تشییع جنازه قاسم سلیمانی؛ آیین دینی-ملی تدفین فرمانده سپاه قدس.
معرفی
تشییع پیکر قاسم سلیمانی در دیماه ۱۳۹۸ش پس از مراسم تشییع سید روحالله خمینی، دومین رویداد سوگ با گسترۀ جمعیتیِ چنددهمیلیونی در تاریخ جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود. این مراسم که با حضور گسترده مردم در شهرهای مختلف ایران و عراق برگزار شد، بهعنوان «بزرگترین بدرقه جهان» از سوی سید علی خامنهای رهبر وقت انقلاب اسلامی ایران توصیف گردید و به نظر تحلیلگران نقطهاتصالی میان مردم، نظام سیاسی و شهدا تبدیل شد. تحلیلگران این رویداد را نشانهای از تداوم پیوند میان ملت و نظام و بازتولید گفتمان مقاومت ارزیابی کردهاند. این تشییع همچنین بهعنوان رویشی معرفتی در انقلاب اسلامی، به بازخوانی شعارهای انقلابی و تأکید بر هویت ملی-مذهبی انجامید.[۱]
جزئیات رویداد
عراق
به گزارش رسانهها، مراسم تشییع پیکر قاسم سلیمانی و همراهانش در عراق از صبح روز شنبه ۱۴ دیماه ۱۳۹۸ آغاز شد:[۲]
بغداد (کاظمین): پیکرها ابتدا از فرودگاه المثنی در بغداد به سمت کاظمین تشییع شد و در حرمین کاظمین طواف داده شد. سپس مراسم به میدان الحسنین در منطقه جادریه بغداد منتقل شد و شماری از مقامات سیاسی و نظامی عراق از جمله نخستوزیر وقت در آن حضور یافتند.[۳]
کربلا: در ادامه، پیکرها به کربلا منتقل شد و در بینالحرمین، نماز میت بر آنها اقامه گردید. بر اساس گزارشها، جمعیت حاضر در کربلا از دیگر شهرها نیز گسترده بود و مراسم با حضور پرشور عزاداران در فضایی آکنده از سوگ برگزار شد. متولی شرعی حرم حضرت عباس، نماز میت را اقامه کرد و پس از آن، پیکرها در صحنهای مطهر تشییع شدند.[۴]
نجف: پس از آن، پیکرها به نجف اشرف منتقل و در حرم امام علی طواف داده شدند. به گزارش منابع عراقی، در تمامی این شهرها، جمعیت گستردهای از اقشار مختلف مردم حضور داشتند و شعارهایی در مخالفت با حضور نظامی آمریکا در عراق سر داده شد. پس از پایان مراسم در نجف، پیکرها برای ادامه آیینهای تشییع به ایران منتقل شدند.[۵][۶]
جمهوری اسلامی ایران
اهواز: به گزارش رسانهها، مراسم تشییع پیکر قاسم سلیمانی و همراهانش در ایران از روز یکشنبه ۱۵ دیماه ۱۳۹۸ش در شهر اهواز آغاز شد. در این روز، جمعیتی از مردم خوزستان در میدان مولوی اهواز گرد آمدند و پیکرها در مسیری از خیابان سلمان فارسی تشییع شد. به دلیل تراکم جمعیت، آغاز مراسم با تأخیر همراه بود و پیکرها پس از پایان مراسم به فرودگاه اهواز منتقل شدند.[۷]
مشهد: در همان روز، پیکرها به مشهد منتقل شدند و مراسم تشییع در این شهر با حضور جمعیت گستردهای برگزار شد. به گزارش رسانهها، ازدحام جمعیت در مشهد موجب طولانیشدن مراسم و لغو برنامههای پیشبینیشده در تهران در همان شب گردید.[۸]
تهران: در روز دوشنبه ۱۶ دی، مراسم تشییع در تهران از دانشگاه تهران آغاز شد. رهبر جمهوری اسلامی ایران بر پیکرها نماز اقامه کرد و جمعیت حاضر در مسیر از دانشگاه تا میدان آزادی، به گزارش رسانهها، چندین میلیون نفر برآورد شد. قائممقام شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی نیز تعداد شرکتکنندگان در این مراسم را حدود هفت میلیون نفر اعلام کرد.[۹]
قم: در همین روز، پیکرها به قم منتقل شد و مراسمی در حرم مطهر حضرت معصومه و مسجد جمکران برگزار گردید. در این مراسم، جمعی از مراجع تقلید و شخصیتهای کشوری حضور داشتند و پیکرها در حرم طواف داده شدند.[۱۰]
کرمان: در روز سهشنبه ۱۷ دی، پیکر سلیمانی و همرزمش حسین پورجعفری به کرمان، زادگاه سلیمانی، منتقل شد. مراسم تشییع در این شهر از میدان آزادی آغاز و به سمت گلزار شهدا ادامه یافت. به گزارش رسانهها، ازدحام جمعیت در گلزار شهدا موجب مجروحیت و جانباختن شماری از مردم شد و زمان تدفین به تعویق افتاد. سرانجام، بامداد روز چهارشنبه ۱۸ دی، پیکر سلیمانی در کنار مزار شهید یوسف الهی و پیکر پورجعفری نیز در گلزار شهدای کرمان به خاک سپرده شد.[۱۱]
آمار تشییعکنندگان
به گزارش رسانهها، برآوردهای متفاوتی از تعداد شرکتکنندگان در مراسم تشییع پیکر قاسم سلیمانی ارائه شده است. برخی از گزارشها تعداد شرکتکنندگان در این مراسم را حدود ۲۵ میلیون نفر و تعداد شرکتکنندگان در مراسم تهران را حدود هفت میلیون نفر برآورد کرده است. این مراسم در سطح جهانی از نظر تعداد شرکتکنندگان، پس از مراسم تشییع شخصیتهایی مانند آنا دورای در هند، امام خمینی در جمهوری اسلامی ایران و آبراهام لینکلن در آمریکا، در شمار یکی از بزرگترین مراسم تشییع جهان قرار گرفته است.[۱۲]
نشانهها و آیینهای نمادین
در طول مسیرهای تشییع پیکر قاسم سلیمانی، نشانهها و نمادهای متعددی به کار گرفته شد که بر غنای معنایی این رویداد افزود. استفاده گسترده از پرچمهای سهرنگ ایران، تصاویر سلیمانی با حالات و قابهای متفاوت، پرچمهای سیاه و سبز با عباراتی چون «یا منتقم»، پیشانیبندهای قرمز، و سرودهای ملی-حماسی و عاشورایی، از جلوههای دیداری و شنیداری این آیین بود. بهگواه گزارشهای میدانی، این نشانهها در سراسر مسیرهای تشییع بهوفور دیده میشد و هر گروه یا ایستگاه صلواتی، با انتخاب نماد و شعاری خاص، به بازتولید گفتمانی متفاوت از این رویداد میپرداخت. کاربرد عناصر عاشورایی، از جمله تشبیه تشییع سلیمانی به آیینهای سوگواری امام حسین، به دگرگونی معنایی مراسم انجامید و آن را از یک یادبود نظامی به یک آیین ملی-مذهبی تبدیل کرد. به گزارش رسانهها حضور سید علی خامنهای در مراسم و نماز بر پیکر سلیمانی، و گریۀ جمعی در لحظات نماز، به این نشانهها بار معنایی تازهای بخشید و بر وجه قدسی و فراملی این آیین افزود. به نظر تحلیلگران این نشانهها علاوهبر تقویت همبستگی جمعی، به تولید گفتمانی انجامید که در آن سلیمانی نه بهعنوان یک شخصیت نظامی، بلکه بهعنوان شهید ملی، مدافع حرم و نماد مقاومت در برابر سیاستهای خارجی بازنمایی شد.[۱۳]
بازتابهای رسانهای
مراسم تشییع پیکر قاسم سلیمانی در ایران و عراق، با حضور جمعیتهای میلیونی، بازتاب گسترده و بیسابقهای در رسانههای جهانی داشت و بسیاری از خبرگزاریها و شبکههای معتبر بینالمللی آن را بزرگترین مراسم تشییع از زمان درگذشت امام خمینی در ایران توصیف کردند. خبرنگار نیویورک تایمز با اشاره به ۲۵ سال فعالیت حرفهای خود در ایران، اذعان داشت که هرگز شاهد چنین حضور گسترده و خودجوشی نبوده است. شبکه الجزیره و آرتی نیز با پوشش گسترده، بر ابعاد تاریخی این رویداد و پیامدهای سیاسی آن تأکید کردند. خبرنگار شبکه اماسانبیسی نیز با انتشار تصاویر هوایی از جمعیت تهران، تصریح کرد که دستور ترامپ برای ترور سلیمانی، نتیجهای معکوس در پی داشته است. رسانههایی چون آسوشیتدپرس، رویترز و بیبیسی نیز با اشاره به شعارهای ضدآمریکایی و وعدههای انتقام، این رویداد را بهعنوان نقطهعطفی در تنشهای ایران و آمریکا تحلیل کردند.[۱۴]
تحلیل
به دلیل اهمیت و ابعاد گسترده تشییع پیکر قاسم سلیمانی بهعنوان یکی از رویدادهای بینظیر تاریخ معاصر ایران، کتاب «آیت حق» با هدف تحلیل و بررسی این رویداد از منظر جامعهشناختی و سیاسی توسط مرکز پژوهشهای علوم انسانی اسلامی صدرا منتشر شده است. این کتاب که حاصل نشستهای علمی با حضور اساتید حوزه و دانشگاه است، به واکاوی چرایی حضور میلیونی مردم با سلایق گوناگون در این مراسم و بازتابهای اجتماعی و سیاسی آن پرداخته است.[۱۵]
پانویس
- ↑ «بزرگترین بدرقهی جهان؛ رویش معرفتی جدید در انقلاب»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «خروش ملت در تشییع پیكر شهید حاج قاسم سلیمانی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «تشییع باشکوه پیکر سردار سلیمانی در نجف»، وبسایت تابناک.
- ↑ «جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
- ↑ «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
- ↑ «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
- ↑ «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
- ↑ «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
- ↑ «تشییع پیکر امام خمینی(ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیت ترین ها»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ «گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی»، وبسایت انصاف نیوز.
- ↑ «بازتاب تشییع سردار سلیمانی در رسانههای جهان»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «ایران برای سردار دلها گریست/ بررسی تشییع تاریخی حاج قاسم در آیت حق»، خبرگزاری فارس.
منابع
«ایران برای سردار دلها گریست/ بررسی تشییع تاریخی حاج قاسم در آیت حق». خبرگزاری فارس. ۸ دی ۱۳۹۹. دریافتشده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
«بازتاب تشییع سردار سلیمانی در رسانههای جهان». خبرگزاری فرارو. ۱۶ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
«بزرگترین بدرقهی جهان؛ رویش معرفتی جدید در انقلاب». وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای. ۲ اسفند ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
«تشییع باشکوه پیکر سردار سلیمانی در نجف». وبسایت تابناک. ۱۵ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
«تشییع پیکر امام خمینی(ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیت ترین ها». خبرگزاری ایمنا. ۱۷ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
«جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق». خبرگزاری فرارو. ۱۴ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
«خروش ملت در تشییع پیكر شهید حاج قاسم سلیمانی». وبسایت انصاف نیوز. ۱۷ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ خرداد ۱۴۰۵.
«روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر». پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل. ۱۸ دی ۱۴۰۰. دریافتشده در ۸ تیر ۱۴۰۵.
«گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی». وبسایت انصاف نیوز. ۱۶ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۸ خرداد ۱۴۰۵.