اکبر عبدی
اکبر عبدی؛
اکبر عبدی آقاباقر (۴ شهریور ۱۳۳۹ش–۲ مرداد ۱۴۰۵ش) بازیگر و کمدین ایرانی بود. او بهدلیل توانایی مثالزدنی در تغییر چهره، انعطاف بالای بازیگری و ایفای نقشهای گوناگون، به مرد هزارچهره سینمای ایران شهرت یافت. فعالیت هنری او بیش از چهار دهه طول کشید و او در این مدت، بیش از ۱۰۰ اثر تئاتری، سینمایی و تلویزیونی را در کارنامه هنری خود ثبت کرده و به ایفای نقش پرداخته است.
تولد و خانواده
اکبر عبدی در 4 شهریور 1339ش در محله نازیآباد تهران زاده شد. پدرش، عباسعلی عبدی آقاباقر، اهل روستای آقاباقر در استان اردبیل بود و در کارخانه چیتسازی کار میکرد. مادرش، سادات خانم، تهرانیالاصل و خیاط بود. او یک خواهر به نام اشرف و سه برادر به نامهای علی، ناصر و اصغر داشت. برادرش اصغر در جنگ ایران و عراق مجروح شد و در سال ۱۳۸۰ش به شهادت رسید. همسر اکبر عبدی، معصومه قاسمی (معروف به نینا عبدی)، دختردایی او است. حاصل این ازدواج یک دختر به نام المیرا است.[۱]
تحصیلات و آغاز فعالیت هنری
اکبر عبدی از ۱۲ سالگی بههمراه مادرش به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان رفت و بازیگری را آغاز کرد. با اینحال، او مانند بسیاری از نوجوانان همسن خود در آن دوران، آهنفروشی، تراشکاری، قالبسازی و جوشکاری را تجربه کرد، اما این کارها هرگز نتوانست او را راضی کند. علاقۀ وصفناپذیر او به تئاتر، باعث شد که بخشی از وقتش را به گروههای تئاتر آماتوری اختصاص دهد. او با تماشای بازی دیگران و حضور در کلاسهای کانون، تکنیکهای بازیگری را آموخت و در همان دوران نوجوانی، بنیانی استوار برای موفقیتهای آینده خود بنا کرد.
اکبر تحصیلات خود را تا مقطع دیپلم ادامه داد و پساز دریافت دیپلم، در سال ۱۳۵۸ش، فعالیت هنری خود را با نمایشهای آماتور آغاز کرد. او از هنرجویان مدرسه هنر و ادبیات صداوسیما بود.[۲] اولین تجربۀ حضور اکبر عبدی در برابر دوربین، در سال ۱۳۵۹ش و با تلهتئاتر سنجابها رقم خورد. این اثر، نقطهعطفی در بازیگری او محسوب میشود؛ زیرا بستری شد تا استعداد او به بسیاری از هنرمندان و اهالی رسانه معرفی شود.[۳]
فعالیتهای هنری
اکبر عبدی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه ۱۳۶۰ با بازی در مجموعههای تلویزیونی آغاز کرد. نخستین حضور جدی او در تلویزیون با مجموعه «محله برو بیا» و سپس «بازم مدرسهام دیر شد» رقم خورد.[۱] او فعالیت سینمایی خود را در سال ۱۳۶۳ با فیلم «جنجال بزرگ» آغاز کرد، اما نقطهعطف حرفهای او دو سال بعد و با بازی در فیلم «اجارهنشینها» به کارگردانی داریوش مهرجویی رقم خورد.
عبدی در طول کارنامه هنری خود با مهمترین کارگردانان سینمای ایران از جمله داریوش مهرجویی، علی حاتمی، محسن مخملباف و ناصر تقوایی همکاری کرد و در آثار شاخصی چون «اجارهنشینها»، «مادر» و «دلشدگان» به ایفای نقش پرداخت. بازی دراماتیک او در فیلم «مادر» برایش سیمرغ بلورین جشنواره فجر را به ارمغان آورد و او را بهعنوان بازیگری کامل فراتر از نقشهای کمدی معرفی کرد.
حضور در آثار تاریخی یکی از ابعاد کمتر دیدهشده کارنامه عبدی است. او در فیلمها و سریالهای تاریخی از جمله «ناصرالدینشاه آکتور سینما»، «امام علی (ع)»، «در چشم باد» و «سالهای مشروطه» با تکیه بر پژوهشهای تاریخی و اسناد مکتوب، شخصیتهای دورههای مختلف تاریخ ایران و جهان اسلام را به تصویر کشید و بهاینترتیب، نهتنها یک کمدین موفق، بلکه بازیگری توانمند در روایت تاریخ مکتوب ایران بود.[۲]
نقشآفرینی در آثار دفاع مقدس نیز بخش دیگری از کارنامه اوست. عبدی در مجموعه فیلمهای «اخراجیها» (۱۳۸۵) به کارگردانی مسعود دهنمکی، در نقش «بایرام گودرزی» (بایرام لودر) ظاهر شد. این فیلم که ترکیبی از فضای دفاع مقدس و طنز اجتماعی بود، به یکی از پرفروشترین فیلمهای سال تبدیل گردید. نقشآفرینی عبدی در کنار امین حیایی، با دیالوگهای طنز و واکنشهای خاص شخصیتها، به یکی از بخشهای بهیادماندنی سینمای ایران بدل شد و نشان داد که او در خلق لحظات کمدی ماندگار در آثاری با تم انقلابی و دفاع مقدس نیز تبحر ویژهای دارد.
از مهمترین آثار ماندگار او میتوان به فیلمهای «مادر» (۱۳۶۸)، «دلشدگان» (۱۳۷۰)، «هنرپیشه» (۱۳۷۱)، «آدمبرفی» (۱۳۷۳)، مجموعه تلویزیونی «زیر آسمان شهر» و فیلم «خوابم میآد» (۱۳۹۰) اشاره کرد. فیلم «آدمبرفی» که در ترکیه ساخته شد، سالها در ایران توقیف بود.
اکبر عبدی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه ۱۳۶۰ش با بازی در مجموعههای تلویزیونی آغاز کرد. نخستین حضور جدی او در تلویزیون با مجموعه محله برو بیا و سپس بازم مدرسهام دیر شد، رقم خورد.[۴] او فعالیت سینمایی خود را در سال ۱۳۶۳ش با فیلم جنجال بزرگ آغاز کرد، اما نقطهعطف حرفهای او دو سال بعد و با بازی در فیلم اجارهنشینها به کارگردانی داریوش مهرجویی رقم خورد.
اکبر عبدی در طول کارنامه هنری خود با مهمترین کارگردانان سینمای ایران از جمله داریوش مهرجویی، علی حاتمی، محسن مخملباف و ناصر تقوایی همکاری کرد و در آثار شاخصی چون اجارهنشینها، مادر و دلشدگان به ایفای نقش پرداخت. بازی دراماتیک او در فیلم مادر برایش سیمرغ بلورین جشنواره فجر را به ارمغان آورد و او را بهعنوان بازیگری کامل فراتر از نقشهای کمدی معرفی کرد. بااینحال، یکی از ابعاد کمتر دیدهشده کارنامه عبدی، حضور مستمر او در فیلمها و سریالهای تاریخی ازجمله ناصرالدینشاه آکتور سینما، امام علی، در چشم باد و سالهای مشروطه است که در آنها با تکیه بر پژوهشهای تاریخی و اسناد مکتوب، شخصیتهای دورههای مختلف تاریخ ایران و جهان اسلام را به تصویر کشید. بهاینترتیب، او نهتنها یک کمدین موفق، بلکه بازیگری توانمند در روایت تاریخ مکتوب ایران نیز بود.[۵]
از مهمترین آثار ماندگار او میتوان به فیلمهای «مادر، ۱۳۶۸ش»، «دلشدگان، ۱۳۷۰ش»، «هنرپیشه، ۱۳۷۱ش»، «آدمبرفی، ۱۳۷۳ش»، مجموعه تلویزیونی زیر آسمان شهر و فیلم خوابم میآد در سال ۱۳۹۰ش اشاره کرد. فیلم آدمبرفی که در ترکیه ساخته شد، سالها در ایران توقیف بود.
پدیده بازیگری
اکبر عبدی توانایی منحصربهفردی در ایفای هر نقشی، از یک نوزاد و کودک خردسال گرفته تا یک پیرزن و پیرمرد کهنسال را داشت و در این نقشها چنان موفق ظاهر میشد که محمدرضا شریفینیا او را یک پدیده در جامعه بازیگری و پروفسور سمیعی سینما توصیف کرده است.[۶]
آثار
اکبر عبدی در طول بیش از چهار دهه فعالیت هنری، با کارگردانان بزرگی همکاری داشت و در آثار ماندگاری در ژانرهای کمدی، درام و تاریخی نقشآفرینی کرد.[۷] او در شبکهٔ نمایش خانگی نیز حضوری مؤثر داشت؛ در مجموعهٔ شاهگوش در نقش یک کلهپزِ استقلالی، در برنامهٔ شام ایرانی بهعنوان میزبان و در برنامهٔ جوکر با نقشآفرینی در شخصیت زنانهٔ نیوشا ظاهر شد. در سال ۱۳۹۷ش نیز مجری برنامهٔ گفتگومحور شبی با عبدی از شبکه نسیم بود. فهرست برخی از فیلمهای سینمایی و مجموعههای تلویزیونی او عبارتند از:[۸][۹]
فیلمهای سینمایی
| سال | نام فیلم | کارگردان |
|---|---|---|
| ۱۳۶۳ | جنجال بزرگ | سیاوش شاکری |
| ۱۳۶۴ | مردی که موش شد | احمد بخشی |
| ۱۳۶۵ | مأموریت | حسین زندباف |
| ۱۳۶۶ | بیگانه | رحمان رضایی |
| ۱۳۶۶ | اجارهنشینها | داریوش مهرجویی |
| ۱۳۶۸ | گراند سینما | حسین حیدری |
| ۱۳۶۸ | مادر | علی حاتمی |
| ۱۳۶۸ | ای ایران | ناصر تقوایی |
| ۱۳۶۸ | دزد عروسکها | محمدرضا هنرمند |
| ۱۳۶۸ | ریحانه | علیرضا خمسه |
| ۱۳۶۹ | در آرزوی ازدواج | اصغر هاشمی |
| ۱۳۶۹ | سفر جادویی | ابوالحسن داوودی |
| ۱۳۷۰ | دلشدگان | علی حاتمی |
| ۱۳۷۰ | سیرک بزرگ | اکبر خواجویی |
| ۱۳۷۰ | مدرسه پیرمردها | علی سجادی حسینی |
| ۱۳۷۰ | ناصرالدین شاه آکتور سینما | محسن مخملباف |
| ۱۳۷۱ | هنرپیشه | محسن مخملباف |
| ۱۳۷۲ | سفر بهخیر | داریوش مؤدبیان |
| ۱۳۷۲ | روز فرشته | بهروز افخمی |
| ۱۳۷۳ | آقای شانس | رحمان رضایی |
| ۱۳۷۳ | تحفه هند | محمدرضا زهتابی |
| ۱۳۷۳ | رویای نیمهشب تابستان | داریوش مؤدبیان |
| ۱۳۷۴ | پاکباخته | - |
| ۱۳۷۴ | مرد آفتابی | - |
| ۱۳۷۵ | شب روباه | - |
| ۱۳۷۵ | عشق گمشده | - |
| ۱۳۸۹ | اخراجیها ۳ | مسعود دهنمکی |
| ۱۳۸۹ | بچگیتو فراموش نکن | جلال فاطمی |
| ۱۳۹۰ | خوابم میآد | رضا عطاران |
| ۱۳۹۰ | تلفن همراه رئیسجمهور | علی عطشانی |
| ۱۳۹۱ | عملیات مهد کودک | فرزاد اژدری |
| ۱۳۹۱ | شاباش | حامد کلاهداری |
| ۱۳۹۱ | پسکوچههای شمرون | کامران قدکچیان |
| ۱۳۹۱ | داستان عوضی | فریدون جیرانی |
| ۱۳۹۱ | جابهجا | علی توکلنیا |
| ۱۳۹۱ | رسوایی | مسعود دهنمکی |
| ۱۳۹۲ | خوابزدهها | فریدون جیرانی |
| ۱۳۹۲ | یکی برای همه | محمد آهنگرانی |
| ۱۳۹۲ | معراجیها | مسعود دهنمکی |
| ۱۳۹۲ | قندون جهیزیه | علی ملاقلیپور |
| ۱۳۹۵ | رسوایی ۲ | مسعود دهنمکی |
| ۱۳۹۸ | عاشقانههای زباله | - |
| ۱۴۰۰ | روزهای آبی | - |
سریالهای تلویزیونی
| سال | نام مجموعه | کارگردان |
|---|---|---|
| ۱۳۶۰ | مثلآباد | رضا ژیان |
| 1362 | محله برو بیا | - |
| 1363 | بازم مدرسهام دیر شد | - |
| ۱۳۶۸ | امام علی | داوود میرباقری |
| ۱۳۶۹–۱۳۷۰ | آرزوی بزرگ | خسرو شجاعی |
| ۱۳۷۷–۱۳۷۸ | زیر بازارچه | رضا ژیان |
| ۱۳۷۷–۱۳۷۸ | راه سوم | قاسم جعفری |
| ۱۳۷۸ | پدرخوانده | حمید قدکچیان |
| ۱۳۷۸ | شب روباه | همایون اسعدیان |
| ۱۳۷۸ | هتل پیادهرو | بهمن زرینپور |
| ۱۳۷۹ | آبدار شاه | رحیم رحیمیپور |
| ۱۳۷۹ | بههمین سادگی | حامد عنقا/مهری ظریفی |
| ۱۳۸۰–۱۳۸۱ | زیر آسمان شهر (سری سوم) | مهران غفوریان |
| ۱۳۸۰–۱۳۸۱ | معصومیت ازدسترفته | داوود میرباقری |
| ۱۳۸۱ | ثارالله | شهریار بحرانی |
| ۱۳۸۲ | جابر بن حیان | - |
| ۱۳۸۲–۱۳۸۸ | در چشم باد | مسعود جعفری جوزانی |
| ۱۳۸۵ | گل یا پوچ | جواد افشار |
| ۱۳۸۵–۱۳۸۶ | جاده آسمان (تلهفیلم) | کامبیز کاشفی |
| ۱۳۸۶–۱۳۸۷ | پاتوق | شاهین باباپور |
| ۱۳۸۸ | سالهای مشروطه | محمدرضا ورزی |
| ۱۳۸۸–۱۳۸۹ | نیوکمپ | - |
| ۱۳۹۸ | شش قهرمان و نصفی | حسین قناعت |
| ۱۳۹۹ | چوب خط | حمید بهرامیان |
| ۱۴۰۰ | روزهای آبی | محمدرضا حاجغلامی |
| ۱۴۰۰ | قاعده بازی | - |
| ۱۴۰۰ | نان و عشق و موتور ۱۰۰۰ | - |
افتخارات و جوایز
اکبر عبدی در طول دوران هنری خود افتخارات متعددی کسب کرد که نشان از توانمندی کمنظیرش در نقشهای مختلف دارد. او نخستین بار در سال ۱۳۶۸ش و با بازی در فیلم مادر به کارگردانی علی حاتمی، موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از هشتمین جشنواره فیلم فجر شد. یک دهه بعد، در سال ۱۳۷۷ش، برای نقشآفرینی در فیلم آدمبرفی ساختهٔ داود میرباقری، نامزد دریافت تندیس زرین بهترین بازیگر نقش اول مرد از جشن خانه سینما شد. اوج دیگر افتخارات او در سال ۱۳۹۰ش و با کسب دومین سیمرغ بلورین خود رقم خورد؛ اینبار بهعنوان بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از سیامین جشنواره بینالمللی فیلم فجر برای بازی در فیلم خوابم میآد، به کارگردانی رضا عطاران. او همچنین برای فیلم نان، عشق و موتور ۱۰۰۰ نیز نامزد دریافت جایزه از بیستمین جشنواره فیلم فجر شد.
از دیگر افتخارات اکبر عبدی میتوان به دریافت نشان درجه یک فرهنگ و هنر در سال ۱۳۹۲ش، اهدای کلید طلایی اردبیل در سال ۱۳۹۴ش و تقدیر ویژه در آیین نکوداشت افتتاحیه جشنواره فیلم فجر در سال ۱۳۹۶ش اشاره کرد. او برندۀ تندیس حافظ و جایزه انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران نیز شده است.[۱۰]
دیدگاهها و مواضع
اکبر عبدی در طول دوران فعالیت خود، مواضع صریحی در مسائل مختلف داشت. او با تأکید بر پیشینهٔ خانوادگیای که در فرهنگ ایثار و شهادت ریشه داشت، همواره خود را وفادار به آرمانهای انقلاب اسلامی، رهبری و ارزشهای دفاع مقدس میدانست و این باور را در انتخاب نقشهای خود و آثار مرتبط با این فرهنگ به نمایش گذاشت. وی در عین حال، نقد خود نسبت به مشکلات معیشتی مردم و هنرمندان را با حمایت از اصول انقلاب اسلامی تفکیک میکرد و بر همین اساس، بهعنوان نماد هنرمندی متعهد و مردمی در تاریخ سینمای ایران ماندگار شد.[۱۱]
او در جریان اعتراضات پساز کشته شدن مهسا امینی در سال ۱۴۰۱، در یک پیام ویدئویی با مردم ابراز همدردی کرد و گفت: تا کی چلهنشین باشیم. امروز چلهنشین مهسا هستیم و فردا چلهنشین یک جوان دیگر. برخی از اظهارات او، ازجمله اظهارنظرهایی که ضدیهودی تلقی شدهاند، با انتقادهایی مواجه شده است.
دیدگاه دیگران درباره او
اکبر عبدی بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین و محبوبترین هنرمندان ایران شناخته میشد. او از معدود بازیگرانی بود که محبوبیت گسترده را با نوآوری در بازیگری کمدی پیوند زد. توانایی او در گریمهای دشوار و ایفای نقشهای متنوع، از نوجوان تا زن، ستایش شده است. بااینحال، برخی معتقدند او در نیمه دوم دهه هفتاد از دوران اوج خود فاصله گرفت.
پیشنهاد ثبت روز خنده
در پی درگذشت اکبر عبدی، بازیگر محبوب و مرد هزارچهره سینمای ایران، پیشنهادی برای ثبت یک روز ملی به نام روز خنده مطرح شده است. براساس این پیشنهاد، چهارم شهریورماه، زادروز اکبر عبدی، بهعنوان شایستهترین زمان برای این نامگذاری معرفی شده است. هدف از این اقدام، نهتنها پاسداشت یاد هنرمندی است که بیش از چهار دهه لبخند را بر لب میلیونها ایرانی نشاند، بلکه فرصتی برای بازگشت به یکی از ارزشهای اصیل فرهنگ ایرانی یعنی شادزیستی و ایجاد بستری برای برگزاری جشنوارههای طنز و برنامههای فرهنگی در جهت ارتقای سلامت روان جامعه است.[۱۲]
درگذشت و آرامگاه
اکبر عبدی سالها از بیماری کلیه رنج میبرد و در سال ۱۳۹۵ش، عمل پیوند کلیه را پشت سر گذاشته بود. او سرانجام در شامگاه جمعه، ۲ مرداد ۱۴۰۵ش، بر اثر ایست قلبی در سن ۶۶ سالگی درگذشت. پیکر او در مراسمی با حضور جمعی از هنرمندان و مردم از مقابل تالار وحدت تشییع شد. آرامگاه ابدی او در قطعه هنرمندان بهشت زهرا، ردیف ۴۹ شماره ۳۸ قرار دارد.
پانویس
- ↑ «بیوگرافی اکبر عبدی+زندگی شخصی و عکس خانوادگی اکبر عبدی قبل فوت»، وبسایت نمناک.
- ↑ «اکبر عبدی»، وبسایت تیوال.
- ↑ محمدزاده، «زندگینامه اکبر عبدی مرد هزار چهره سینمای ایران با جزئیات کامل»، وبسایت جادوی باور.
- ↑ محمدزاده، «زندگینامه اکبر عبدی مرد هزار چهره سینمای ایران با جزئیات کامل»، وبسایت جادوی باور.
- ↑ محمدتبریزی، «اکبر عبدی، بازیگری که تاریخ مکتوب را به تصویر کشید»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «ببینید، روایت محمدرضا شریفینیا از خصوصیات زندهیاد اکبر عبدی در بازیگری»، خبرآنلاین.
- ↑ محمدتبریزی، «اکبر عبدی، بازیگری که تاریخ مکتوب را به تصویر کشید»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «اکبر عبدی»، وبسایت فیلیمو.
- ↑ «بیوگرافی اکبر عبدی+زندگی شخصی و عکس خانوادگی اکبر عبدی قبل فوت»، وبسایت نمناک.
- ↑ «اکبر عبدی»، وبسایت فیلیمو.
- ↑ «اکبر عبدی؛ هنرمندی که در کنار مردم و آرمانهای انقلاب ایستاد»، خبرگزاری رسا.
- ↑ «پیشنهاد ثبت روز خنده به مناسبت زادروز اکبر عبدی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.
منابع
- «اکبر عبدی». وبسایت تیوال. دریافتشده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۵.
- «اکبر عبدی». وبسایت فیلیمو. دریافتشده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۵.
- «اکبر عبدی؛ هنرمندی که در کنار مردم و آرمانهای انقلاب ایستاد». خبرگزاری رسا. ۳ مرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۹ مرداد ۱۴۰۵.
- «ببینید، روایت محمدرضا شریفینیا از خصوصیات زندهیاد اکبر عبدی در بازیگری». خبرآنلاین. ۳ مرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۵.
- «بیوگرافی اکبر عبدی+زندگی شخصی و عکس خانوادگی اکبر عبدی قبل فوت». وبسایت نمناک. دریافتشده در ۹ مرداد ۱۴۰۵.
- «پیشنهاد ثبت روز خنده به مناسبت زادروز اکبر عبدی». وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران. ۷ مرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۹ مرداد ۱۴۰۵.
- محمدزاده، محمدرضا (۲۰ تیر ۱۴۰۱). «زندگینامه اکبر عبدی مرد هزار چهره سینمای ایران با جزئیات کامل». وبسایت جادوی باور. دریافتشده در ۹ مرداد ۱۴۰۵.
- محمدتبریزی، احمد (۴ مرداد ۱۴۰۵). «اکبر عبدی، بازیگری که تاریخ مکتوب را به تصویر کشید». وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی. دریافتشده در ۱۰ مرداد ۱۴۰۵.