تشییع جنازه اکبر هاشمی رفسنجانی

مرگ و تشییع اکبر هاشمی رفسنجانی؛ آیین وداع و خاکسپاری رئیس پیشین مجمع تشخیص مصلحت.

مرگ و تشییع اکبر هاشمی رفسنجانی رویدادی تاریخی و گسترده بود که در ۲۱ دی ۱۳۹۵ش (۱۰ ژانویه ۲۰۱۷م) در دانشگاه تهران و خیابان‌های مرکزی پایتخت برگزار شد. این مراسم در پی درگذشت ناگهانی وی بر اثر ایست قلبی در ۱۹ دی ۱۳۹۵ش (۸ ژانویه ۲۰۱۷م) سازماندهی گردید و با حضور پرشمار اقشار مختلف مردم، چهره‌های سیاسی و مقامات کشوری به یکی از بزرگترین گردهمایی‌های عمومی پس از انقلاب تبدیل شد. پیکر او پس از اقامه نماز در دانشگاه تهران، به آرامگاه بنیان‌گذار جمهوری اسلامی منتقل و در آنجا به خاک سپرده شد. این رویداد علاوه بر ابعاد سوگواری، به دلیل تکثر شرکت‌کنندگان، تقابل شعارهای سیاسی و بازتاب‌های گسترده بین‌المللی اهمیت ویژه‌ای در تاریخ معاصر یافت.

مرگ و ابهامات

اکبر هاشمی رفسنجانی در غروب روز یکشنبه در حالی که به تنهایی در استخر کوشک حضور داشت، دچار علائم ایست قلبی شد و پس از انتقال وی به بیمارستان شهدای تجریش، تلاش‌های نود دقیقه‌ای تیم پزشکی برای احیا ناموفق بود و درگذشت وی رسماً اعلام گردید. سید حسن قاضی‌زاده هاشمی، وزیر وقت بهداشت، ضمن تایید خبر درگذشت، اعلام کرد که تیم پزشکی در زمان بروز عارضه همراه وی نبوده‌اند و محمد هاشمی، برادر وی، با اشاره به عدم انجام کالبدشکافی، علت دقیق ایست قلبی را نامشخص خواند. فائزه هاشمی نیز بعدتر اظهار داشت که در جلسه‌ای با حضور اعضای شورای عالی امنیت ملی، به خانواده اعلام شده است که در بدن پدرشان ده برابر حد مجاز مواد رادیواکتیو وجود داشته است، هرچند مسئولان شورا وجود این مواد را علت اصلی مرگ اعلام نکردند و علی مطهری نیز پیگیری‌هایی در این خصوص انجام داد که به وی اعلام شد میزان مواد رادیواکتیو در حدی نبوده که منجر به فوت شود.

اقامه نماز میت

نماز میت بر پیکر او در دانشگاه تهران به امامت سید علی خامنه‌ای اقامه شد. در جریان این نماز، تغییراتی نسبت به رویه مرسوم اعمال گردید و رهبر ایران عبارت مستحب اللّٰهُمَّ اِنّا لٰا نَعْلَمُ مِنْهُ الّا خَیْراً را که به معنای گواهی دادن بر نیکی فرد است، قرائت نکرد و در عوض، سه بار عبارت اللهم عفوک عفوک عفوک تکرار شد و جمله اللهم احشره مع المجاهدین واحشره مع المنفقین فی سبیلک جایگزین آن گردید.

حاشیه‌ها و تقابل شعارها

مراسم تشییع با حضور متکثر اقشار مختلف و گرایش‌های گوناگون سیاسی، از اصولگرا تا اصلاح‌طلب، برگزار شد و استاندار تهران جمعیت شرکت‌کننده را حدود دو و نیم میلیون نفر تخمین زد. در جریان این مراسم، گروهی از حامیان جنبش سبز در خیابان‌های مرکزی تهران شعارهایی در حمایت از پایان حصر میرحسین موسوی و مهدی کروبی و همچنین در حمایت از سید محمد خاتمی سر دادند. به دلیل ممانعت نیروهای امنیتی از حضور محمد خاتمی در مراسم، شعارهایی نظیر خاتمی، خاتمی، جای تو خالی امروز و وصیت هاشمی، حمایت از خاتمی از سوی جمعیت به طور گسترده تکرار می‌شد.

یکی از اتفاقات بارز این مراسم، تقابل شعارهای مردمی با بلندگوهای رسمی بود که با پخش مداحی و شعارهای رسمی سعی در تحت‌الشعاع قرار دادن صدای معترضان داشتند. به عنوان نمونه، در پاسخ به شعار رسمی عزا عزاست امروز از سوی بلندگوها، جمعیت حاضر شعار جنبش سبز ایران، صاحب‌عزاست امروز را فریاد می‌زدند و همچنین گزارش‌هایی از اختلالات گسترده در خطوط تلفن همراه و اینترنت در محدوده خیابان انقلاب منتشر شد که ارسال اخبار و تصاویر را با مشکل مواجه کرده بود.

بازتاب‌های رسانه‌ای و پیام‌ها

درگذشت و مراسم تشییع وی بازتاب بسیار گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی از جمله رویترز، بی‌بی‌سی، آسوشیتد پرس و خبرگزاری فرانسه داشت. خبرگزاری رویترز در گزارشی به حضور گسترده مردم اشاره کرد و نوشت با وجود سر دادن شعارهایی برای آزادی زندانیان سیاسی و شعارهای ضد آمریکایی، درگیری میان افراد رخ نداد و جریان‌های مختلف به یکدیگر احترام گذاشتند. شبکه فرانس ۲۴ نیز با اشاره به پیام تسلیت کاخ سفید به مناسبت درگذشت وی، از او به عنوان وزنه سنگین سیاسی یاد کرد و بی‌بی‌سی نیز این مراسم را بزرگترین تشییع در ایران پس از ارتحال بنیان‌گذار جمهوری اسلامی توصیف نمود.

رهبر جمهوری اسلامی ایران نیز در پیام تسلیت خود، سابقه همکاری و همگامی با وی را پنجاه و نه سال تمام عنوان کرد و از او به عنوان تکیه‌گاهی مطمئن یاد نمود.

منابع

• بدون نویسنده (۱۳۹۶). «خانواده هاشمی و معمای مرگ آیت‌الله». پایگاه خبری فرارو. ۲۶ آذر ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• بدون نویسنده (۱۳۹۵). «خاکسپاری هاشمی رفسنجانی؛ شعارهای حمایت از موسوی، کروبی و خاتمی در مراسم». صدای آمریکا. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• بدون نویسنده (۱۳۹۵). «کدام فراز نماز میت را رهبر انقلاب نخواندند». پایگاه خبری بلاغ نیوز. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• بدون نویسنده (۱۳۹۵). «مراسم تشییع پیکر هاشمی رفسنجانی». سایت جمهوری. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• بدون نویسنده (۱۳۹۵). «تشییعی از جنس هاشمی- حاشیه‌های بدرقه تاریخی آیت‌الله». دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• بدون نویسنده (۱۳۹۵). «بازتاب تشییع آیت الله هاشمی در رسانه‌های خارجی». پایگاه خبری فرادید. ۲۱ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• سید علی خامنه‌ای (۱۳۹۵). «پیام تسلیت در پی ارتحال آیت‌الله هاشمی رفسنجانی». پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. ۱۹ دی ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.