور مستقل دارای حاکمیت را اعلام نمودند و قانون اساسی موقت آن را تصویب کردند. حدود یک ماه بعد، امارت رأسالخیمه نیز به این اتحادیه پیوست و همه هفت امارتامارات متحده عربی را شکل دادند.[۴][۵]
جغرافیا
امارات متحده عربی کشوری با مساحت ۸۳/۶۰۰ كيلومتر مربع است که در نیمکره شمالی و شرقی، در جنوب غربی قاره آسیا در خاورمیانه واقع شده است. از نظر وسعت رتبه ۱۱۵ در دنیا را دارد و ابوظبی پایتخت آن است.[۶] از شمال و شمال غربی با خلیجفارس و کشور ایران، از سمت شرق با دریای عمان و عمان، از سمت غرب با قطر و عربستان سعودی و از جنوب و جنوب غربی با عمان و عربستان سعودی مرز مشترک دارد.[۷] شمالیترین نقطه آن از جنوبیترین بخش سرزمین ایران در تنگه هرمز یعنی جزیره لارک تنها ۳۹ کیلومتر فاصله دارد.[۸] عمدتاً داراي آب و هواي بياباني و گرم و خشک است.[۹]
ادعاهای امارات متحده عربی و استدلالهای ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانه ایران تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی در خلیجفارس نشان میدهد موضع رسمي ايران در مقابل ادعاي امارات متحده عربي ارائة مستندات تاريخي است که اين جزاير همواره به ايران تعلق داشتهاند و کشورهای فرانسه، آلمان و بريتانيا نيز در قرنهاي هفدهم و هجدهم میلادی این مسئله را پذیرفتند. بريتانيا در آستانة سدة بيستم میلادی جزاير را به امارات متحده عربی واگذار کرد و در سال ۱۹۷۰م بازگشت آنها را به ايران تأیید کرد.[۱۰]
جمعیت
جمعیت کشور امارات متحده عربی در ابتدای سال ۲۰۲۳م به ۱۰/۱۷ میلیون نفر رسیده است.[۱۱] جمعیت امارات در سال ۲۰۲۴ به ۱۲/۵ میلیون نفر رسیده است که نسبت به اوایل سال افزایش چشمگیری داشته و این رشد عمدتاً به افزایش جمعیت ابوظبی مربوط میشود.[۱۲] اتباع اماراتی نسبت به سایر ملیتها ۱۱/۴۸٪ معادل ۱/۱۷ میلیون نفر است و ۸۸/۵۲٪ حدود ۹ میلیون نفر را مهاجرین تشکیل میدهند. ترکیب جنسیتی جمعیت شامل ۶۸٫۵۸ درصد مرد و ۳۱٫۴۲ درصد زن میباشد. گروه سنی ۲۵ تا ۵۴ سال ۶۴/۱۵٪ برابر با ۶/۵۲ میلیون نفر رقم قابل توجهی از جمعیت امارات اعم از بومی و غیربومی است که نشاندهندهٔ نیروی کار غالب جوان در حوزههای مختلف در این کشور است و عمدتاً از اتباع هند و پاکستان هستند که به دلیل ارزان بودن دستمزد، تقاضای بیشتری برای بهکارگیری آنها وجود دارد. ایرانیان نیز با ۴۸۰هزار نفر در رتبه پنجم قرار گرفتهاند و ۴/۷۶ درصد کل جمعیت ساکن امارات را تشکیل میدهند. ایرانیان مقیم امارات بر خلاف سایر ملیتها اکثراً بهصورت غیرگروهی به این کشور مهاجرت کردهاند.[۱۳]
امارتها
- ابوظبی: پایتخت امارات متحده عربی و حاکم آن شیخ محمد بن زاید آل نهیان است. حکومت این امارت دارای ساختاری مستقل با وزارتخانهها و شورای اجرایی است. ابوظبی به طور مداوم در حال توسعه و پیشرفت در زمینههای مختلف برای گردشگران و مهاجران است. وضعیت اقتصادی این کشور، شامل صادرات مروارید، تولید و فروش نفت و گاز طبیعی و تولید انرژی خورشیدی است.
- دبی: دبی، یکی از معروفترین و پرجمعیتترین شهرهای امارات و مشهور به برجها و آسمانخراشها است. از زمان استقرار قبیله بنییاس به رهبری خاندان آل مکتوم اداره میشود و حاکم فعلی آن شیخ محمد بن راشد آل مکتوم، نخستوزیر و معاون رئیسجمهور امارات است. بحارینه، از دیگر قبایل دبی است و مذهب آنان تشیع میباشد. اقتصاد دبی با تغییر نهر دبی به مرکز تجاری رونق یافت و با کشف نفت، توسعه زیرساختها و بانکهای اسلامی شکل گرفت. همچنین با تنوعبخشی به گردشگری و تجارت بینالمللی، دبی همچنان به شهر طلا معروف است.
- شارجه: این شهر دارای جاذبههای فرهنگی و تاریخی بسیاری است. حکومت شارجه تحت رهبری شیخ سلطان بن محمد القاسمی اداره میشود. ساختار حکومتی شامل مشاغل و بخشهایی مانند شورای اجرایی، شورای مشورتی، دیوانهای امیری و شهرداری است. اقتصاد شارجه یکی از اقتصادهای قوی و در حال رشد امارات متحده عربی است که تنوع زیادی دارد. افزایش مجوزهای کسب و کار خصوصاْ مالکیت خارجی در شارجه باعث جلب توجه و جذب سرمایهگذاران بینالمللی به این امارت است.
- رأسالخیمه: این منطقه تحت حاکمیت محلی با رهبری شیخ سعود بن صقر القاسمی اداره میشود. سیستم حکومتی این شهر موروثی است. رأس الخیمه بخشی از ساختار فدرالی امارات است که شامل شورای عالی، شورای وزیران و شورای ملی فدرال میشود. وضعیت اقتصادی این منطقه با تمرکز بر صنعت، تجارت و کشاورزی به اقتصاد خود تنوع بخشیده است.
- عَجْمان: کوچکترین امارت از هفت امارت است و تحت رهبری شیخ حُمَید بن راشد النُعیمی و یک شورای اجرایی اداره میشود. افزایش شاخص اعتماد تجاری بیانگر استقبال گسترده فعالان اقتصادی از شرایط رو به رشد این امارت است. بخش املاک و مستغلات بهعنوان پایدارترین صنعت در این منطقه شناخته میشود. جوامع عجمان، امالقوین و فجیره، سنتیترین جوامع قبیلهای هستند.
- اُمُّالقُوَین: این منطقه توسط دولت محلی به رهبری خانواده شیخ سعود بن راشد المعلا اداره میشود. اقتصاد این شهر ترکیبی از فعالیتهای سنتی مانند ماهیگیری و کشاورزی و برنامههای توسعهای مدرن است که در جهت گسترش پایگاه اقتصادی امارت محسوب میشوند.
- فُجَیرَه: امارت فجیره یک سلطنت مطلقه با رهبری شیخ حمد بن محمد الشرقی است. اقتصاد فجیره بر اساس ماهیگیری و کشاورزی استوار است. این امارت دارای موقعیت استراتژیک است. این شهر دارای بندر چندمنظورهای است که بزرگترین شرکتهای حمل و نقل را جذب میکند. مناطق آزاد دبی به ویژه فجیره به جذب سرمایهگذاری خارجی در بانکداری، تجارت، بندر و فرودگاه کمک میکند.[۱۴][۱۵][۱۶]
زبان و دین رسمی
زبان رسمی و اداری امارات، زبان عربی است و به لهجههای عربی فصیح و عربی خلیج محاوره میشود. از زبانهای غیربومی این کشور که کاربرد بسیاری دارد میتوان به فارسی، هندی، اردو، بلوچی، انگلیسی و پشتو اشاره کرد.[۱۷]
اسلام در قرن اول هجری و به فاصله کمی بعد از وفات رسول خدا توسط عمرو بن عاص وارد این سرزمین شد. امروزه مذاهب اسلامی موجود در امارات متحده عربی عبارت از شافعی، حنبلی، مالکی، حنفی، امامیه، اباضی و وهابی است. اباضی و وهابیها در اقلیت مطلق هستند. در مقابل، اکثر مردم پیرو مذهب مالکی هستند. قبلاً فرقههای اسماعیلیه و علیاللهی نیز در امارات زندگی میکردند، ولی این فرقهها با مرور زمان از بین رفته و یا پیروان آن کوچ کردند و یا اینکه مذهب اسلام را پذیرفتند. از اینرو، اکثریت ساکنان امارات مسلمان و بومیان و مهاجران عرب، سنی و مهاجران ایرانی شیعه هستند.[۱۸][۱۹] در سال ۲۰۱۶م از جمعیت این کشور ۸۰٪ سنی، ۱۶٪ شیعه و ۴٪ بقیه مذاهب بودند.[۲۰] در سال ۲۰۲۲م از جمعیت این کشور ۸۳٪ سنی و ۱۷٪ شیعه میباشند.[۲۱]
نظام سیاسی
کشور امارات متحده عربی، یک کشور با سیستم سیاسی حکومت مطلقه است که در آن همه امور مستقیماً زیر نظر و اداره سلطان یا شیخ انجام میشود. نظام حکومتی این کشور بیش از همه متکی بر سیستم قبیلهای و طایفهگری است.[۲۲] این اتحادیه از ابتدا با نابرابری بنیادین در توزیع قدرت میان امارتهای هفتگانه مواجه بود؛ بهگونهای که در شورای عالی امارات، ابوظبی و دبی از حق وتو برخوردارند و این شکاف همواره منشأ رقابت و بحرانهای مکرر بوده است.[۲۳] از زمان تأسیس این کشور، تحولی برای نظارت بر اجرای حکومت وجود نداشته و به تدریج حرکتهایی آرام در جهت تحولات سیاسی در این کشور مشاهده میشود. امارات تنها کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس است که تاکنون هیچگونه انتخابات مردمی، حتی در سطح شوراهای شهر در آن برگزار نشده است.[۲۴] تشکیل حزب و گروه سیاسی در کشور امارات ممنوع است.[۲۵] دارای جمعیتها و باشگاههای اجتماعی، هنری، صنفی، فرهنگی و فکری است که بیشترین همگرایی را با سیاستهای راهبردی و کلان نظام امارات متحده دارند. مجلس ملی فدرال امارات با عضویت چهل نماینده انتصابی از سوی حاکمان بدون داشتن حق قانونگذاری و تصویب قوانین، یا حق رد صلاحیت و تأیید وزیران، فقط به عنوان نهادی مشورتی عمل میکند. شیعیان تقریبأ هیچ دخالتی در امر کشورداری ندارند و هیچ اتحادیه، حزب و سندیکایی وجود ندارد.[۲۶] در تازهترین تحول سیاسی، دولت امارات با پیشنهاد خاندان آلمکتوم و محمد بنراشد، حاکم دبی، تغییراتی در کابینه شامل ادغام وزارتخانهها و حرکت بهسوی دولت الکترونیک و فناوریهای نوین در چشمانداز دو ساله اعمال کرده که نشاندهنده رویکرد اصلاحی آرام اما مستمر است.[۲۷]
مناسبات منطقهای خلیجفارس
امارات متحده عربی از سال ۲۰۱۰م راهبرد موازنه استراتژیک را در تقابل با ایران کنار گذاشت و رویگرد واقعگرایی تهاجمی را با هدف تقویت توان نظامی در مقابل ایران و استفاده مؤثر از نیروی نظامی بهمنظور مهار نفوذ منطقهای ایران در پیش گرفت.[۲۸]
پس از سال ۲۰۱۵م، در جنوب غرب آسیا اتخاذ استراتژی موازنه دور از ساحل آمریکا که برونسپاری برخی مسئولیتهای هژمونیک را به همراه داشت، شرایط جدیدی را در منطقه به وجود آورده است. یکی از پیامدهای مهم این تحولات تغییر الگوهای دوستی و دشمنی و شکلگیری ائتلافهای جدید امنیتی است که مستقیماْ بر منافع بازیگران مختلف تاثیر میگذارد.[۲۹]
در میان کشورهای منطقه، عربستان و امارات به دلیل جایگاه ژئوپلیتیک خود، نقشی کلیدی در همکاری با قدرتهای فرامنطقهای ایفا میکنند. امارات با اجرای راهبردهای متعددی از جمله امضای توافقهای نظامی با دولتهای غربی و در اختیار گذاشتن پایگاههای نظامی به آنها، مشارکت در توسعه سامانه دفاع موشکی یکپارچه مورد نظر آمریکا در منطقه، گسترش همکاری با ناتو، برگزاری مانورهای مشترک با کشورهای قدرتمند جهان، اعزام نیروهای نظامی به مأموریتهای بینالمللی، برگزاری نشستهای نظامی-امنیتی جهانی، تلاش برای تأمین تجهیزات نظامی راهبردی، متنوعسازی منابع خرید تسلیحات، دنبال کردن سیاست خودکفایی در تولید سلاح و تجهیزات نظامی، و مداخله نظامی در بحرانهای منطقهای، به دنبال افزایش نفوذ خود در غرب آسیا و ایفای نقشی فراتر از اندازه و جایگاه واقعیاش در عرصه منطقه و جهان است. این کشور با تعیین چشماندازی مبنی بر تبدیل شدن به نخستین قدرت نظامی در خلیج فارس و بهرهگیری از این توانمندی نظامی برای پیشبرد اهداف سیاسی خود در غرب آسیا، برنامههای توسعه نظامی خویش را طراحی کرده است.[۳۰]
مهمترین راهبرد نظامی امارات، وابستگی شدید به آمریکا با استقرار ۱۳۰۰ نظامی در پایگاه الضفره و امضای موافقتنامه دفاعی ۱۹۹۶م است. دکترین نظامی این کشور بر سه محور تقابل با ایران، حفظ امنیت عربی و حضور نیابتی در مناقشات منطقهای استوار است. امارات با سرمایهگذاری هنگفت روی سامانههای پاتریوت و تاد بر اساس قرارداد ۷ میلیارد دلاری در سال ۲۰۱۱م و هزینۀ نظامی دو برابر ایران، بهدنبال کاهش وابستگی به آمریکا از طریق صنعتیسازی است. هرچند امارات با توجه به موقعیت ژئوپلیتیک خود در منطقهای بحرانی و همچنین فقدان عمق راهبردی دچار تهدیدات فزاینده است که حمله نظامی ایران به خود را بزرگترین تهدید نظامی برای خود میداند.[۳۱]
روابط اسرائیل و امارات متحده عربی
پس از انقلاب اسلامی ایران، امارات در جنگ تحمیلی در کنار صدام قرار گرفت و همزمان مسیر پنهان همکاری با اسرائیل را از دهه ۱۹۸۰م آغاز کرد.[۳۲] این روند سرانجام در ۲۳ مرداد ۱۳۹۹ش به عادیسازی رسمی روابط انجامید و امارات به سومین کشور عربی پس از مصر و اردن تبدیل شد که با رژیم صهیونیستی پیمان صلح امضا میکند.[۳۳] توافق ابراهیم در سال ۲۰۲۰م نقطهعطف رسمیسازی همکاریهای امنیتی و نظامی دو طرف بود که پیشتر بهصورت پنهان ادامه داشت. این توافق با محوریت تهدیدانگاری نسبت به ایران، زمینهساز شکلگیری رژیم امنیتی پویا در حوزههای دفاعی، اطلاعاتی و فناوری نظامی شد و ایران به یکی از مهمترین محورهای همکاری دو طرف تبدیل گردید.[۳۴]
پس از امضای توافق ابراهیم، همکاریهای دفاعی و اطلاعاتی دو طرف به شکل محسوسی افزایش یافت و حوزههایی مانند فناوریهای نظامی، سامانههای دفاعی و امنیت سایبری را در بر گرفت.[۳۵] در جریان جنگ رمضان، اسرائیل سامانههای گنبد آهنین را در اختیار امارات قرار داده بود.[۳۶] همچنین گزارش شده که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با سفر به امارات با محمد بن زاید رئیس امارات بهصورت محرمانه دیدار کرده است.[۳۷] دیوید بارنی، رئیس سازمان جاسوسی موساد، نیز دو مرتبه بهطور محرمانه برای هماهنگیهای مرتبط در طول جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به کشور امارات سفر کرده است.[۳۸]
این توافق اهداف راهبردی متفاوتی را برای هر یک از طرفین دنبال میکرد. امارات با هدف فرار رو به جلو از تهدیدات ناشی از دموکراسیسازی منطقهای، نفوذ جریانهای اسلامی و پیامدهای توافق برجام و همچنین مقابله با نفوذ ایران، ترکیه و روسیه در کشورهای شورای همکاری خلیجفارس، به این توافق تن داد. در مقابل، رژیم صهیونیستی از این توافق به دنبال شکستن شوکت فلسطین، گسترش شهرکسازی، مشروعیتبخشی به قدس بهعنوان پایتخت و بهرهمندی از ثروتهای کلان کشورهای حاشیه خلیجفارس در توسعه اقتصادی و صنعتی خود بود.[۳۹] همچمنین تحکیم روابط امارات متحده عربی و رژیم اسرائیل موجب تهدید منافعِ ملی ایران شده و از طریق ایجاد بدبینی و تغییر در موازنه تهدید، بر روابط همسایگی ایران و امارات تأثیر منفی خواهد گذاشت.[۴۰]
روابط دوجانبه ایران و امارات
بر اساس برخی منابع، علل شکلگیری بیاعتمادی و بروز تنش در روابط دوجانبه میان ایران و امارات، موضوعاتی نظیر اختلاف بر سر مالکیت جزایر سهگانه، فعالیتهای هستهای و برنامه موشکی بالستیک ایران، همچنین نگرانی از نفوذ شیعیان ایرانی و تلاش برای برانگیختن احساسات سیاسی آنان در امارات است.[۴۱] در این راستا سیاست کلی امارات در مقابل ایران بر پایه رویکردی دیپلماتیک و مبتنی بر توازن نرم استوار است تا از هرگونه رویارویی مستقیم نظامی یا گرفتار شدن در منازعات نابرابر اجتناب کند.[۴۲] بروندادهای موازنه جدید بر منافعِ ملی و امنیتِ منطقهای جمهوری اسلامی ایران عبارتند از:
- کاهش مداخلات مستقیم آمریکا در حوزه منافع راهبردی ایران، هرچند جایگزین این عدم مداخله لزوماً منطبق با منافع ایران نیست.
- تداوم نظم امنیتی مدنظر آمریکا در منطقه، علیرغم خروج تدریجی و کاهش مداخلات مستقیم این کشور در جنوب غرب آسیا در یک روند میانمدت.
- عدم تمایل قدرتهای نوظهور به ایجاد تحول اساسی در نظم منطقه به نفع ایران در حوزه مسائل ژئوپلیتیک و امنیتی و حرکت آنها در مسیر جلب توجه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس.
- امکانپذیری طرحریزی نظم جدید امنیتی خاورمیانه توسط ایران با مشارکت بازیگران جدید در دوره گذار، علیرغم ملاحظات یادشده.
- قابلیت بالاتر بازیگران نوظهوری نظیر هند، چین، روسیه، کره جنوبی و ژاپن نسبت به آمریکا در حفظ و برقراری ثبات و امنیت در جنوب غرب آسیا و سطحی از عملگرایی آنها به دلیل وابستگی به نفت و منابع این منطقه.[۴۳]
نظام اجتماعی
نظام اجتماعی این کشور و جهتگیری حاکمان آن، با وجود تنوع قبیلهای، تحت تأثیر فرهنگ عربی، ارزشهای اسلامی و آداب و رسوم قبیلهای قرار دارد.[۴۴]
آداب اجتماعی
در راستای رفتارهای روزمره و تعاملات مردم این کشور، فرهنگ امارات بر پایه احترام، ادب و مهماننوازی عربی شکل گرفته است. مردم بومی امارات برخوردی محترمانه، گرم و مؤدبانه دارند و ارتباطات اجتماعی بر پایه ارزشهای اسلامی است. بر اساس قوانین تماس فیزیکی و حضور جمعی بین مردان و زنان در اماکن عمومی با یکدیگر ممنوع است. خوردن و آشامیدن در اماکن عمومی در ماه رمضان از نظر فرهنگی و قانونی ناپسند است. در مقابل، رعایت احترام و شئونات اجتماعی از سوی مهاجران، باعث ایجاد روابط دوستانه و فرصتهای بهتر شغلی و اجتماعی میشود.[۴۵]
زنان
در دهههای اخیر تلاش برای ارتقای جایگاه زنان که همواره با تبعیضهای جنسیتی روبرو بودند، بهصورت چشمگیر افزایش یافته و از اولویتهای جامعه بینالمللی به شمار میرود.[۴۶] زنان اماراتی امروزه در دانشگاهها، شرکتها، نهادهای دولتی و حتی پارلمان نقش فعال دارند و دولت امارات برنامههای گستردهای برای توانمندسازی آنها اجرا کرده است. برای مهاجران زن نیز، امنیت بالا و قوانین حمایتی باعث شده امارات یکی از بهترین کشورها برای زندگی و کار محسوب شود.[۴۷] بر اساس آمار، زنان با ۴۷ درصد مشارکت در نیروی کار و تشکیل ۷۰٪ فارغالتحصیلان دانشگاهی، جایگاه برجستهای در عرصه آموزش و اشتغال دارند. با وجود این دستاوردها، زنان در نظام سیاسی استبدادی امارات با محدودیت مواجهاند؛ بهگونهای که از ۹ زن حاضر در مجلس مشورتی، تنها یک نفر انتخاب شده و هشت نفر انتصابی هستند. بر اساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد در سال ۲۰۱۸م، امارات در شاخص شکاف جنسیتی از ۱۴۹ کشور در رتبه ۱۲۱ قرار دارد و مرکز حقوق بشر امارات از نادیدهگرفتن توصیههای کمیته رفع تبعیض علیه زنان و ناپدیدشدگی اجباری زنان مدافع حقوق بشر خبر داده است. موانعی نظیر نبود قانون مشخص درباره خشونت خانگی، ازدواجهای سنتی و داخل قبیلهای، چندهمسری و برونهمسری شامل ازدواج با مردی غیراماراتی، داشتن رضایت همسر برای اشتغال زنان متاهل و قاچاق زنان، از چالشهای جدی زنان اماراتی محسوب میشوند.[۴۸]
گزارشها نشان میدهد که دولت امارات در راستای جلب سرمایهگذاری خارجی، دستیابی به شاخصهای توسعه پایدار و هماهنگی با افکار عمومی جهانی، بهتدریج تغییرات دموکراتیک و اصلاحات حقوق بشری را دنبال میکند که این امر به گسترش روابط سیاسی و اقتصادی امارات با کشورهای غربی کمک شایانی خواهد کرد.[۴۹]
خانواده
خانواده در فرهنگ در این کشور جایگاهی مقدس دارد؛ پیوند خانوادگی و احترام به والدین از ارزشهای محوری است.[۵۰] امارات متحده عربی با نامگذاری سال ۲۰۲۶م بهعنوان سال خانواده، مجموعهای از سیاستهای هماهنگ را در حوزه اشتغال، رفاه و حقوق خانواده در سطح امارتها و دولت فدرال به اجرا گذاشته است. این سیاستها شامل اصلاح قوانین منابع انسانی، گسترش مرخصیهای خانوادگی، تسهیل دورکاری، حمایت هدفمند از مادران شاغل و بازنگری در قوانین مدنی خانواده میشود. عجمان با تصویب قانون جامع منابع انسانی، امکان ساعات کاری شناور، دورکاری و مرخصیهای زایمان، پدرانه، ازدواج، مراقبت از کودک و سوگواری را برای کارکنان دولتی فراهم کرده است. دبی و شارجه نیز بهترتیب مرخصی ازدواج ۱۰ روزه و ۸ روزه با حقوق کامل برای کارکنان دولتی خود در نظر گرفتهاند. ابوظبی با تصویب قانون مدنی خانواده در سال ۲۰۲۱م، چارچوب حقوقی سکولار برای غیرمسلمانان شامل ثبت ازدواج مدنی، طلاق بدون اثبات تقصیر و حقوق برابر حضانت را ایجاد کرده است. در سطح فدرال، اصلاحات قانون کار، ۵ روز مرخصی والدینی با حقوق برای همه والدین شاغل و اصلاحات قانون احوال شخصیه، افزایش سن حضانت تا ۱۸ سال و حقوق برابر والدین در سفر با فرزندان را به همراه داشته است. این تحولات نشاندهنده بازتعریف نقش دولت در حمایت نهادی از خانواده و انطباق با تحولات سبک زندگی مدرن در امارات متحده عربی است.[۵۱]
فرزندآوری
کشورهای آسیای غربی با فاصله طولانی و از دوره ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵م به باروری زیرسطح جانشینی رسیدهاند و تا دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹م، ۵۰٪ کشورهای این منطقه از جمله امارات ان مسئله را تجربه کردند.[۵۲] نرخ باروری امارات که در سال ۲۰۱۲م حدود ۵٫۴ فرزند بود، در سال ۲۰۲۲م به ۱٫۴۹ فرزند کاهش یافت.[۵۳]
زنان و مشارکت اجتماعی
انجمن زنان امارات بهسرپرستی شیخه فاطمه بنت مبارک از سال ۱۹۷۵م فعالیت خود را برای توانمندسازی زنان آغاز کرد. این انجمن با ایجاد ۳۱ شعبه در سراسر کشور، به آموزش سوادآموزی، مهارتهای شغلی، بچهداری و مشارکت اجتماعی زنان پرداخته است. تأسیس دانشگاه زاید در سال ۱۹۹۸م بهعنوان مرکز تخصصی آموزش زنان، گام مهمی در ارتقای جایگاه آنان محسوب میشود. با وجود پیشرفتهای چشمگیر، چالشهایی نظیر افزایش نرخ تجرد زنان بهدلیل هزینههای بالای ازدواج و تمایل مردان به ازدواج با زنان خارجی و بالاترین نرخ طلاق در منطقه ۴۶٪ در سال ۲۰۰۵م همچنان وجود دارد. زنان امروز حدود ۲۲٪ از نیروی کار را تشکیل میدهند که نسبت به ۱۰٪ در سال ۱۹۸۵م رشد قابلتوجهی داشته است. قانون اساسی امارات حقوق مساوی زنان و مردان را در همه حوزهها از جمله آموزش، اشتغال و خدمات نظامی به رسمیت شناخته است.
آموزش و اقتصاد
نظام آموزشی امارات از مهدکودک تا دبیرستان بهصورت رایگان برای شهروندان ارائه میشود و نسبت دانشآموز به معلم در مقاطع مختلف بین ۱۵ تا ۲۰ نفر متغیر است. بیش از ۹۵٪ زنان و ۸۰٪ مردان پس از دبیرستان به تحصیلات عالی ادامه میدهند. دانشگاه امارات متحده عربی تأسیس ۱۹۷۷م، دانشگاه فنی برتر و دانشگاه زاید ۱۹۹۸م از مهمترین مراکز آموزش عالی کشور هستند. دهکده دانش دبی با شعبههای دانشگاههای معتبر جهانی از جمله آمریکا، انگلیس، استرالیا و ایران، نشاندهنده عزم امارات برای تبدیل شدن به قطب آموزشی منطقه است. آموزشهای فنی و مهارتی با همکاری شرکتهای بینالمللی نظیر IBM ارائه میشود تا فارغالتحصیلان بتوانند با نیازهای بازار کار هماهنگ شوند. برنامههای آموزشی بهگونهای طراحی شده که دانشآموزان به زبانهای عربی و انگلیسی تسلط پیدا کنند.
رسانهها و ورزش
صنعت رسانه در امارات با تأسیس شهر رسانه دبی در سال ۲۰۰۱م تحولی اساسی یافت و این مرکز به پایگاه اطلاعاتی و اقتصادی منطقه تبدیل شده است. تلویزیونهای متعددی از جمله شبکههای ابوظبی، دبی و ورزشی فعالیت میکنند و روزنامههای معتبری مانند الاتحاد، الخلیج و اخبار خلیج به انگلیسی منتشر میشوند ورزش ملی امارات فوتبال است که با حمایت امیران و وجود باشگاههای مطرحی همچون الشباب، الجزیره و العین فعالیت میکند. ورزشهای سنتی نظیر شترسواری، شاهینبازی و مسابقه قایقهای بادبانی نیز از میراث بادیهنشینی حفظ شده و مورد حمایت حکومت قرار دارند
بهداشت و سلامت
امارات با سرمایهگذاری گسترده در حوزه سلامت، از ۷ بیمارستان در سال ۱۹۷۰م به ۴۰ بیمارستان عمومی در حال حاضر رسیده است. هزینههای بهداشتی در سال ۲۰۰۴م معادل ۲/۹٪ از تولید ناخالص داخلی بوده و پوشش بیمهای همگانی از ژانویه ۲۰۰۶م برای همه ساکنان ابوظبی اجرایی شده است. بیماریهای قلبی-عروقی با ۲۸٪، مهمترین عامل مرگ و میر محسوب میشوند. طرحهای توسعهای چندمیلیوندلاری برای گسترش امکانات درمانی در هفت امارت در دست اجراست.
نظام فرهنگی
حجاب و پوشش
یکی از مهمترین شاخصههای فرهنگی امارات متحده عربی، حجاب، پوشش و لباس مردم است. این کشور مانند سایر کشورهای مسلمان استانداردهای خاصی را برای پوشش وضع کرده است و مردان و زنان باید در جامعه پوشش داشته باشند که در هر مکانی به میزان و چگونگی آن اشاره شده است. پوشش بسته به هر امارت کمی تفاوت دارد وپوشش زنان در دبی از شارجه یا عجمان آزادتر است.[۵۴]
| جنبه فرهنگی-اجتماعی | امارات | ایران |
|---|---|---|
| روابط اجتماعی | رسمیتر، همراه با احترام و آداب مذهبی | صمیمی، گفتوگو محور و عاطفی |
| پوشش | سنتی اسلامی همراه با دشداشه و عبایه با پذیرش سبک مدرن در شهرها | متنوع و ترکیب سنتی و مدرن |
| نقش زنان | پیشرو و تحت حمایت دولت در حوزههای مدیریتی و اجتماعی | فعال در تحصیل و کار ولی با محدودیتهای فرهنگی |
| ارزشهای اصلی | احترام، قانونمداری، نظم و کار گروهی | مهماننوازی، خانواده، دین و ادب |
| زبان و ارتباط | عربی خلیجی با کاربرد گسترده انگلیسی در محیطهای کاری | فارسی با واژگان عربی و ترکی |
نظام اقتصادی
امارات ابوظبی و دوبی به علت ذخایر عظیم نفتی و مرکزیت تجاری از موقعیت ممتازی در سطح فدراسیون برخوردار هستند.[۵۶] شاخصهایی مانند رشد تولید ناخالص داخلی، درآمدهای تجاری غیرنفتی، گردشگری و جذب سرمایههای خارجی و بزرگ بینالمللی، رشد شاخص توسعه انسانی، کارآفرینی و تکنولوژیهای صنعتی، نرخ پایین بیکاری در توسعه اقتصادی این کشور مؤثر هستند. همچنین افزایش کار برای مهاجران، توسعه مشاغل برای جوانان، سرعت ادغام با اقتصاد جهانی ضمن توجه به ارتقای استانداردهای رفاه اجتماعی و کاهش آن نسبت تبعیض جنسیتی بین زنان و مردان از جمله اصلیترین و مهمترین دلایل پیشرفت امارات متحده عربی در حوزه توسعه انسانی است.[۵۷]
بر اساس روابط بین جمهوری اسلامی ایران و امارات متحده عربی، این دو کشور اگرچه در حوزه سیاسی دارای اختلافنظرهایی هستند،[۵۸] اما تلاش کردهاند تا با استفاده از دیپلماسی اقتصادی، منافع ملی خود را در چارچوب همکاریهای اقتصادی، تجاری و سرمایهگذاری دنبال کنند.[۵۹] امارات متحده عربی همواره جزو ۵ شریک اصلی تجاری ایران[۶۰] و به طور اخص شریک دوم تجاری ایران است.[۶۱] مهمترین دلایل این همکاری اقتصادی عبارت از امارات بهعنوان گلوگاه و ایستگاهی برای صادرات مجدد کالاهای ایرانی، حضور گسترده تجار ایرانی و ثبت شرکتهای اقتصادی در امارات، سرمایهگذاری ایران در این کشور، نیاز متقابل اقتصادی دو کشور به یکدیگر، بهرهمندی امارات از دورزدن تحریمهای ایران و همچنین ادامه همکاری دبی با ایران علیرغم مخالفتهای ابوظبی است.[۶۲] هرچند، سیاست اقتصادی امارات مبتنی بر وابستگی متقابل نامتقارن با ایران، زمینهساز کنشگری تهاجمی این کشور شده[۶۳] و همزمان آن را در معرض ریسک تعرفههای احتمالی آمریکا قرار داده است.[۶۴]
شیعیان
جنگ رمضان و همکاری با آمریکا و اسرائیل
وزارت خارجه امارات متحده عربی در واکنش به حملات ایران به پایگاههای آمریکایی و منافع آمریکا در این کشور، سفارت خود در تهران را تعطیل و تمام دیپلماتهای خود را به ابوظبی فراخواند.[۶۵] کشورهای عربی از جمله امارات بهعنوان یک نمونه بارز، علاوه بر اجازه دادن به ایالات متحده آمریکا برای استفاده از خاک و آسمان خود بهمنظور حمله به ایران، از حملات آمریکا علیه ایران نیز حمایت و با آن همراهیِ فعالانه و جدی داشتند.[۶۶] به گزارش برخی خبرگزاریها امارات متحده عربی از روزهای اولیه جنگ علیه ایران دهها حمله هوایی علیه ایران انجام داد.[۶۷] در زمان آتشبس میان ایران و آمریکا در اوایل آوریل، نیروهای اماراتی یک پالایشگاه را در جزیره لاوان ایران در خلیجفارس هدف قرار دادند.[۶۸] همچنین بقایای پهبادهای منهمشده از نوع وینگ لونگ سعودی-اماراتی است که یک پهپاد چینی در اختیار این کشورها محسوب میشود و در جنگ رمضان علیه ایران استفاده شده است.[۶۹] ایران نزد سازمان ملل در نامهای به دبیرکل و رئیس شورای امنیت خواستار پرداخت غرامت از بحرین، عربستان، قطر، اردن و از جمله امارات بهخاطر نقش و مشارکت آنها در جنگ علیه ایران شد.[۷۰]
پیامدهای جنگ رمضان
ايران ثابت کرد كه حتی در فضای جنگ نابرابر و ناهمتراز، از متحدين خود حمايت به عمل آورده و اين امر نشانههای متفاوتی از سياست آمريكا نسبت به كشورهای حوزهخليجفارس را نشان میدهد.[۷۱] پیامدهای مستقیم یا غیرمستقیم تنشهای ایجادشده در جریان جنگ رمضان و همراهی امارات با جبهه مخالف ایران، عمدتاً در پنج سطح قابل دستهبندی است.
- پیامدهای انسانی، اجتماعی و فرهنگی: اخراج، بازداشت و مصادره اموال شیعیان و ائمه جماعات و فعالان فرهنگی مساجد و حسینیهها در کشورهای حاشیه خلیجفارس، اخراج و دستگیری بهدلیل صرف داشتن تصویر سیدعلی خامنهای در گوشی تلفن همراه یا واکنش به حملات علیه ایران، اخراج اتباع پاکستانی شیعه و سنی[۷۲] و همچنین تعطیلی هفت مدرسه ایرانی در کویت و امارات[۷۳] و اخراج بیش از ۲۵۰۰ دانشآموز ایرانی از امارت.[۷۴]
- پیامدهای اقتصادی و مالی: سقوط بازارهای مالی جهانی در آمریکا، ژاپن، کره جنوبی و امارات، افزایش قیمت نفت برنت از ۷۰ به ۱۲۰ دلار و افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی بنزین و گازوئیل، حذف بیش از ۵۰۰ میلیون بشکه نفت از بازار جهانی بهعنوان بزرگترین اختلال عرضه انرژی در تاریخ، افزایش قیمت مواد وابسته به نفت مانند سوخت هواپیما، پلاستیک، کودهای شیمیایی و مواد غذایی، اختلال در حملونقل هوایی، افزایش قیمت بلیط و لغو پروازها، اختلال در کشتیرانی خلیجفارس و اختلال در زنجیره تأمین کالاها، ورشکستگی شرکت هواپیمایی اسپریت آمریکا و بیکاری ۱۷ هزار کارمند، هشدار صندوق بینالمللی پول درباره خطر رکود جهانی.
- پیامدهای سیاسی و حقوقی: درخواست غرامت ایران از سازمان ملل علیه پنج کشورِ امارات، بحرین، عربستان، قطر و اردن، تضعیف اعتماد کشورهای منطقه به آمریکا به عنوان متحدی قابل اعتماد، تردید عربستان در ادامه مسیر عادیسازی با اسرائیل بر اساس پیمان ابراهیم، افزایش نگرانی از یکجانبهگرایی اسرائیل و تنشآفرینیهای آن، تغییر در روایتهای رسانهای و کاهش تأثیرپذیری افکار عمومی از رسانههای غربی، بازتعریف جنگها و گذار از جنگ کلاسیک به جنگ مدرنِ سایبری و هوش مصنوعی.
- پیامدهای ژئوپلیتیکی و منطقهای: بازتعریف توازن قدرت در غرب آسیا و تثبیت ایران به عنوان قدرت نوظهور، متوقف شدن پروژههای کریدور اقتصادی هند-اسرائیل از طریق امارات و عربستان، ارائه مسیرهای جایگزین زمینی توسط پاکستان و ترکیه برای شکست محاصره دریایی، احتمال بازنگری چین در کریدور یک کمربند-یک جاده و هند در کریدور جنوب به شمال، افزایش ناامنی غذایی جهانی به دلیل انسداد تنگه هرمز و اختلال در صادرات کودهای شیمیایی، بیثباتی در ساختارهای مالی جهانی و افزایش بحرانهای اقتصادی و زیستمحیطی.
- پیامدهای نظامی و راهبردی برای امارات: همکاری نظامی با آمریکا از جمله استقرار جنگندههای اف-۲۲ و سامانههای تاد در پایگاه الضفره، گسترش روابط پنهان و آشکار با رژیم صهیونیستی، همکاری اطلاعاتی و سایبری با اسرائیل علیه ایران در جنگ رمضان، حملات به زیرساختهای نفتی امارات مانند خط لوله حبشان-فجیره، اعلام ایران مبنی بر تلقی امارات بهعنوان پایگاه متخاصم و تهدید به پاسخ قاطع، خروج امارات از اوپک، ایجاد اختلاف با عربستان سعودی بر سر پروندههای منطقهای، چالش در روابط با همسایگان عربی، قرار گرفتن امنیت و ثبات اقتصادی امارات در معرض ریسکهای جدی، تداوم تعریف دولت ابوظبی از این رویکرد در چارچوب منافع ملی.[۷۵]
پانویس
منابع
«آشنایی با کشور امارات متحده عربی». مجمع جهانی شیعهشناسی. دریافتشده در ۲ تیر ۱۴۰۵.
آقاملایی، نجمه (۱۳۹۰). «بررسی و تحلیل بازتابهای سیاسی-فضایی ساخت جزایر مصنوعی امارات متحده عربی در خلیج فارس». پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
«اذعان ۲ مقام آمریکایی به ارسال گنبد آهنین از اسرائیل برای امارات». خبرگزاری فارس. ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
ارزانی، حبیبرضا؛ کشاورز، زهرا سادات (۱۳۹۵). «شیعیان امارات متحده عربی». مطالعات ایرانی. چهاردهم (پنجاه و چهار): ۶۳-۹۴.
«اعتراف روبیو: امارات و کویت در جنگ علیه ایران فعالانه همکاری میکنند». خبرگزاری تسنیم. ۱۲ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«امارات متحده عربی چگونه تاسیس شد؟». فرارو. ۱۲ آذر ۱۳۹۷. دریافتشده در ۲ تیر ۱۴۰۵.
«امارات؛شریک تجاری همیشگی ایران/حرکت به سمت تجارت ۴۰ میلیارد دلاری». خبرگزاری مهر. ۲۲ بهمن ۱۴۰۰. دریافتشده در ۵ تیر ۱۴۰۵.
«امارات سفارت خود در ایران را بست». خبرگزاری تسنیم. ۱۰ اسفند ۱۴۰۴. دریافتشده در ۵ تیر ۱۴۰۵.
«امارات مخفیانه به حملات اسرائیل و آمریکا به ایران پیوست/ حمله به «جزیره لاوان» کار امارات بود». تابناک. ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«اولین سند عملیات آفندی امارات و عربستان علیه ایران». خبرگزاری فارس. ۱۳ فروردین ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«با فرهنگ و رسوم مردم دبی آشنا شوید». آژانس ستاره ونک. ۲۷ تیر ۱۴۰۳. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«بررسی توافق امارات متحده عربی و رژیم صهیونیستی». مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی. ۲۴ شهریور ۱۳۹۹. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«بررسی رویکرد تحولی حقوق زنان در استراتژی های توسعه ای امارات متحده عربی». سیویلیکا. ۱۸ شهریور ۱۴۰۳. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«برنامه ویژه امارات برای حمایت از ازدواج و فرزندآوری در «سال خانواده»». مسیر اقتصاد. ۲ دی ۱۴۰۴. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
ترابی، فاطمه؛ فراش خیالو، نورالدین (۱۳۹۹). «بررسی و مقایسه روند کاهش باروری در کشورهای آسیایی با استفاده از تحلیل پیشینه واقعه». مطالعات راهبردی زنان. بیست و سوم (نود): ۷-۳۷.
«ترکیب جمعیت امارات درابتدای سال 2023» (PDF). وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران. دریافتشده در ۳ تیر ۱۴۰۵.
«تعطیلی 7 مدرسه ایرانی در امارات و کویت». نورنیوز. ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«توافق ابراهیم؛ خروج همکاریهای امنیتی امارات و اسرائیل از سایه». ایرنا. ۱۲ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«توهم «اسپارتای کوچک» در میدان بزرگان؛ چرا بازی ابوظبی به بنبست رسید؟». خبرگزاری خانه ملت. ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«تهدید ترامپ علیه شرکای تجاری ایران چقدر عملی است؟ / هند و امارات هدف تنبیههای آمریکا قرار میگیرند». خبر آنلاین. ۲ اسفند ۱۴۰۴. دریافتشده در ۵ تیر ۱۴۰۵.
جالینوسی، احمد؛ رستمی، طیبه (۱۳۹۵). «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی». مطالعات خلیجفارس. دوم (سه): ۷۶-۸۹.
«جغرافیای جهان تشیع». دانشگاه ادیان و مذاهب. ۲۶ دی ۱۴۰۱. دریافتشده در ۳ تیر ۱۴۰۵.
«چرایی تغییرات سیاسی در کابینه دولت امارات متحده عربی / ماجراجوییهای نظامی ابوظبی و دردسرهای امنیتی برای دبی». باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۵ تیر ۱۳۹۹. دریافتشده در ۵ تیر ۱۴۰۵.
حنفی، علی (۱۴۰۴). «تحلیل زمانی-مکانی اقلیم نظامی کشور امارات متحده عربی». پژوهشنامه علوم دفاعی. پنجم (یکم): ۹۰-۱۱۲.
خسروی، مصطفی (۱۳۹۷). «عوامل مؤثر بر همکاری اقتصادی و واگرایی سیاسی جمهوری اسلامی ایران و امارات عربی متحده». پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
«خشم و نگرانی از افشای سفر جنجالی محرمانه نتانیاهو به امارات». ایرنا. ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«خلاصهای از مهمترین تحولات در کشور امارات». گوتوتی آر. ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲ تیر ۱۴۰۵.
«در مورد توافق اسرائیل و امارات در ویکی تابناک بیشتر بخوانید». تابناک. ۲۳ مرداد ۱۳۹۹. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«درخواست غرامت ایران از کشورهایی که در جنگ رمضان نقش داشتند». خبرگزاری فارس. ۲۵ فروردین ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
دهخدا، علیاکبر (۱۳۷۲). لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
«زمينهها، فرآيند و پيامدهاي جنگ رمضان». مرکز مطالعات آمریکا. ۲۰ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱ بهمن ۱۴۰۴.
«سرکوب و اخراج مذهبی در کشورهای حاشیه خلیج فارس به بهانه جنگ». خبرگزاری دانشجو. ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«سفرهای مخفیانه رئیس موساد به امارات در طول جنگ». تابناک. ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«سیاست و حکومت در امارات عربی متحده». پایگاه اطلاعرسانی حوزه. ۲۰ شهریور ۱۳۸۷. دریافتشده در ۵ تیر ۱۴۰۵.
«سیاسی، تاریخچه امارات، اطلاعات کلی در باره امارات». سفارت جمهوری اسلامی ایران ابوظبی. دریافتشده در ۳ تیر ۱۴۰۵.
«شهرهای امارات». نیووی. ۳۰ تیر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۳ تیر ۱۴۰۵.
عباسی، مجید؛ چهارمحالی اصفهانی، مرضیه (۱۴۰۳). «روابط امارات متحده عربی با رژیم اسرائیل در پرتو قرارداد ابراهیم و تاًثیر آن بر روابط همسایگی با جمهوری اسلامی ایران». پژوهشنامه روابط جهانی. یکم (دو): ۱۲۱-۱۴۶.
عبیدیان، محمدرضا؛ مرزبانی، فروزان (۱۴۰۳). «شاخصهای مؤثر در توسعه اقتصادی امارات متحده عربی و گذر از رکود اقتصادی ناشی از بحران کرونا». مطالعات اقتصاد سیاسی بینالملل. هفتم (دو): ۹۷-۱۱۶.
«عربستان از حملات مخفیانه امارات به ایران شکایت دارد». ایسنا. ۹ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
کوهکن، علیرضا؛ مختاری، مجید (۱۴۰۳). «نقش اقتصاد و روابط تجاری دوجانبه در سیاست خارجی امارات متحده عربی در قبال جمهوری اسلامی ایران از 1992 تا 2022». سیاست خارجی. سی و هستم (یک): ۸۷-۱۱۴.
«مروری بر تاریخچه چالشهای سیاسی و امنیتی امارات متحده عربی». مرکز اسناد انقلاب اسلامی. ۱۰ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
مظفری، مهدی (۱۳۵۷). امارات خلیج فارس، پژوهش اقتصادی، سیاسی و اجتماعی. ترجمهٔ مهدی مظفری. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی. شابک ۹۷۸۶۰۰۵۸۸۰۰۷۶.
موسوی کردمیری، سیدحسین؛ سیمبر، رضا (۱۴۰۳). «دیپلماسی اقتصادی ایران و امارات متحده عربی: تحلیلی بر تعاملات دوجانبه (2023-2015)». تعاملات دیپلماتیک. دوم (هفت): ۷۷-۱۳۲.
«مهمترین راهبردهای نظامی و دفاعی امارات». مرکز بینالمللی مطالعات صلح. ۱۳ اسفند ۱۳۹۷. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
میرفخرایی، سیدحسن (۱۴۰۳). «سیاست نگاه به شرق امارات متحده عربی در بستر تحول موازنه قوای منطقه ای پس از ۲۰۱۵». پژوهشهای بینالملل. چهاردهم (یک): ۱۷۱-۱۹۰.
«نرخ باروری امارات که در ۲۰۱۲ حدود ۵٫۴ فرزند بود». Facebook · ایرانیان امارات. دریافتشده در ۲ تیر ۱۴۰۵.
«نقش و جایگاه زنان در امارات متحده عربی، بیم ها و امیدها». مرکز بینالمللی مطالعات صلح. ۲ شهریور ۱۳۹۸. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«وضعيت سياسی و اقتصادی و جايگاه ايرانيان در امارات». مرکز بینالمللی مطالعات صلح. ۶ آذر ۱۴۰۰. دریافتشده در ۵ تیر ۱۴۰۵.
هدایتی، محمدرضا؛ پورشیرمحمدی، امیر (۱۴۰۳). «استراتژی نظامی امارات متحده عربی و تأثیر آن بر امنیت دفاعی - نظامی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیج فارس». آفاق امنیت. هفدهم (شصت و پنج): ۱۴۳-۱۷۹.
«یک مقام اماراتی تشکیل احزاب سیاسی در کشورش را منتفی دانست». ایرنا. ۲۰ اردیبهشت ۱۳۸۵. دریافتشده در ۵ تیر ۱۴۰۵.
«۲۵۰۰ دانش آموز ایرانی در امارات اخراج شدند». خبرگزاری مهر. ۲۸ اسفند ۱۴۰۴. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
«۱۳ مانع تجارت با شریک دوم». روزنامه دنیای اقتصاد. ۱۲ بهمن ۱۳۹۹. دریافتشده در ۵ تیر ۱۴۰۵.
- ↑ دهخدا، لغتنامه دهخدا، ۲: ۲۶-۲۸.
- ↑ «آشنایی با کشور امارات متحده عربی»، مجمع جهانی شیعهشناسی.
- ↑ «آشنایی با کشور امارات متحده عربی»، مجمع جهانی شیعهشناسی.
- ↑ آقاملایی، «بررسی و تحلیل بازتابهای سیاسی-فضایی ساخت جزایر مصنوعی امارات متحده عربی در خلیج فارس»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۹۳-۹۴.
- ↑ «امارات متحده عربی چگونه تاسیس شد؟»، فرارو.
- ↑ «خلاصهای از مهمترین تحولات در کشور امارات»، گوتوتی آر.
- ↑ ارزانی و کشاورز، «شیعیان امارات متحده عربی»، شیعهشناسی، ۶۰.
- ↑ آقاملایی، «بررسی و تحلیل بازتابهای سیاسی-فضایی ساخت جزایر مصنوعی امارات متحده عربی در خلیج فارس»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۹۱.
- ↑ حنفی، «تحلیل زمانی- مکانی اقلیم نظامی کشور امارات متحده عربی»، پژوهشنامه علوم دفاعی، ۹۰.
- ↑ جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، مطالعات خلیجفارس، ۷۶ و ۸۹.
- ↑ «ترکیب جمعیت امارات درابتدای سال ۲۰۲۳»، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران.
- ↑ «سیاسی، تاریخچه امارات، اطلاعات کلی در باره امارات»، سفارت جمهوری اسلامی ایران ابوظبی.
- ↑ «ترکیب جمعیت امارات درابتدای سال ۲۰۲۳»، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران.
- ↑ «سیاسی، تاریخچه امارات، اطلاعات کلی در باره امارات»، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران.
- ↑ «شهرهای امارات»، نیووی.
- ↑ مظفری، امارات خلیج فارس، پژوهش اقتصادی، سیاسی و اجتماعی،، ۱۱۵.
- ↑ ارزانی و کشاورز، «شیعیان امارات متحده عربی»، شیعهشناسی، ۷۸.
- ↑ ارزانی و کشاورز، «شیعیان امارات متحده عربی»، شیعهشناسی، ۶۶.
- ↑ مظفری، امارات خلیج فارس، پژوهش اقتصادی، سیاسی و اجتماعی،، ۱۵۷.
- ↑ ارزانی و کشاورز، «شیعیان امارات متحده عربی»، شیعهشناسی، ۶۳.
- ↑ «جغرافیای جهان تشیع»، دانشگاه ادیان و مذاهب.
- ↑ «سیاست و حکومت در امارات عربی متحده»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «مروری بر تاریخچه چالشهای سیاسی و امنیتی امارات متحده عربی»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ ارزانی و کشاورز، «شیعیان امارات متحده عربی»، شیعهشناسی، ۷۵.
- ↑ «یک مقام اماراتی تشکیل احزاب سیاسی در کشورش را منتفی دانست»، ایرنا.
- ↑ ارزانی و کشاورز، «شیعیان امارات متحده عربی»، شیعهشناسی، ۷۵.
- ↑ «چرایی تغییرات سیاسی در کابینه دولت امارات متحده عربی / ماجراجوییهای نظامی ابوظبی و دردسرهای امنیتی برای دبی»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ هدایتی و پورشیرمحمدی، «استراتژی نظامی امارات متحده عربی و تأثیر آن بر امنیت دفاعی - نظامی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیج فارس»، آفاق امنیت، ۱۷۴.
- ↑ میرفخرایی، «سیاست نگاه به شرق امارات متحده عربی در بستر تحول موازنه قوای منطقه ای پس از ۲۰۱۵»، پژوهشهای بینالملل، ۱۷۴.
- ↑ هدایتی و پورشیرمحمدی، «استراتژی نظامی امارات متحده عربی و تأثیر آن بر امنیت دفاعی - نظامی جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیج فارس»، آفاق امنیت، ۱۴۳.
- ↑ «مهمترین راهبردهای نظامی و دفاعی امارات»، مرکز بینالمللی مطالعات صلح.
- ↑ «مروری بر تاریخچه چالشهای سیاسی و امنیتی امارات متحده عربی»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «در مورد توافق اسرائیل و امارات در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، تابناک.
- ↑ «توافق ابراهیم؛ خروج همکاریهای امنیتی امارات و اسرائیل از سایه»، ایرنا.
- ↑ «توافق ابراهیم؛ خروج همکاریهای امنیتی امارات و اسرائیل از سایه»، ایرنا.
- ↑ «اذعان ۲ مقام آمریکایی به ارسال گنبد آهنین از اسرائیل برای امارات»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «خشم و نگرانی از افشای سفر جنجالی محرمانه نتانیاهو به امارات»، ایرنا.
- ↑ «سفرهای مخفیانه رئیس موساد به امارات در طول جنگ»، تابناک.
- ↑ «بررسی توافق امارات متحده عربی و رژیم صهیونیستی»، مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی.
- ↑ عباسی و چهارمحالی اصفهانی، «روابط امارات متحده عربی با رژیم اسرائیل در پرتو قرارداد ابراهیم و تاًثیر آن بر روابط همسایگی با جمهوری اسلامی ایران»، پژوهشنامه روابط جهانی، ۱۲۴.
- ↑ «وضعيت سياسی و اقتصادی و جايگاه ايرانيان در امارات»، مرکز بینالمللی مطالعات صلح.
- ↑ «وضعيت سياسی و اقتصادی و جايگاه ايرانيان در امارات»، مرکز بینالمللی مطالعات صلح.
- ↑ میرفخرایی، «سیاست نگاه به شرق امارات متحده عربی در بستر تحول موازنه قوای منطقه ای پس از ۲۰۱۵»، پژوهشهای بینالملل، ۱۸۵-۱۸۶.
- ↑ ارزانی و کشاورز، «شیعیان امارات متحده عربی»، شیعهشناسی، ۸۷ و ۹۲.
- ↑ «فرهنگ امارات 2026»، مؤسسه دانا اندیشان.
- ↑ «بررسی رویکرد تحولی حقوق زنان در استراتژی های توسعه ای امارات متحده عربی»، سیویلیکا.
- ↑ «فرهنگ امارات 2026»، مؤسسه دانا اندیشان.
- ↑ «نقش و جایگاه زنان در امارات متحده عربی، بیم ها و امیدها»، مرکز بینالمللی مطالعات صلح.
- ↑ «نقش و جایگاه زنان در امارات متحده عربی، بیم ها و امیدها»، مرکز بینالمللی مطالعات صلح.
- ↑ «فرهنگ امارات 2026»، مؤسسه دانا اندیشان.
- ↑ «برنامه ویژه امارات برای حمایت از ازدواج و فرزندآوری در «سال خانواده»»، مسیر اقتصاد.
- ↑ ترابی و فراش خیالو، «بررسی و مقایسه روند کاهش باروری در کشورهای آسیایی با استفاده از تحلیل پیشینه واقعه»، مطالعات راهبردی زنان، ۷ و ۲۳.
- ↑ «نرخ باروری امارات که در ۲۰۱۲ حدود ۵٫۴ فرزند بود»، Facebook · ایرانیان امارات.
- ↑ «با فرهنگ و رسوم مردم دبی آشنا شوید»، آژانس ستاره ونک.
- ↑ «فرهنگ امارات 2026»، مؤسسه دانا اندیشان.
- ↑ «سیاست و حکومت در امارات عربی متحده»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ عبیدیان و مرزبانی، «شاخصهای مؤثر در توسعه اقتصادی امارات متحده عربی و گذر از رکود اقتصادی ناشی از بحران کرونا»، مطالعات اقتصاد سیاسی بینالملل، ۱۰۱ و ۱۱۳.
- ↑ خسروی، «عوامل مؤثر بر همکاری اقتصادی و واگرایی سیاسی جمهوری اسلامی ایران و امارات عربی متحده»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه شیراز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ح.
- ↑ موسوی کردمیری و سیمبر، «دیپلماسی اقتصادی ایران و امارات متحده عربی: تحلیلی بر تعاملات دوجانبه (2023-2015)»، تعاملات دیپلماتیک، ۸۵.
- ↑ «امارات؛شریک تجاری همیشگی ایران/حرکت به سمت تجارت ۴۰ میلیارد دلاری»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «۱۳ مانع تجارت با شریک دوم»، رزونامه دنیای اقتصاد.
- ↑ خسروی، «عوامل مؤثر بر همکاری اقتصادی و واگرایی سیاسی جمهوری اسلامی ایران و امارات عربی متحده»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه شیراز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ح.
- ↑ کوهکن و مختاری، «نقش اقتصاد و روابط تجاری دوجانبه در سیاست خارجی امارات متحده عربی در قبال جمهوری اسلامی ایران از 1992 تا 2022»، سیاست خارجی، ۸۹ و ۱۱۱-۱۱۰.
- ↑ «تهدید ترامپ علیه شرکای تجاری ایران چقدر عملی است؟ / هند و امارات هدف تنبیههای آمریکا قرار میگیرند»، خبر آنلاین.
- ↑ «امارات سفارت خود در ایران را بست»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اعتراف روبیو: امارات و کویت در جنگ علیه ایران فعالانه همکاری میکنند»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «عربستان از حملات مخفیانه امارات به ایران شکایت دارد»، ایسنا.
- ↑ «امارات مخفیانه به حملات اسرائیل و آمریکا به ایران پیوست/ حمله به «جزیره لاوان» کار امارات بود»، تابناک.
- ↑ «اولین سند عملیات آفندی امارات و عربستان علیه ایران»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «درخواست غرامت ایران از کشورهایی که در جنگ رمضان نقش داشتند»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «زمينهها، فرآيند و پيامدهای جنگ رمضان»، مرکز مطالعات آمریکا.
- ↑ «سرکوب و اخراج مذهبی در کشورهای حاشیه خلیج فارس به بهانه جنگ»، خبرگزاری دانشجو.
- ↑ «تعطیلی 7 مدرسه ایرانی در امارات و کویت»، نورنیوز.
- ↑ «۲۵۰۰ دانش آموز ایرانی در امارات اخراج شدند»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «توهم «اسپارتای کوچک» در میدان بزرگان؛ چرا بازی ابوظبی به بنبست رسید؟»، خبرگزاری خانه ملت.